Ngôi làng cổ có truyền thống khoa bảng
Làng Đông Ngạc, hay còn gọi là Kẻ Vẽ, từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa của đất Kinh kỳ với câu ca: “Đất Kẻ Giàn, quan Kẻ Vẽ”. Câu nói này không chỉ phản ánh sự phát triển về văn hóa, mà còn tôn vinh truyền thống hiếu học và thành tích khoa bảng đáng tự hào của vùng đất này.
Nổi tiếng với thành tích đỗ đạt, làng Đông Ngạc đã sản sinh ra nhiều nhân tài xuất sắc. Trong suốt 500 năm, từ thời Trần đến thời Nguyễn, làng đã có tới 22 người đỗ đạt các danh hiệu cao như Tiến sĩ, Bảng nhãn, Phó bảng và hơn 400 Cử nhân, Tú tài. Theo quy định phong kiến, những làng có từ 10 Tiến sĩ trở lên sẽ được công nhận là "làng khoa bảng". Chính vì vậy, Đông Ngạc còn được gọi là “làng Tiến sĩ” hay “làng khoa bảng”.
Xuyên suốt chiều dài lịch sử, làng Đông Ngạc có rất nhiều những người trí thức học rộng tài cao. Ảnh: Internet
Điều đặc biệt là truyền thống học hành và đỗ đạt của Đông Ngạc không chỉ là thành tích cá nhân mà còn lan tỏa qua nhiều dòng họ lớn như Phan, Phạm, Đỗ, Nguyễn, Hoàng, Lê,... Trong đó, có dòng họ chỉ có một vị Tiến sĩ, nhưng cũng có dòng họ có đến 9 người đỗ đại khoa.
Với thành tích ấn tượng này, Đông Ngạc đứng thứ ba cả nước về số lượng Tiến sĩ trong thời kỳ phong kiến, chỉ sau làng Mộ Trạch (Hải Dương) với 36 Tiến sĩ và làng Kim Đôi (Bắc Ninh) với 25 Tiến sĩ.
Tinh thần hiếu học của Đông Ngạc không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn cảm hứng bất tận, được truyền qua nhiều giai thoại thú vị. Một trong số đó là câu chuyện về các cổng làng, vốn được gọi là “Đống Ếch”. Tên gọi này bắt nguồn từ hình ảnh học trò trong làng luôn chăm chỉ đọc sách, tiếng đọc sách vang vọng khắp làng nghe như tiếng ếch kêu.
Làng Đông Ngạc là một trong số ít địa danh ở Hà Nội còn bảo tồn được vẻ đẹp cổ kính. Ảnh: MIA
Nhiều tiềm năng phát triển
Về Đông Ngạc hôm nay có thể thấy sự phát triển rõ nét của một làng quê thời hiện đại. Những mái nhà cao tầng mọc lên ngày một nhiều, chợ búa ngày càng sầm uất, len lỏi, xen kẽ giữa những nếp nhà xưa. Rất may, sự lột xác của làng quê đã không làm mất đi nhiều những nét đẹp của các công trình kiến trúc cổ. Hiện nay, nhiều đình, chùa, nhà cổ và nhà thờ của những dòng họ nổi tiếng nơi đây dù có nơi trải qua các quá trình trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn giữ được vẻ cổ kính, uy nghiêm.
Những nét xưa cũ, từ các di tích, các ngôi nhà thờ của các dòng họ trong làng, truyền thống hiếu học… đều gìn giữ cho đến ngày nay là nhờ sự cố gắng đóng góp của dân làng. Những bậc cha ông đi trước đã cố công giữ gìn thì ngày nay, mỗi công dân, mỗi người dân Đông Ngạc cũng đều cố gắng duy trì, bảo tồn di sản từ các bậc tiền nhân.
Qua thống kê, để công tác khuyến học đi vào chiều sâu đến từng hộ gia đình, nhiều mô hình, phong trào học tập đã được phát động như “gia đình học tập”, “dòng họ học tập”… Kết quả, hàng năm có 95% - 97% gia đình đăng ký và đạt tiêu chí. Từ năm 2014 đến nay, các Chi hội khuyến học đã tổ chức khen thưởng, động viên cho hàng chục nghìn lượt học sinh, giáo viên có thành tích cao trong học tập, rèn luyện.
Trường Tiểu học Đông Ngạc được xây dựng từ năm 1921. Ảnh: Gia đình Việt Nam
Nghiệp đèn sách như đã ngấm vào máu, vào tinh thần cầu thị, hiếu học của người Đông Ngạc. Nối tiếp truyền thống ông cha, những người con Đông Ngạc ngày nay có khoảng 100 người có học vị Tiến sĩ.
Với sự yên bình của một ngôi làng nằm ngay nội thành cùng những giá trị văn hóa, lịch sử vốn có, Đông Ngạc hoàn toàn có thể phát triển về du lịch, trở thành điểm đến cho những người muốn tìm hiểu về lịch sử hoặc tham quan những không gian cổ kính của một ngôi làng cổ, khám phá những nếp nhà với kiến trúc truyền thống.
