Cơ thể hấp thụ đường nhanh thường không kịp sử dụng hết cho hoạt động hằng ngày. Phần năng lượng dư thừa này sẽ được chuyển hóa thành mỡ, trong đó gan là cơ quan chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo người lớn và trẻ em nên hạn chế lượng đường tự do dưới 10% tổng năng lượng khẩu phần, lý tưởng là dưới 5%, tương đương khoảng 25g mỗi ngày, tức khoảng 6 thìa cà phê. Tuy nhiên, con số này rất dễ bị vượt quá chỉ sau một vài đồ uống quen thuộc.
VTC News dẫn lời TS.BS Vũ Trường Khanh, Trưởng khoa Tiêu hóa – Gan mật – Tụy, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết đường ở dạng lỏng hầu như không tạo cảm giác no. Người uống có thể nạp lượng lớn trong thời gian ngắn mà không nhận ra, dẫn tới dư thừa năng lượng. Hệ quả là cơ thể tích mỡ toàn thân, đặc biệt là mỡ bụng – loại mỡ nội tạng liên quan chặt chẽ đến gan nhiễm mỡ không do rượu.
Ảnh minh họa.
Khi lượng đường bổ sung vượt nhu cầu, gan sẽ chuyển phần dư thừa thành triglyceride, quá trình này gọi là tạo mỡ mới tại gan. Mỡ tích tụ lâu ngày trong tế bào gan khiến men gan tăng nhẹ và hình thành gan nhiễm mỡ.
Theo bác sĩ Khanh, đồ uống càng nhiều đường, lượng mỡ lắng đọng trong gan càng cao, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho viêm nhiễm, thúc đẩy bệnh tiến triển.
Đường trong thực phẩm phổ biến nhất là glucose và fructose – hai loại đường đơn được hấp thu trực tiếp. Fructose tự nhiên có trong trái cây, mật ong, trong khi fructose dạng bổ sung xuất hiện nhiều trong thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường như nước ngọt có gas, nước trái cây đóng hộp, trà sữa, cà phê lon, trà đóng chai, siro bắp giàu fructose.
Một lon nước ngọt có gas 330 ml cung cấp khoảng 140 kcal, chủ yếu từ 35 g đường bổ sung, gần một nửa là fructose. Lượng đường này được chuyển hóa nhanh, dễ tích tụ thành mỡ. Ngược lại, 2-3 quả táo có cùng mức năng lượng nhưng chỉ chứa khoảng 10-20 g fructose tự nhiên, đi kèm chất xơ và vitamin, giúp hấp thu chậm hơn, ít gây quá tải cho gan.
Gan nhiễm mỡ kéo dài có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, ung thư gan, đồng thời làm tăng nguy cơ tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch. Việc kiểm soát đường trong khẩu phần ăn vì thế đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa và cải thiện bệnh, đồng thời bảo vệ sức khỏe toàn thân.
Các bác sĩ khuyến cáo nên cắt giảm đồ uống nhiều đường, thay bằng nước lọc, nước khoáng hoặc trà thảo mộc không đường. Người có thói quen uống nước ngọt hằng ngày nên giảm dần tần suất, từ mỗi ngày xuống còn 2-3 lần mỗi tuần. Ưu tiên ăn trái cây tươi thay vì nước ép đóng hộp, chọn đồ uống ít đường, cà phê đen hoặc nguyên chất để giảm gánh nặng cho gan.
Do gan nhiễm mỡ giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng, mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm để phát hiện sớm và điều chỉnh kịp thời chế độ ăn uống, sinh hoạt.
5 thức uống tự nhiên hỗ trợ đẩy lùi gan nhiễm mỡ
Trà xanh
Theo Vnxpress, trà xanh từ lâu đã được coi là "siêu thực phẩm" nhờ hàm lượng chất chống oxy hóa catechins cực cao. Hoạt chất này giúp bảo vệ tế bào gan bằng cách trung hòa các gốc tự do và giảm viêm - tác nhân hàng đầu thúc đẩy gan nhiễm mỡ tiến triển.
Một nghiên cứu năm 2015 công bố trên tạp chí International Journal of Clinical and Experimental Medicine cho thấy những người thường xuyên uống trà xanh có nguy cơ tích tụ mỡ trong gan thấp hơn hẳn. Ngoài ra, trà xanh còn ức chế các enzyme hấp thụ chất béo từ thực phẩm, hỗ trợ đắc lực cho việc giảm cân.
Trà gừng
Với hơn 400 hợp chất hoạt tính sinh học và 40 chất chống oxy hóa, gừng là "vị thuốc" quý cho hệ chuyển hóa. Nghiên cứu trên tạp chí Hepatitis Monthly năm 2016 chỉ ra rằng việc bổ sung gừng giúp giảm đáng kể tình trạng kháng insulin và các chỉ số viêm gan.
Thưởng thức một tách trà gừng ấm không chỉ tốt cho gan mà còn giúp ổn định huyết áp, giảm buồn nôn và tăng cường miễn dịch.
Giấm táo
Giấm táo giàu chất chống oxy hóa và lợi khuẩn (probiotics), rất có lợi cho người muốn đảo ngược tình trạng gan nhiễm mỡ. Một nghiên cứu năm 2021 đăng trên BMC Complementary Medicine and Therapies xác nhận giấm táo giúp giảm đáng kể lượng đường trong máu ở bệnh nhân tiểu đường type 2. Việc kiểm soát tốt đường huyết và insulin chính là nền tảng để chữa lành gan.
Lưu ý, bạn nên pha loãng giấm táo với nước và dùng ống hút để uống nhằm bảo vệ men răng khỏi axit.
Cà phê
Dù có nhiều tranh cãi về việc tiêu thụ caffeine, nhưng đối với lá gan, cà phê lại là một "người bạn" tốt. Nhờ giàu polyphenol và các chất chống oxy hóa, cà phê giúp giảm viêm bằng cách tấn công các gốc tự do.
Nghiên cứu trên tạp chí Annals of Hepatology năm 2021 khẳng định thói quen uống cà phê hàng ngày liên quan mật thiết đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Trà atisô đỏ
Đây là loại thức uống thường bị đánh giá thấp nhưng lại cực kỳ giàu flavonoid và anthocyanin. Theo một nghiên cứu trên tạp chí Food & Function năm 2014, việc uống trà hoa bụp giấm liên tục trong 12 tuần không chỉ giúp giảm mỡ gan mà còn cải thiện đáng kể cân nặng và tỷ lệ vòng eo/vòng hông.
Những thức uống này rất dễ chế biến và mang lại lợi ích đa chiều cho sức khỏe. Tuy nhiên, chúng không thể thay thế hoàn toàn phác đồ điều trị của bác sĩ. Nếu bạn đang có bệnh lý nền hoặc đang dùng thuốc, hãy tham vấn chuyên gia y tế trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng để đạt hiệu quả an toàn nhất.
