Tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm để bảo đảm quyền lợi người lao động
Theo báo Lao động, tính đến hết tháng 8/2026, toàn hệ thống BHXH Việt Nam đã ban hành quyết định kiểm tra tại 6.694 đơn vị, gồm 5.920 đơn vị sử dụng lao động, 421 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh BHYT, 188 đơn vị thuộc hệ thống BHXH và 165 tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng, chi trả chế độ.
Cơ quan BHXH đã yêu cầu truy thu hơn 70,2 tỷ đồng đối với 11.417 lao động chưa tham gia hoặc đóng thiếu thời gian; hơn 128,2 tỷ đồng đối với 40.146 lao động đóng thiếu mức đóng; thu hồi hơn 330 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng. Cơ quan BHXH cũng đã ban hành hoặc tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành 362 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, với tổng số tiền là hơn 3,1 tỷ đồng.
Trong lĩnh vực giải quyết chế độ, qua kiểm tra, cơ quan BHXH yêu cầu thu hồi về quỹ BHXH hơn 9,1 tỷ đồng của 8.923 lượt lao động hưởng chế độ sai quy định; thu hồi về quỹ BHTN 600 triệu đồng của 106 lượt lao động và thu hồi về quỹ BHYT hơn 161,8 tỷ đồng do chưa đủ điều kiện thanh toán BHYT.
Cùng với công tác kiểm tra, BHXH Việt Nam tiếp tục chủ động, tích cực tham mưu xây dựng hành lang pháp lý về xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHTN, BHYT.
Thực hiện phân công của Lãnh đạo Bộ Tài chính, BHXH Việt Nam đã tham gia ý kiến trong quá trình xây dựng Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 và Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 của Chính phủ, tập trung vào các quy định về hành vi chậm đóng, trốn đóng; mức xử phạt; biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt của cơ quan BHXH.
Ngay từ những tháng đầu năm 2026, BHXH Việt Nam cũng đã chỉ đạo BHXH các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, nhất là đối với các đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN; không để kéo dài tình trạng đã hoàn thành bước đôn đốc theo Nghị định số 274/2025/NĐ-CP nhưng chưa được kiểm tra, xử lý. Đồng thời, yêu cầu theo dõi, đôn đốc và buộc các đơn vị được kiểm tra khắc phục đầy đủ các vi phạm đã được phát hiện.
Thời gian tới, BHXH Việt Nam cho biết, sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền, rà soát, đôn đốc việc đóng BHXH, BHTN, BHYT; tập trung kiểm tra các đơn vị có dấu hiệu vi phạm trên cơ sở phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro. Đồng thời, phối hợp với Công an, Thanh tra, Viện Kiểm sát, Liên đoàn Lao động và các cơ quan liên quan xử lý các trường hợp chậm đóng, trốn đóng kéo dài, bảo đảm quyền lợi người lao động.
Ảnh minh họa/Tạp chí doanh nghiệp
Mạnh tay xử lý vi phạm
Ngoài công tác kiểm tra chuyên ngành, Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) khởi kiện vụ án dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, đã tạo thêm hành lang pháp lý để bảo vệ quyền lợi người lao động trước những hành vi vi phạm nghĩa vụ BHXH.
Theo cơ chế này, cơ quan BHXH chủ động rà soát, phân loại các đơn vị vi phạm, cung cấp thông tin, hồ sơ liên quan và phối hợp với VKSND trong quá trình đôn đốc, xác minh, làm việc với doanh nghiệp. Đối với trường hợp đủ điều kiện nhưng không khắc phục vi phạm, VKSND xem xét thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền. Cơ chế VKSND khởi kiện vụ án dân sự được thí điểm trong 3 năm, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 tại 6 địa phương gồm: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk.
Theo tờ Đại Đoàn Kết, vụ Công ty MD tại xã Ứng Thiên, Hà Nội là một trường hợp điển hình trong quá trình triển khai cơ chế phối hợp này. Công ty hiện kê khai đóng BHXH cho 05 lao động nhưng có tình trạng chậm, trốn đóng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động. Sau khi BHXH cơ sở Ứng Hòa chuyển thông tin vi phạm và VKSND khu vực 12 - Hà Nội tham gia làm việc, công ty đã khắc phục một phần số tiền chậm đóng trong tháng 5 và tháng 6/2026. Tính đến tháng 8/2026, số tiền Công ty còn phải thanh toán theo hồ sơ là 158 triệu đồng.
Theo Luật BHXH năm 2024, cơ quan BHXH không có thẩm quyền khởi kiện. Vì vậy, BHXH cơ sở Ứng Hòa, với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đã đề nghị VKSND khu vực 12 thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. VKSND khu vực 12 với vai trò nguyên đơn đã khởi kiện, đề nghị Tòa án buộc Công ty MD thực hiện nghĩa vụ nộp tiền BHXH. Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hà Nội đã thụ lý vụ án và quyết định đưa vụ án ra xét xử ngày 07/9/2026 theo Quyết định số 164/2026/QĐXXST-DS ngày 27/8/2026.
Vụ việc cho thấy vai trò chủ động của cơ quan BHXH trong phát hiện vi phạm, đôn đốc khắc phục, cung cấp thông tin và phối hợp với VKSND để xử lý các trường hợp chậm đóng, trốn đóng bằng cơ chế pháp lý phù hợp. Việc triển khai cơ chế khởi kiện công ích không nhằm gây khó khăn cho doanh nghiệp mà hướng tới tăng cường kỷ cương, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và bảo đảm quyền lợi an sinh chính đáng của người lao động.
