Rạng danh làng Khoa bảng
Thông tin trên báo Pháp luật Việt Nam, làng Quỳnh Đôi thuộc tỉnh Nghệ An, là quê của nữ sĩ Hồ Xuân Hương (1772-1822).
Theo lịch sử được ghi chép lại, vào giữa thế kỷ XIV, các Cụ: Hồ Khai, Hồ Hồng, Nguyễn Thạc và Cụ Hoàng Khánh cùng nhau đến đây khai cơ, lập ấp đặt tên là “Thổ Đôi trang”. Sau một quá trình mở mang đất đai, xây dựng trang ấp, bắt đầu từ năm 1378 đời Trần Xương Phù cho đến năm 1528, thời nhà Mạc, Thổ Đôi trang được đổi tên là làng Quỳnh Đôi như ngày nay.
Năm 2024, làng Quỳnh Đôi được công nhận là điểm du lịch với nhiều di tích lịch sử văn hóa quốc gia, cấp tỉnh như quần thể mộ và đền thờ Hoàng giáp - Thượng thư Quỳnh quận công Hồ Phi Tích, nhà thờ họ Hồ đại tộc, chợ Nổi, cầu Bờ Re, đình Quỳnh Đôi, nhà thờ họ Dương, giếng cổ Bà Cả, theo báo VnExpress.
Hơn 6 thế kỷ đã qua, bức tranh văn hóa làng Quỳnh Đôi vẫn luôn sống động đổi thay nhờ nhiều động lực, trong đó có động lực được tạo ra từ việc học hành khoa cử. Theo người làng Quỳnh Đôi, trải qua hơn 6 thế kỷ phải khai phá, bồi đắp, đồng đất làng cũng không thể rộng thêm được nữa khi dân làng ngày một đông đúc hơn. Chính từ thế khó này mà người làng Quỳnh Đôi đã phải tự vượt lên giới hạn đồng đất quê nhà bằng chính trí tuệ và tài năng của mình.
Nhưng chỉ làm ruộng là không đủ sống, do đó phải mở ra một nghề khá đặc biệt, nghề đi học để rồi “Tiến vi quan, thoái vi sư”. Chuyện học hành khoa cử của người làng Quỳnh Đôi thật đáng ngưỡng mộ. Làng Quỳnh Đôi thời phong kiến được ghi nhận có tới 12 tiến sĩ, 92 bảng nhãn, 210 cử nhân, 823 Tú tài.
Khi chuyện học, thi không để làm quan nữa, người làng Quỳnh vẫn cứ chọn việc học là hoạt động chính, là việc quan trọng nhất của làng. Lúc này, nội dung học, mục đích học đã đổi khác – học không phải là để làm quan, mà là để làm người, sau đấy là làm nghề - nghề dạy học và các nghề kỹ thuật khác.
Quang cảnh làng Quỳnh. Ảnh: Dân Việt
Người làng Quỳnh Đôi khẳng định việc học mang lại lợi ích lớn nhất cho từng gia đình và cả làng nói chung vì thế chuyện học vẫn được quan tâm nhiều nhất.
Học hành là một công việc, một nét văn hóa đặc biệt của người làng Quỳnh Đôi. Nhờ học hành mà người làng Quỳnh Đôi đã tiếp thu và truyền bá được những kiến thức cần thiết, có vai trò động lực thúc đẩy mọi hoạt động kinh tế-xã hội của làng, từ mở mang ngành nghề, làm quan, làm thầy học, thầy thuốc, đến làm văn chương, học thuật, buôn bán… Làng Quỳnh Đôi nhờ đó mà vượt qua đói nghèo trở nên một làng văn hóa nổi tiếng xưa nay, đóng góp đáng kể nhân tài nhiều mặt cho quê hương, đất nước. Đó là đỉnh cao được nhiều thời thừa nhận.
Niềm tự hào của mỗi người con quê hương
Báo Dân Việt dẫn lời nhà thơ Dương Huy - người con của làng Quỳnh Đôi rất tự hào với vẻ đẹp phong thủy của làng. Ông cho rằng sự khoáng đạt của quê mình giữa thiên nhiên giúp cho long mạch làng trường thịnh. Ông nói rằng, người quê ông ai cũng nhắc nhớ đến câu “Bắc Hà: Hành Thiện; Hoan Diễn: Quỳnh Đôi” để nói đến hai ngôi làng nổi tiếng nhất nước về sự học hành và đậu đạt với niềm tự hào sâu sắc và cũng là để bảo ban nhau nhớ giữ lấy nếp làng.
Nữ sĩ Hồ Xuân Hương - nhà thơ nữ kiệt xuất, được tôn vinh “Bà chúa thơ Nôm". Ảnh: Báo Kiểm toán
Nhà thơ Hồ Phi Phục là một đại trí thức, cũng là một người con làng Quỳnh Đôi từng chia sẻ, ông rất tự hào về làng mặc dù bác chỉ sống ở làng khi còn nhỏ 10 năm và mấy năm trở lại đây khi bác về quê an dưỡng tuổi già.
Nói về làng, bác Hồ Phi Phục rất tâm đắc với câu nói của học giả Phan Ngọc, đó là đi đâu cũng thấy quê hương là chốn đẹp nhất. Bác cho biết đã viết rất nhiều về các nhân vật của làng từ những danh nhân cho đến người dân bình thường, trong đó có thể kể đến một số nhân vật như: Hồ Xuân Hương, Hồ Sĩ Giàng, Hoàng Trung Thông, Hồ Đức Việt, Hoàng Văn Lân, linh mục Hồ Sĩ Thuyên, cố Oanh...
Tiếp nối truyền thống cha ông, ngày nay con cháu làng Quỳnh vẫn không ngừng học tập, phấn đấu để xây dựng và làm rạng danh quê nhà. Điều đáng quý là ở làng vẫn duy trì những hoạt động nhằm giáo dục truyền thống quê hương như lễ khai bút đầu Xuân vào sáng ngày mùng 2 Tết hàng năm tại đình làng xã Quỳnh Đôi với sự tham gia của học sinh, sinh viên.
Bên cạnh đó, học sinh ở làng Quỳnh thường được tham gia nhiều hoạt động khác như tham quan các di tích và thi tìm hiểu về các di tích, danh nhân, các dòng họ ở làng Quỳnh… để các em hiểu rõ hơn về tiền nhân và truyền thống quê hương.
