Độ "vênh" giữa quy chế thi và đề án tuyển sinh
Vừa qua, 147 thí sinh bất ngờ bị loại hồ sơ đăng kí xét tuyển tại Trường Đại học Hà Nội ngay sau khi kết thúc thời gian đăng kí nguyện vọng. Lí do là có 132 thí sinh bị loại vì không có điểm thi môn ngoại ngữ tại kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và 15 thí sinh không đạt ngưỡng đảm bảo chất lượng tối thiểu (điểm sàn).
Trong đề án tuyển sinh, Trường Đại học Hà Nội bắt buộc thí sinh muốn xét tuyển phải có hai điều kiện: đạt điểm sàn từ 20 điểm trên một tổ hợp và có điểm thi môn ngoại ngữ trong kì thi tốt nghiệp THPT.
Nhà trường không quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm xét tuyển như một số trường đại học khác. Có thể thấy, Trường Đại học Hà Nội đã làm đúng quy định trong đề án công bố công khai từ đầu năm, tuy nhiên, 147 thí sinh đã đánh mất nguyện vọng chỉ vì không đọc kĩ đề án tuyển sinh, trong khi năm nay mỗi thí sinh chỉ được đăng kí tối đa 15 nguyện vọng, theo báo Tiền phong.
Thực tế đang tồn tại độ “vênh” giữa quy chế thi tốt nghiệp của Bộ GD&ĐT và quy định tuyển sinh của mỗi trường đại học.
Quy định của Bộ cho phép thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ đạt yêu cầu được miễn thi tốt nghiệp môn ngoại ngữ, nhưng khi thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh, nhiều trường đại học không chấp nhận mức điểm quy đổi này để làm “điều kiện cần” hoặc điểm sàn xét tuyển cho một số phương thức.
Sự thiếu đồng bộ giữa cơ chế miễn thi của phổ thông và tiêu chí xét của đại học đã tạo ra "bẫy" đối với thí sinh. Nhiều em mặc định đã được bảo hiểm bằng chứng chỉ quốc tế, nhưng thực chất chứng chỉ đó không có giá trị quy đổi điểm đối với xét tuyển tại một số cơ sở giáo dục.
Đề án tuyển sinh của mỗi trường thường dài hàng chục trang với thuật ngữ pháp lí, hành chính phức tạp. Đối với học sinh và các bậc phụ huynh, việc đọc hiểu và phát hiện ra các điều kiện riêng mang tính ràng buộc như bắt buộc phải có điểm thi tốt nghiệp môn ngoại ngữ hay không chấp nhận điểm miễn thi là một thử thách quá lớn.
Khi các quy định "mạnh ai nấy làm", rủi ro sai sót hoàn toàn bị đẩy về phía người học. Hệ thống lọc ảo và đăng kí nguyện vọng chung của Bộ GD&ĐT rất thuận tiện, hiện đại, nhưng nó vẫn bộc lộ khoảng cách trong việc cảnh báo sớm. Thí sinh đăng kí trên hệ thống vẫn được ghi nhận thành công, nhưng đến khi trường đại học tải dữ liệu về rà soát, đối chiếu với đề án riêng thì lỗi mới bị phát hiện.
Việc lầm tưởng các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS hay SAT là tấm "vé vạn năng" đã khiến nhiều học sinh chủ quan, bỏ qua những điều kiện ràng buộc trong đề án riêng của từng trường. Ảnh minh họa: VietNamnet
Sự phân hóa trong chính sách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ
Tính riêng tiêu chí đối với chứng chỉ ngoại ngữ, tuyển sinh đại học cũng đang chia thành hai nhóm trường. Với nhóm áp dụng chính sách quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ, thí sinh chỉ cần có chứng chỉ đạt từ ngưỡng quy định sẽ được quy đổi sang thang điểm 10 với từng mức điểm tương ứng, điển hình như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Ngoại thương. Nhóm thứ hai chỉ dùng chứng chỉ làm điều kiện cần và không quy đổi.
Đây chính là nhóm dễ gây nhầm lẫn nhất, giống như trường hợp của 132 thí sinh bị loại hồ sơ tại Trường Đại học Hà Nội. Các trường này không dùng IELTS để quy đổi ra điểm số rồi cộng với các môn khác hình thành các tổ hợp xét tuyển, mà dùng nó như một chiếc vé thông hành hoặc một hệ số độc lập.
Điển hình, Trường Đại học Giao thông Vận tải năm nay ngừng quy đổi điểm IELTS thành điểm môn tiếng Anh trong tất cả các phương thức xét tuyển. Thí sinh bắt buộc phải sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc điểm học bạ của môn tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển. Chứng chỉ IELTS từ 5.0 trở lên chỉ có vai trò là điều kiện để được cộng thêm điểm khuyến khích vào tổng điểm xét tuyển.
