Ngôi làng từng được vua ban 8 chữ vàng
Nằm bên bờ nam sông Cầu, làng Kim Đôi (tỉnh Bắc Ninh) từng được mệnh danh là một trong những "lò tiến sĩ" của nước Việt, nổi tiếng qua câu ca lưu truyền ghi trong cuốn “Phong thổ Kinh Bắc thời Lê”: “Kim Đôi nhiều cuộc hiển vinh. Hai mươi lăm vị khoa danh rỡ ràng”. Số lượng tiến sĩ của làng tập trung chủ yếu vào dòng họ Nguyễn với 18 vị, báo VietNamnet dẫn thông tin.
Đền thờ 18 vị tiến sĩ họ Nguyễn làng Kim Đôi. Ảnh: VietNamnet
Ông Nguyễn Nam Hùng, đời thứ 19 dòng họ Nguyễn - Kim Đôi cho biết, làng Kim Đôi xưa có tên gọi khác là Dủi Quan. Dủi xuất phát từ tên gọi của chính cái nghề dủi tôm, dủi cá của người dân trong làng. Còn Quan bắt nguồn từ sự nghiệp vẻ vang của những người con học hành đỗ đạt được bổ nhiệm làm quan trong triều chính.
Ông Hùng cho biết, theo gia phả dòng họ để lại có câu chuyện của cặp vợ chồng cụ Nguyễn Nung và Hoàng Thị Hay. Nhờ sự nuôi dạy con mẫu mực, không quản ngại khó khăn, gian khổ, đặt sự học lên hàng đầu, kết quả trong 7 người con trai của ông bà có tới 5 người con đều cùng đỗ tiến sĩ và làm quan đại thần dưới triều vua Lê Thánh Tông.
"Theo truyền thuyết kể lại, vào thế kỷ 15, cụ Nguyễn Nung đến sông Cầu để mưu sinh, trong một lần nghỉ ngơi ở ven bờ, cụ nghe được câu chuyện của 2 thầy địa lý tranh luận với nhau về 2 mảnh đất gần đó. Cuộc tranh luận chỉ phân định bằng cuộc giao kèo: Lấy 2 cành cây xanh tốt, cắm ở 2 mảnh đất, nếu cành cây nào vẫn còn xanh, mảnh đất ấy sẽ là mảnh đất vượng khí, tốt.
Đêm qua đi, rồi ngày cũng qua đi, một trong 2 cành cây xanh vẫn tươi tốt. Cụ Nguyễn Nung lấy đó làm điềm lành, dựng nhà và mưu sinh trên chính mảnh đất ấy. Từ khi dựng nhà, cụ làm ăn phát đạt hơn và nhân một chuyến đi buôn, cụ gặp cụ bà Hoàng Thị Hay và nên nghĩa vợ chồng", ông Hùng kể.
Ông Hùng kể, người con của cụ Nguyễn Nung và Hoàng Thị Hay ở khoa thi năm Bính Tuất 1466, là Nguyễn Nhân Bỉ mới 17 tuổi và Nguyễn Nhân Thiệp mới 15 tuổi đều đỗ tiến sĩ. Sau đó, 2 cụ được bổ nhiệm làm Thái Nguyên Tham Ngự và Lại Bộ Thượng Đông các Học sĩ.
Tiếp sau đó là khoa thi năm Kỷ Sửu 1469, cụ Nguyễn Nhân Bồng cũng đỗ tiến sĩ và bổ nhiệm làm Lễ Bộ tả thị lang, hội viên Hội Tao Đàn nhị thập bát tú. Cụ Nguyễn Nhân Dư đỗ khoa Nhâm Thìn 1472, giữ chức Hiến Sát sứ và người em út là Nguyễn Nhân Đạc cũng đỗ tiến sĩ khóa Ất Mùi năm 1475, giữ chức Hàn lâm Viện Kiểm thảo.
Năm 1989 nơi đây được vinh danh thành khu di tích lịch sử văn hoá. Ảnh: VietNamnet
"Cụ Lương Thế Vinh và cụ Nguyễn Tư là bạn thân của các tiến sĩ họ Nguyễn. Năm 1484, 2 vị trạng nguyên về làng Kim Đôi chơi viết một văn bia, tục gọi là văn bia Lương Thế Vinh. Vốn giỏi toán pháp, nhưng cụ Lương Thế Vinh cũng siêu cả văn nôm. Chỉ với 715 chữ mà phác thảo được 5 đời nội ngoại của họ Nguyễn. Ngày nay, văn bia ấy vẫn rõ nét để hậu thế có thể bình văn”, ông Hùng chia sẻ.
Từ một gia đình nghèo hiếu học, 5 anh em họ Nguyễn đã làm rạng danh tổ tiên. Họ là những người đã đặt những viên gạch đầu tiên xây nên “làng Tiến sĩ” Kim Đôi, mang về cho quê hương 8 chữ vàng “Kim Đôi gia thế, chu tử mãn triều”, với ý rằng Dòng họ Kim Đôi áo đỏ áo tía đầy triều, do vua Lê Thánh Tông ban tặng.
Truyền thống hiếu học được tiếp nối
Tiếp nối những truyền thống hiếu học khoa cử, lớp lớp thế hệ dòng họ Nguyễn làng Kim Đôi đã xây dựng những chương trình khuyến học cho đời sau.
Theo báo Giáo dục & Thời đại, trong gia phả của dòng họ Nguyễn làng Kim Đôi cũng ghi lại, vào năm 1496, cụ Nguyễn Cung Thuận khi đó là vị tiến sĩ thuộc đời thứ 5 của dòng họ khi về hưu đã hiến 8 sào ruộng và ao để làm quỹ khuyến học cho dòng tộc. Cùng với đó, cháu nội cụ Thuận là tiến sĩ Nguyễn Năng Nhượng cũng hiến toàn bộ tài sản cho quỹ khuyến học sau khi về hưu.
Học sinh dòng họ Nguyễn - Kim Đôi quyết tâm học giỏi noi gương hiếu học các bậc ông cha. Ảnh: Giáo dục & Thời đại
Ông Nguyễn Sỹ Hùng - Trưởng ban khuyến học dòng họ Nguyễn - Kim Đôi phấn khởi cho biết, tháng 1/1989, nhà thờ tổ họ Nguyễn - Kim Đôi vinh dự được Nhà nước công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa. Hàng năm vào ngày giỗ tổ 28/2 dòng họ sẽ làm lễ vinh danh cho những người có học hàm, học vị cao và các cháu học sinh có thành tích cao trong học tập.
“Thống kê đến năm 2022 cả dòng họ đã đóng góp thêm 9 tiến sĩ, 43 thạc sĩ, 136 cử nhân đại học. Ngoài ra còn có 60 cháu đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh, 133 cháu đạt giải học sinh giỏi cấp thành phố…”, ông Nguyễn Sỹ Hùng chia sẻ và cho biết, không chỉ vinh danh những người con hiếu học, mà những tấm gương vượt khó để vươn lên trong học tập cũng được vinh danh.
