Mới đây Tập đoàn Navigos Group công bố “Báo cáo Lương và Thị trường Lao động năm 2026 - Talent Guide 2026”, cung cấp bức tranh toàn cảnh về xu hướng nhân sự, mặt bằng lương theo ngành và khuyến nghị chiến lược từ chuyên gia tuyển dụng.
Báo cáo được thực hiện trong năm 2025, khảo sát hơn 250 doanh nghiệp và hơn 1.600 người lao động, trải rộng nhiều ngành nghề, cấp bậc và loại hình doanh nghiệp trong và ngoài nước. Dữ liệu được đối chiếu với các nguồn thống kê trong nước và quốc tế như Cục Thống kê, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Ngân hàng Thế giới (World Bank).
Báo cáo cho thấy thị trường lao động Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới: không còn tăng trưởng nóng về số lượng, mà tập trung tái cấu trúc chất lượng nguồn nhân lực.
"Giữ một công việc ổn định" không là mục tiêu hàng đầu
Theo báo Tuổi Trẻ, số liệu của Tổng cục Thống kê được dẫn trong báo cáo, đến năm 2025 Việt Nam có khoảng 53,5 triệu người trong độ tuổi lao động, trong đó gần 33 triệu người làm việc trong khu vực phi chính thức, chiếm hơn 63%. Tỉ trọng lao động phi chính thức lớn khiến bài toán chuẩn hóa kỹ năng và dịch chuyển việc làm trở nên cấp thiết khi tự động hóa ngày càng lan rộng.
Khảo sát cho thấy tư duy nghề nghiệp của người lao động đang thay đổi rõ rệt. Mục tiêu hàng đầu không còn là "giữ một công việc ổn định", mà là nâng cao năng lực để đảm bảo thu nhập và cơ hội dài hạn. Trong các ưu tiên, tăng thu nhập được 54,5% người tham gia lựa chọn, tiếp theo là thăng tiến (44,2%) và phát triển kỹ năng chuyên môn (38,73%).
Đáng chú ý, 35,57% người lao động định hướng theo mô hình đa công việc. Xu hướng này phản ánh sự linh hoạt hóa nghề nghiệp, đa dạng hóa nguồn thu và tận dụng nền tảng số để mở rộng cơ hội, thay vì phụ thuộc vào một vị trí cố định.
Ảnh minh họa
Song song với đó, mức độ sẵn sàng học tập lại rất cao. Có tới 89,45% người lao động cho biết sẵn sàng học thêm kỹ năng mới, cho thấy nhận thức ngày càng rõ ràng rằng vòng đời kỹ năng đang rút ngắn nhanh, và việc cập nhật liên tục là điều kiện để duy trì vị thế trên thị trường lao động.
Ở phía doanh nghiệp, ba nhóm năng lực được đánh giá cao trong 3-5 năm tới là: hiểu và ứng dụng công nghệ (76,8%), khả năng thích ứng - linh hoạt (38,8%) và năng lực phân tích, giải quyết vấn đề (26%). Công nghệ không còn là kỹ năng riêng của khối kỹ thuật, mà trở thành yêu cầu nền cho nhiều vị trí từ kinh doanh, tài chính đến nhân sự và vận hành.
Biết sử dụng AI là một lợi thế cạnh tranh
Cũng theo nguồn tin, Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tiếp cận AI nhanh. Theo khảo sát của Microsoft năm 2024, 88% lao động tri thức tại Việt Nam đã sử dụng AI tạo sinh trong công việc, cao hơn mức trung bình toàn cầu là 75%. AI được ứng dụng nhiều trong marketing, bán hàng, phát triển sản phẩm và công nghệ thông tin.
Tuy nhiên phần lớn người lao động mới chỉ dừng ở mức sử dụng AI như công cụ hỗ trợ cơ bản. Việc thiếu kỹ năng sử dụng AI nâng cao, thiết kế quy trình làm việc cùng AI, phân tích dữ liệu sâu và kiểm soát đầu ra đang tạo ra khoảng cách giữa "đã dùng" và "dùng hiệu quả".
Khoảng cách này khiến nhu cầu xây dựng AI literacy - hiểu cách AI hoạt động, đặt câu hỏi đúng, đánh giá kết quả và phối hợp với AI - trở nên cấp thiết. Trong 3-5 năm tới, AI được dự báo sẽ không còn là lợi thế riêng của một nhóm chuyên gia, mà trở thành "kỹ năng đọc viết mới" của lực lượng lao động, tương tự tin học văn phòng hay ngoại ngữ ở các giai đoạn trước.
Lợi thế cạnh tranh vì thế không nằm ở việc "có dùng AI hay không", mà ở mức độ người lao động biết sử dụng AI như một công cụ tư duy, ra quyết định và tạo giá trị.
Về nhu cầu việc làm, doanh nghiệp dự báo tăng tuyển ở các vị trí gắn với công nghệ và ngành công nghiệp mới như AI - máy học, dữ liệu lớn, an ninh mạng. Song song, các nghề chăm sóc con người như tư vấn tâm lý, sức khỏe tinh thần và điều dưỡng cũng được dự báo tăng trong bối cảnh áp lực tinh thần gia tăng và dân số già hóa. Ngược lại, các công việc lặp lại, thủ công hoặc bán thủ công được dự báo thu hẹp dần.