Tương tự, Trường Đại học Y Hà Nội áp dụng chính sách cộng từ 0,75 đến 1,5 điểm vào tổng điểm xét tuyển cho các thí sinh sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS từ 5.5 trở lên, TOEFL iBT hoặc chứng chỉ tiếng Pháp. Trường Đại học Dược Hà Nội cũng chọn phương án không quy đổi điểm thi môn tiếng Anh; thí sinh sở hữu chứng chỉ IELTS đạt từ 5.5 trở lên sẽ được cộng điểm khuyến khích dao động từ 0,25 đến 1,5 điểm trực tiếp vào tổng điểm xét tuyển.
Theo lí giải của các trường, việc chỉ cộng điểm khuyến khích thay vì quy đổi điểm giúp đảm bảo được tính công bằng giữa các thí sinh. Nếu quy đổi theo thang điểm 10, một thí sinh có IELTS sẽ nghiễm nhiên có lợi thế áp đảo so với học sinh vùng sâu vùng xa không có điều kiện học chứng chỉ. Ngược lại, việc chỉ cộng từ 0,5 đến 1,5 điểm khuyến khích vừa ghi nhận năng lực ngoại ngữ vượt trội của học sinh, vừa không làm đảo lộn kết quả của các môn thi văn hóa cốt lõi còn lại.
Tính riêng tiêu chí đối với chứng chỉ ngoại ngữ, tuyển sinh đại học cũng đang chia thành hai nhóm trường. Ảnh minh họa: Thanh niên
Những sai lầm "chí mạng" trong khâu đăng ký
Thời điểm hiện tại, các trường đại học đang thực hiện đối soát dữ liệu sau khi tải về từ hệ thống tuyển sinh chung và chắc chắn sẽ còn những thí sinh bị loại vì những tiêu chí phụ khác. Sự việc này phản ánh một lỗ hổng trong công tác hướng nghiệp, tư vấn mùa thi tại các trường phổ thông.
Nhiều học sinh đạt chứng chỉ quốc tế thường có tâm lí chủ quan, cho rằng IELTS hay SAT là tấm vé “vạn năng” và nghiễm nhiên được ưu tiên ở mọi cánh cửa. Sự thiếu sâu sát trong việc tìm hiểu quy định riêng của từng ngành, từng trường cụ thể đã khiến các em phải trả giá khi bị loại hồ sơ mà không còn cơ hội sửa chữa.
Tuổi trẻ Online dẫn lời Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng đào tạo Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, năm nay nhiều trường đại học chuyển sang xét tuyển tổng hợp, kết hợp nhiều tiêu chí như điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, chứng chỉ ngoại ngữ, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực, thành tích học tập hoặc các tiêu chí riêng của từng chương trình đào tạo. Điều này đồng nghĩa với việc hai thí sinh có cùng điểm thi vẫn có thể có kết quả xét tuyển khác nhau nếu khác về các tiêu chí bổ sung.
Sai lầm phổ biến là thí sinh chỉ theo dõi điểm chuẩn các năm trước mà không đọc kỹ đề án tuyển sinh của trường. Trong khi đó, mỗi trường, thậm chí mỗi ngành đào tạo, có thể áp dụng cách tính điểm và điều kiện xét tuyển khác nhau. Nếu không đáp ứng điều kiện phụ hoặc không đủ điểm theo công thức quy đổi của trường, thí sinh sẽ không được xét tuyển dù điểm thi khá cao.
Không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn ngành học, khâu đăng ký trên hệ thống cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học thuộc Bộ GD&ĐT, cho hay năm nào cũng có thí sinh nhập sai mã trường, mã ngành hoặc chọn nhầm chương trình đào tạo. Chỉ một ký tự sai có thể khiến nguyện vọng được ghi nhận sang ngành khác hoặc không hợp lệ. Trong hai năm gần đây, thí sinh thường mắc ba lỗi cơ bản khi đăng ký xét tuyển.
Thứ nhất là đăng ký nguyện vọng nhưng không hoàn tất quy trình, như chưa xác nhận hoặc chưa nhập mã OTP nên hệ thống không ghi nhận. Thứ hai là điều chỉnh nguyện vọng nhưng không xác nhận lần cuối, khiến hệ thống chỉ lưu các nguyện vọng đã xác nhận trước đó. Thứ ba là chọn nhầm mã trường hoặc cơ sở đào tạo do tên trường tương tự nhau, dẫn đến việc nhiều thí sinh chỉ phát hiện sai sót khi có kết quả xét tuyển thì đã quá muộn để điều chỉnh.
Ngoài ra, tất cả thí sinh, kể cả những em đã được tuyển thẳng, đều phải đăng ký nguyện vọng trên hệ thống tuyển sinh chung trong thời gian quy định. Nếu không thực hiện bước này, kết quả trúng tuyển sẽ không được công nhận.
Do đó, sau khi hoàn tất đăng ký nguyện vọng, thí sinh cần kiểm tra lại toàn bộ thông tin trước khi xác nhận. Việc đăng ký xong nhưng không rà soát lại mã trường, mã ngành, tổ hợp xét tuyển hoặc thông tin cá nhân có thể dẫn đến những sai sót đáng tiếc.
