VTC News dẫn lời bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, mùa đông, đặc biệt khoảng thời gian từ lúc vừa thức giấc đến khi rời khỏi giường, được xem là “điểm đen” của đột quỵ. Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 25–30% ca đột quỵ xảy ra trong giờ đầu sau khi ngủ dậy, chủ yếu từ 6 đến 9h sáng.
Buổi sáng là thời điểm cơ thể chuyển trạng thái đột ngột từ nghỉ ngơi sang hoạt động. Nhịp tim tăng nhanh hơn, mạch máu co lại, huyết áp vọt lên, kéo theo những thay đổi đồng loạt ở hệ thần kinh, nội tiết và cơ chế đông máu. Các mạch máu não vì thế trở nên nhạy cảm và dễ tổn thương hơn.
Một yếu tố đáng chú ý là cơn tăng huyết áp buổi sáng. Thông thường, huyết áp ban đêm giảm khoảng 10–20% rồi tăng trở lại khi thức dậy. Tuy nhiên, ở một số người, đặc biệt là người tăng huyết áp lâu năm hoặc có xơ vữa mạch, mức tăng này diễn ra quá mạnh. Hiện tượng “tăng huyết áp buổi sáng quá mức” có thể làm mạch máu não vỡ hoặc gây tắc mạch đột ngột.
Ảnh minh họa.
Cùng thời điểm 6–9h, hệ đông máu cũng hoạt động theo hướng bất lợi. Tiểu cầu dễ kết dính hơn, nồng độ fibrinogen và các yếu tố đông máu tăng cao, trong khi cơ chế tự tiêu sợi huyết lại bị ức chế. Điều này khiến các cục máu đông nhỏ dễ hình thành và khó được loại bỏ, làm tăng nguy cơ nhồi máu não.
Ngoài ra, hormone cortisol - giúp cơ thể tỉnh táo và đáp ứng với stress – đạt đỉnh vào khoảng 7–8h sáng. Nồng độ cortisol cao khiến mạch máu nhạy cảm hơn với các chất co mạch, làm mảng xơ vữa trở nên kém ổn định, dễ gây biến cố trong khung giờ buổi sáng.
Bác sĩ Hoàng cho biết, thói quen bật dậy khỏi giường ngay khi thức giấc có thể trở thành “kíp nổ” kích phát đột quỵ ở những người có nền mạch máu yếu, tăng huyết áp, rung nhĩ hoặc rối loạn nhịp tim. Sự thay đổi tư thế đột ngột khiến huyết áp dao động mạnh, não không kịp thích nghi.
Để giảm nguy cơ, bác sĩ khuyến cáo mỗi người nên thức dậy từ từ, nằm thêm vài phút, cử động nhẹ tay chân trước khi ngồi dậy và rời giường. Người có bệnh nền tim mạch cần giữ ấm cơ thể, đặc biệt vào mùa lạnh, và tránh tiếp xúc đột ngột với không khí lạnh buổi sáng. Uống khoảng 200 ml nước ấm sau khi thức dậy cũng giúp điều hòa thân nhiệt, hỗ trợ tuần hoàn và giảm nguy cơ biến cố mạch máu não.
3 sai lầm dễ gây đột quỵ khi tập thể dục buổi sáng sớm
Không khởi động mà bước vào tập luyện cường độ cao ngay có thể gây đột quỵ
Theo Sức khỏe & Đời sống, đây là lỗi nhiều người hay mắc phải, đặc biệt là những người đã có thói quen chạy bộ lâu năm. Họ nghĩ rằng cơ thể đã quen với việc chạy nên không cần khởi động. Tuy nhiên, bắt đầu vận động mạnh mà không khởi động kỹ là cực kỳ nguy hiểm.
Với người lớn tuổi, điều này dễ gây tổn thương cơ, khớp, thậm chí ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Sáng sớm, tuần hoàn máu còn chậm, cơ, khớp, dây chằng còn kém linh hoạt, nếu không khởi động, máu và oxy khó lưu thông kịp thời đến toàn thân. Khi vận động đột ngột, cơ thể dễ gặp tình trạng quá tải tim, chuột rút, chấn thương cơ bắp. Với người lớn tuổi, hệ tim mạch đã suy yếu, dễ dẫn đến loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim, đột tử.
Khởi động giúp đánh thức hệ vận động, tăng nhịp tim dần, thúc đẩy tuần hoàn máu, giúp cơ bắp và khớp vận hành trơn tru hơn, giảm nguy cơ chấn thương.
Các phòng tránh: Để giảm nguy cơ đột quỵ, người tập nên khởi động từ 5-10 phút trước khi chạy bộ. Các bài khởi động bao gồm các động tác giãn cơ, xoay khớp nhẹ nhàng để cơ thể thích nghi với cường độ vận động sắp tới.
Tập luyện quá sức, không lắng nghe tín hiệu cơ thể
Nhiều người cho rằng tập càng lâu, càng nhiều mới tốt, thậm chí mỗi ngày phải cố gắng vượt qua giới hạn bản thân thì mới khỏe hơn...nhưng suy nghĩ này có thể gây hại.
Đặc biệt, với người trung niên và cao tuổi, tập luyện quá sức sẽ làm tim bị quá tải, dễ dẫn đến suy tim, bệnh tim mạn tính trở nặng. Ngoài ra, khớp gối, cổ chân… cũng dễ bị tổn thương, nếu chạy bộ với cường độ cao, lâu dài sẽ khiến khớp bị mòn, dẫn đến thoái hóa khớp sớm.
Các phòng tránh: Người lớn tuổi nên căn cứ vào thể trạng để điều chỉnh cường độ và thời lượng tập luyện. Nếu sau khi tập luyện cảm thấy mệt mỏi, tim đập nhanh, khó thở, thì nên ngưng hoặc giảm vận động ngay, tránh tập quá sức. Với người chưa từng vận động thường xuyên, nên bắt đầu từ các bài tập ngắn, nhẹ, sau đó mới tăng dần, tránh gây sốc cho cơ thể.
Dừng tập đột ngột, không thả lỏng
Nhiều người chạy xong thấy mồ hôi ướt đẫm người thường ngồi xuống hoặc nằm nghỉ ngay, vì cho rằng như vậy sẽ nhanh phục hồi... nhưng cách làm này cực kỳ sai lầm, đặc biệt với hệ tim mạch và cơ bắp.
Việc dừng vận động đột ngột khiến tuần hoàn máu bị gián đoạn, máu có thể ứ đọng ở chi dưới, gây chóng mặt.
Người lớn tuổi sau khi vận động không nên nghỉ ngơi ngay hoặc để cơ thể lạnh đột ngột, dễ gây rối loạn tuần hoàn, cảm lạnh, làm giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm bệnh.
Các phòng tránh: Sau khi chạy bộ, nên thực hiện các động tác thả lỏng nhẹ nhàng như đi bộ chậm, giãn cơ, giúp cơ thể phục hồi dần.