Lợi thế cạnh tranh vì thế không nằm ở việc "có dùng AI hay không", mà ở mức độ người lao động biết sử dụng AI như một công cụ tư duy, ra quyết định và tạo giá trị. Ảnh minh họa
Cảnh báo nhóm công việc có khả năng "biến mất"
Đặc biệt, báo cáo của Navigos Group chỉ ra nhóm công việc mang tính lặp lại, hành chính và thủ công được dự báo có nguy cơ bị thu hẹp, biến mất trong 3-5 năm tới. Cụ thể, nhân viên thu tiền điện nước tại nhà, nhân viên nhập liệu có nguy cơ bị thu hẹp cao nhất, lên đến hơn 49% và 32%.
Tiếp đến là nhân viên tiếp thị qua điện thoại, soát vé, giao dịch viên ngân hàng và các vị trí liên quan, nhân viên bán hàng tận nơi, phát báo, công nhân làm các công việc thủ công hoặc bán thủ công, kế toán, ghi sổ và nhân sự tính lương.
Nhóm nguy cơ nữa phải kể đến là phiên dịch viên và biên dịch viên, nhân viên thiết kế đồ họa, công nhân in ấn và ngành nghề liên quan, thu ngân, nhân viên kho và ghi chép vật liệu, nhân viên hiệu đính, công nhân dệt may, nhân viên phục vụ và hướng dẫn vận tải, trợ lý hành chính và thư ký điều hành, nhân viên điều tra và xử lý bồi thường, thư ký pháp lý.
Kết quả này có được từ khảo sát hơn 250 doanh nghiệp trong và ngoài nước, cùng hơn 1.600 người lao động tại Việt Nam, trải rộng 16 ngành nghề và nhiều cấp bậc, từ thực tập sinh đến vị trí điều hành cao nhất.
Navigos Group cho biết, kết quả khảo sát cho thấy doanh nghiệp Việt Nam nhận định rõ xu hướng thu hẹp của các nhóm công việc có mức độ rủi ro cao trước làn sóng số hóa và tự động hóa.
Nhóm bị ảnh hưởng mạnh nhất là các công việc có tính chất lặp lại, thao tác đơn giản và quy trình chuẩn hóa, bao gồm nhân viên thu tiền điện – nước tại nhà, nhân viên nhập liệu, nhân viên tiếp thị qua điện thoại và nhân viên soát vé.
Đây là những vị trí dễ dàng được thay thế bởi công nghệ như thanh toán trực tuyến, chatbot hoặc hệ thống tự động xác thực. Nhóm thứ hai gồm các công việc bán chuyên môn, chịu ảnh hưởng từ sự mở rộng của công nghệ số.
Sự phổ biến của ngân hàng số, thương mại điện tử, robot và dây chuyền tự động hóa đang làm giảm nhu cầu đối với các vị trí này. Một nhóm khác gồm các công việc “kỹ năng nghề nghiệp” như kế toán, ghi sổ, tính lương (14.4%), biên, phiên dịch (14%) hay thiết kế đồ họa (11.2%) cũng xuất hiện trong danh sách có nguy cơ suy giảm.
Điều này cho thấy ảnh hưởng của AI đã mở rộng sang cả những lĩnh vực có yếu tố chuyên môn, đặc biệt với sự phát triển của AI tạo sinh, phần mềm tự động hóa tài chính và các công cụ dịch thuật chất lượng cao.
Navigos Group cho rằng, các kết quả trên phản ánh rằng công việc mang tính lặp lại, hành chính hoặc thủ công đang đứng trước nguy cơ thu hẹp đáng kể trong 3-5 năm tới. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với người lao động trong việc chủ động cập nhật tư duy số, nâng cấp kỹ năng và chuyển dịch sang những vị trí có giá trị gia tăng cao hơn để duy trì năng lực cạnh tranh trong thị trường lao động tương lai.
Cần thay đổi để thích nghi
Theo ông Trần Anh Tuấn, chuyên gia dự báo nhân lực, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, thị trường lao động VN đang bước vào giai đoạn dịch chuyển mạnh theo hướng kinh tế số, tự động hóa, chuyển đổi xanh và logistics thông minh.
Ông Tuấn cho hay, những công việc mang tính lặp lại đang dần bị tự động hóa hoặc AI thay thế. Ngược lại, các vị trí đòi hỏi tư duy phân tích, vận hành hệ thống thông minh, bảo trì thiết bị công nghệ cao hay cung cấp dịch vụ chất lượng cao lại ngày càng khát nhân lực. Bước sang năm 2026, hàng loạt lĩnh vực được dự báo tiếp tục thiếu hụt lao động như: sản xuất công nghệ cao, điện tử - bán dẫn; năng lượng tái tạo, xây dựng hạ tầng; công nghệ thông tin, AI, dữ liệu, an ninh mạng.
Các ngành logistics, thương mại điện tử, marketing số, du lịch, nhà hàng, bán lẻ cao cấp, y tế, chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp công nghệ cao và môi trường cũng nằm trong nhóm có nhu cầu tuyển dụng lớn. Điều đó đồng nghĩa, nếu không thay đổi để thích nghi, người trẻ rất dễ bị bỏ lại phía sau, thông tin trên báo Thanh Niên.
