Theo Lao Động, đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa xảy ra khi lưu lượng máu đến một phần của não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu trong não bị vỡ. Khi não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, các tế bào thần kinh có thể chết chỉ trong vài phút. Vì não kiểm soát vận động, ngôn ngữ, trí nhớ và nhiều chức năng sống còn khác, hậu quả của đột quỵ thường nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Ảnh minh họa
Điều đáng lo ngại là các triệu chứng đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và đôi khi khá mơ hồ, khiến nhiều người chủ quan hoặc chậm trễ đi cấp cứu. Việc nhận diện sớm và xử trí kịp thời có thể tạo ra khác biệt lớn giữa phục hồi hoàn toàn và tàn tật lâu dài. Dưới đây là 5 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ không nên bỏ qua:
Yếu hoặc tê đột ngột ở một bên cơ thể
Đây là biểu hiện thường gặp nhất. Người bệnh có thể bị tê hoặc yếu ở mặt, tay hoặc chân, đặc biệt là chỉ xảy ra ở một bên cơ thể. Dấu hiệu dễ nhận thấy gồm mặt xệ xuống một bên, nụ cười méo, không thể nâng đều hai tay hoặc cảm giác tê liệt rõ rệt ở chi.
Khó nói hoặc không hiểu lời nói
Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến vùng não kiểm soát ngôn ngữ. Người bệnh có thể nói lắp, nói ngọng, dùng từ sai hoặc không thể tạo thành câu hoàn chỉnh. Trong một số trường hợp, họ không hiểu người khác đang nói gì hoặc không thể lặp lại một câu đơn giản. Nếu thấy ai đó đột nhiên nói năng lộn xộn, cần nghĩ ngay đến nguy cơ đột quỵ.
Rối loạn thị lực đột ngột
Thay đổi thị lực có thể xảy ra ở một hoặc cả hai mắt và thường không gây đau nên dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực tạm thời ở một mắt hoặc xuất hiện vùng tối trong tầm nhìn.
Đau đầu dữ dội, bất thường
Một cơn đau đầu xuất hiện đột ngột và dữ dội có thể là dấu hiệu của đột quỵ do xuất huyết não. Cơn đau thường khởi phát nhanh, không có nguyên nhân rõ ràng, có thể kèm theo nôn mửa, chóng mặt hoặc ngất xỉu.
Mất thăng bằng, chóng mặt hoặc phối hợp kém
Đột quỵ cũng có thể ảnh hưởng đến vùng não kiểm soát thăng bằng và vận động. Người bệnh có thể chóng mặt dữ dội, đi lại loạng choạng, mất phối hợp tay chân hoặc té ngã bất ngờ.
Thời gian là yếu tố quyết định trong điều trị đột quỵ. Càng được can thiệp sớm, khả năng khôi phục lưu lượng máu và hạn chế tổn thương não càng cao. Điều trị kịp thời giúp tăng cơ hội sống sót và giảm nguy cơ khuyết tật lâu dài.
Bốn việc cần làm ngay (NÊN)
Theo Cổng thông tin Bệnh viện Bạch Mai, khi phát hiện người thân có các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ theo nguyên tắc FAST (méo miệng, yếu tay chân, nói ngọng), cần giữ bình tĩnh và thực hiện đúng các bước sau:
Ảnh minh họa
Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức
Đây là ưu tiên số một. Khi gọi, cần thông báo rõ: “Có người nghi bị đột quỵ” để lực lượng cấp cứu chuẩn bị phương tiện và lộ trình ưu tiên. Trường hợp tự đưa đi viện, cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị điều trị đột quỵ chuyên sâu (như Bệnh viện Bạch Mai).
Đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn
Nếu bệnh nhân còn tỉnh: Cho nằm nghỉ tại nơi thoáng mát, kê cao đầu khoảng 30 độ.
Nếu bệnh nhân hôn mê hoặc nôn mửa: Đặt bệnh nhân nằm nghiêng (tư thế hồi sức) nhằm tránh chất nôn tràn vào đường thở gây sặc.
Nới lỏng quần áo, cà vạt, thắt lưng để bệnh nhân dễ thở.
Theo dõi sát và ghi nhớ thời điểm khởi phát
Ghi lại chính xác thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Đây là thông tin đặc biệt quan trọng giúp bác sĩ quyết định chỉ định điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết (trong 4,5 giờ đầu) hoặc can thiệp lấy huyết khối.
Theo dõi nhịp thở, sắc mặt và mức độ tỉnh táo của bệnh nhân.
Đảm bảo thông thoáng đường thở
Nếu bệnh nhân có răng giả, cần nhẹ nhàng tháo bỏ để tránh rơi vào đường thở.
Có thể dùng khăn sạch quấn vào ngón tay để lau đờm dãi hoặc chất nôn trong khoang miệng (nếu có).
Năm sai lầm tuyệt đối tránh (KHÔNG)
BSCKII Nguyễn Tiến Dũng đặc biệt cảnh báo một số thói quen sai lầm phổ biến có thể làm mất cơ hội sống của người bệnh:
Không cho ăn, uống hoặc ngậm bất cứ loại thuốc nào, kể cả nước lọc hay thuốc hạ huyết áp. Đột quỵ thường gây rối loạn nuốt, rất dễ dẫn đến sặc, suy hô hấp và tử vong.
Không tự ý cho bệnh nhân dùng thuốc. Việc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc không đúng chỉ định trong giai đoạn cấp có thể làm bệnh nặng thêm hoặc gây sặc vào phổi.
Không châm cứu, chích máu ở đầu ngón tay. Phương pháp này không có tác dụng làm tan cục máu đông, trái lại còn làm mất “thời gian vàng” cho can thiệp y khoa.
Không chờ đợi bệnh nhân “tự hồi lại”. Triệu chứng đột quỵ có thể thoáng cải thiện nhưng diễn biến rất nhanh và nguy hiểm, cần đưa đi cấp cứu ngay.
Không tự lái xe máy chở bệnh nhân. Trong trường hợp không có xe cấp cứu, nên sử dụng ô tô hoặc taxi để bệnh nhân được nằm cố định, đảm bảo an toàn trong quá trình di chuyển.
BSCKII Nguyễn Tiến Dũng nhấn mạnh: “Sơ cứu đột quỵ đúng cách tại nhà giúp giảm thiểu đáng kể các biến chứng nguy hiểm. Hãy luôn ghi nhớ: Bình tĩnh - Nằm nghiêng - Gọi cấp cứu - Ghi nhớ thời điểm khởi phát.”
