Nghị định 90/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực từ ngày 15/5 với các khung xử phạt mới được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ hữu hiệu để chấn chỉnh và ngăn chặn triệt để tình trạng này.
Phạt nặng hành vi trốn đóng, trục lợi BHYT từ 15/5. Ảnh minh họa.
Khung xử phạt mới cho thấy tính răn đe rõ nét. Mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực BHYT được nâng lên 75 triệu đồng đối với cá nhân và 150 triệu đồng đối với tổ chức. Với cùng một hành vi vi phạm, tổ chức bị xử phạt gấp đôi cá nhân.
Các hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền xử lý của cơ quan BHXH cũng được quy định rõ. Theo Điều 81 Nghị định 90/2026, người sử dụng lao động sẽ bị xử phạt nếu không lập hoặc lập không đầy đủ danh sách người tham gia BHYT trong thời hạn 60 ngày kể từ lúc hết hạn đóng; hoặc đóng không đủ số tiền quy định.
Nếu hành vi trốn đóng BHYT chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, Điều 82 quy định mức phạt 300.000 - 500.000 đồng đối với cá nhân thuộc diện bắt buộc nhưng cố tình không tham gia. Cơ quan chức năng cũng xử lý nghiêm đơn vị không lập danh sách người tham gia BHYT sau thời hạn 60 ngày hoặc kê khai mức tiền lương đóng BHYT thấp hơn thực tế.
Các hành vi gian lận, trục lợi quỹ BHYT cũng bị siết chặt. Điều 83 quy định xử phạt hành vi đưa người không thuộc diện quản lý vào danh sách tham gia BHYT của tổ chức, đồng thời tịch thu thẻ BHYT đã cấp sai quy định. Điều 84 yêu cầu xử phạt hành vi cho mượn hoặc sử dụng thẻ BHYT của người khác để khám chữa bệnh.
Đáng chú ý, các hành vi lập hồ sơ bệnh án khống; kê khai tăng số lượng thuốc, vật tư y tế hoặc dịch vụ kỹ thuật mà người bệnh không sử dụng nhằm chiếm đoạt tiền quỹ BHYT (quy định tại Điều 85 và Điều 86) sẽ bị xử phạt ở mức cao nhất.
Hành vi kê khai tiền lương làm căn cứ đóng BHYT thấp hơn quy định, hoặc không đóng, đóng thiếu sau khi đã bị đôn đốc, cũng bị xử phạt từ 1 triệu đến 45 triệu đồng, tùy theo giá trị vi phạm.
Các biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng bắt buộc, bao gồm việc đóng đủ số tiền trốn đóng vào quỹ BHYT, hoàn trả thiệt hại cho người tham gia (nếu có), nộp lại khoản lợi bất hợp pháp và tiền lãi phát sinh.
Đáng chú ý, nghị định cũng siết chặt việc sử dụng thẻ BHYT trong khám, chữa bệnh. Hành vi cho người khác mượn thẻ hoặc sử dụng thẻ của người khác sẽ bị phạt từ 1 - 2 triệu đồng nếu chưa gây thiệt hại. Trường hợp sử dụng thẻ BHYT để trục lợi, gây thiệt hại cho quỹ BHYT, mức phạt có thể từ 3 - 5 triệu đồng, đồng thời buộc hoàn trả số tiền đã chiếm dụng.
