Từng bị xem như một loại cây dân dã, mọc hoang dại ven đường ở nhiều vùng quê Việt Nam, chùm ngây thực chất lại được nhiều quốc gia, đặc biệt là Ấn Độ, tôn vinh là "cây kỳ diệu" nhờ giá trị dinh dưỡng và tiềm năng kinh tế vượt trội. Từ lá, quả, cho đến hạt và dầu chiết xuất, loài cây này đang trở thành nguồn nguyên liệu xanh được thị trường săn đón.
Cây chùm ngây. Ảnh: Bích Nhung/Lao động
Theo tờ Người đưa tin, vốn có nguồn gốc từ Ấn Độ, chùm ngây từ lâu đã được người dân nước này quý trọng như một "báu vật quốc gia" và sử dụng làm nguồn thực phẩm thiết yếu. Điểm đặc biệt của loài cây này là gần như toàn bộ các bộ phận từ thân, rễ, lá, hoa, quả đến hạt đều có giá trị sử dụng và chứa hàm lượng dưỡng chất khổng lồ.
Nổi bật nhất là phần lá và quả non, cung cấp lượng lớn chất xơ, canxi, magie, sắt cùng các loại vitamin thiết yếu như A, B6 và C. Tại Việt Nam, loài cây này rất quen thuộc, sinh trưởng mạnh và mọc tự nhiên phổ biến ở các tỉnh miền Trung, miền Nam.
Nhờ đặc tính sinh trưởng nhanh, dễ trồng, thích nghi tốt với môi trường và cho năng suất cao, chùm ngây đã được đưa vào nhiều chương trình hỗ trợ dinh dưỡng quốc tế. Loài cây này đang góp phần quan trọng vào công cuộc cải thiện tình trạng thiếu hụt lương thực tại một số khu vực nghèo khó ở châu Phi.
Trong số các bộ phận của cây, hạt chùm ngây là sản phẩm mang lại giá trị cao và thu hút sự quan tâm đặc biệt. Tại Ấn Độ, hạt non có thể ăn trực tiếp hoặc chế biến thành nhiều món ăn đa dạng. Khi hạt già, người dân thường tách vỏ, phơi khô và nghiền nhỏ để bảo quản lâu dài.
Không chỉ dừng lại ở gian bếp, hạt chùm ngây còn được khai thác sâu để sản xuất bột dinh dưỡng, thực phẩm chức năng và các dòng sản phẩm chăm sóc sức khỏe trên thị trường.
Cây chùn ngây có nguồn gốc từ Ấn Độ. Ảnh: Người đưa tin
Sức hút của loài cây này từng lan rộng và tạo nên cơn sốt tại Trung Quốc sau khi được đưa vào trồng thử nghiệm từ năm 2014. Thời điểm đó, hạt chùm ngây được quảng bá rộng rãi với các ưu điểm vượt trội như giàu protein, canxi, chất xơ nhưng lại ít chất béo. Mức giá của hạt chùm ngây tại thị trường tỷ dân từng có thời điểm chạm mốc 600 Nhân dân tệ/kg (tương đương hơn 2 triệu đồng/kg).
Dù hiện tại mức giá đã bình ổn và hạ nhiệt, chùm ngây vẫn được đánh giá là loại cây trồng đầy triển vọng nhờ sức sống mạnh mẽ, giá trị sức khỏe cao và đa dạng hướng khai thác thương mại.
Rõ ràng, từ vị thế của một loài cây mọc hoang quen thuộc tại Việt Nam, chùm ngây đang ngày càng khẳng định giá trị thực sự của một "kho báu xanh", mang lại lợi ích to lớn vượt xa vẻ ngoài mộc mạc, giản dị ban đầu.
Những lưu ý khi sử dụng
Theo báo Lao động, dù được xem là thực phẩm vàng”, chùm ngây không phải ai cũng nên dùng. Một số nghiên cứu cảnh báo trong lá có chứa phytate và oxalate – những chất có thể làm giảm khả năng hấp thụ khoáng chất. Ăn quá nhiều rau chùm ngây có thể gây đầy bụng, khó tiêu, đặc biệt ở những người có đường ruột nhạy cảm.
Phụ nữ mang thai được khuyến cáo không nên sử dụng loại rau này vì một số hợp chất có khả năng gây co bóp tử cung, làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc sinh non. Người đang điều trị bệnh tuyến giáp, tiểu đường, huyết áp cũng cần thận trọng do chùm ngây có thể tương tác với thuốc, dẫn đến giảm hiệu quả hoặc tăng tác dụng phụ.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, chỉ nên coi chùm ngây như một nguồn rau giàu vi chất để bổ sung vào bữa ăn, sử dụng ở mức độ vừa phải và kết hợp cùng chế độ ăn đa dạng. Việc lạm dụng hoặc dùng như “thần dược” tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe.
