Quy định điểm sàn đại học 2026: Lợi thế cho các trường nghề và nghịch lý đi "đường vòng"

Ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào và sự dịch chuyển nguồn tuyển sinh

Báo Tuổi trẻ Online dẫn lời ông Nguyễn Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học thuộc Bộ GD&ĐT, đối với thí sinh tốt nghiệp THPT năm 2026, điều kiện để được đăng ký xét tuyển vào tất cả các phương thức tuyển sinh là phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp trong tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm toán, văn và một môn thi khác) đạt từ 15 điểm trở lên trên thang điểm 30.

Mức điểm này chưa tính điểm ưu tiên và điểm cộng, đồng thời quy định không áp dụng đối với những thí sinh được đặc cách xét tốt nghiệp hoặc được miễn thi tốt nghiệp THPT.

Với trên 1,2 triệu thí sinh dự thi tốt nghiệp năm nay, thống kê cho thấy có khoảng trên 1 triệu thí sinh đạt từ mức sàn trở lên đối với một tổ hợp xét tuyển bất kỳ. Điều này đồng nghĩa với việc gần 120.000 thí sinh không có cơ hội đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học.

Bên cạnh đó, kết quả của Bộ GD&ĐT cũng chỉ ra có khoảng hơn 240 nghìn thí sinh dù đủ điều kiện nhưng không đăng ký tuyển sinh vào các trường đại học.

Sự điều chỉnh này đã tác động đến các trường nghề. Báo Tiền phong dẫn lời Tiến sĩ Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội cho biết, tính đến thời điểm hiện tại, số lượng thí sinh đăng ký xét tuyển vào trường tăng khoảng trên 20% và hiện đã có gần 2.000 thí sinh nhập học đợt 1.

Ông nhận định nguyên nhân đẩy số lượng thí sinh tìm đến trường tăng cao một phần do sự điều chỉnh ngưỡng đầu vào đại học, phần khác là do nhận thức của phụ huynh và thí sinh ngày càng thực dụng hơn khi muốn học trong thời gian ngắn để sớm có việc làm.

Tại khu vực phía Nam, các trường cao đẳng cũng ghi nhận lượng thí sinh tìm hiểu thông tin tăng đột biến. Điển hình như Trường cao đẳng Kỹ thuật và Du lịch Sài Gòn ở TP.HCM, số lượng thí sinh và phụ huynh tìm hiểu thông tin tuyển sinh qua cả kênh trực tiếp lẫn trực tuyến trong những ngày gần đây đã tăng khoảng 100 lần so với thời điểm bình thường.

Một số chuyên gia nhận định, việc quy định điểm sàn đại học đã tạo ra nguồn tuyển dồi dào hơn cho các trường cao đẳng, trung cấp.

Khác với những năm trước, khi thí sinh thi không đạt 15 điểm một tổ hợp vẫn còn cơ hội xét học bạ hoặc dùng các phương thức khác, năm nay ngay khi nhận kết quả thi, nhóm thí sinh này đã biết bản thân không còn cơ hội xét tuyển đại học.

Việc Bộ GD&ĐT đưa ra quy định thiết lập một “sàn đáy” 15 điểm trên mỗi tổ hợp nhằm mục đích đảm bảo cơ chế pháp lý đồng bộ trên toàn hệ thống. Trước đây, khi được giao quyền tự chủ hoàn toàn về điểm sàn, trừ nhóm ngành đặc thù, một số trường đại học công lập và tư thục đã hạ điểm chuẩn xuống mức quá thấp để lấp đầy chỉ tiêu. Quy định mới nhằm ngăn chặn hiện tượng thí sinh có điểm thi quá thấp nhưng vẫn trúng tuyển đại học, từ đó hạn chế tình trạng làm suy giảm uy tín chung của bằng cử nhân và gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Lộ trình liên thông vô hiệu hóa quy định điểm sàn

Dù mang kỳ vọng sàng lọc chất lượng, nhưng việc quy định sàn đối với tuyển sinh đại học chính quy lại đang bị vô hiệu hóa bởi chính những quy định khác của Bộ GD&ĐT. Cụ thể, việc tạo hành lang pháp lý cho phép liên thông linh hoạt giữa các bậc học từ trung cấp lên cao đẳng và đại học đã khiến quy trình sàng lọc điểm đầu vào trực tiếp bị mất tác dụng.

Quy chế về mức sàn 15 điểm chỉ khống chế việc đăng ký xét tuyển trực tiếp vào đại học chính quy ngay sau kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đối với những thí sinh dưới 15 điểm, họ không hề bị loại bỏ khỏi cơ hội học đại học nhờ quy định được liên thông thẳng mà không cần qua điểm thi.

Báo Tiền phong dẫn ví dụ điển hình là mô hình đang áp dụng tại Trường Đại học Thái Bình Dương ở Khánh Hòa, nơi thí sinh dưới 15 điểm chỉ cần đăng ký học giai đoạn 1 ở Trường Trung cấp Hàng không và Công nghệ Khải Hoàn (Victoria College) hoặc Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Trần Đại Nghĩa ngay sau khi thi xong. Sau khi hoàn thành giai đoạn này, sinh viên được xét tuyển thẳng vào giai đoạn 2 để lấy bằng đại học chính quy. Điều này chứng minh điểm thi tốt nghiệp dưới 15 hoàn toàn không còn là rào cản đối với tấm bằng đại học.

Thông thường, một chính sách sàng lọc hiệu quả sẽ tạo ra những rào cản nhất định về chi phí, thời gian hoặc giá trị đầu ra đối với nhóm người học không đạt chuẩn. Tuy nhiên, mô hình liên thông 2 giai đoạn đã xóa bỏ toàn bộ các khác biệt này. Thí sinh đi theo con đường đại học 2 giai đoạn của Trường Đại học Thái Bình Dương vẫn học đúng 4 năm, bao gồm 1,5 năm trung cấp và 2,5 năm đại học, hoàn toàn bằng với thời gian đào tạo đại học chính quy thông thường.

Khi kết thúc lộ trình, sinh viên vẫn nhận bằng đại học chính quy. Thậm chí, nhóm thí sinh bị xem là "dưới chuẩn" này khi đi đường vòng lại có phần chiếm ưu thế hơn về mặt văn bằng thực tế, bởi họ sở hữu cùng lúc 2 văn bằng (trung cấp và đại học chính quy) đi kèm với kỹ năng thực hành sớm.

Khi ban hành quy định điểm sàn, mục tiêu ban đầu của cơ quan quản lý là tạo ra một "ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào" nhằm phân loại năng lực học sinh.

Tuy nhiên trên thực tế, quy định này không có tác dụng phân luồng hay sàng lọc năng lực. Điểm sàn 15 điểm chỉ mang tính chất thay đổi tên gọi của con đường đi, chuyển từ việc xét tuyển thẳng vào đại học sang việc học trung cấp 1,5 năm rồi mới chuyển tiếp. Nó không thể ngăn được thí sinh đạt mục tiêu cuối cùng là sở hữu tấm bằng đại học.

Chính sách hiện hành vô tình tạo ra một cơ chế đi đường vòng hợp pháp. Ranh giới chất lượng giữa một thí sinh đạt 15 điểm và một thí sinh đạt 14,5 điểm đã hoàn toàn bị triệt tiêu, khi cả hai đối tượng này đều có thể cầm trên tay cùng một tấm bằng đại học chính quy sau 4 năm học.