Xem thêm: Thi vào lớp 10 áp lực “hơn thi đại học”- Bài 1: Những con số cân não
LTS: “Đến hẹn lại lên”, kỳ thi vào lớp 10 “nóng” và “áp lực hơn cả thi đại học” bởi ở tuổi 14-15, thứ các em gánh trên vai không chỉ là kiến thức mà còn là những bất cập trong bài toán trường lớp tại đô thị lớn chưa có lời giải thỏa đáng đã nhiều năm.
PV Đời sống và Pháp luật (ĐS&PL) thực hiện loạt bài: Kỳ thi vào lớp 10 năm 2026 - Giải pháp căn cơ “xóa sổ” áp lực “hơn thi đại học”, với góc nhìn thực tế thẳng thắn của phụ huynh, chuyên gia giáo dục và Đại biểu Quốc hội, gọi tên “điểm nghẽn” và tìm giải pháp căn cơ nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm quyền được học tập của học sinh; hơn hết là giúp thí sinh lạc quan, tự tin hơn trước thềm kỳ thi vào lớp 10 năm 2026 đang rất gần.
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, thay vì đặt lên vai con quá nhiều kỳ vọng thì mỗi cha mẹ cũng cần "học" cách lắng nghe, chia sẻ và thấu hiểu, để con thấy được rằng kỳ thi không quyết định toàn bộ giá trị của bản thân. Bên cạnh đó, như đã đề cập ở bài viết trước, việc nâng cao chất lượng trường nghề cũng là một giải pháp giảm căng thẳng cho thí sinh, phụ huynh, nhưng làm sao để nơi đây thực sự thành thanh nam châm "hút" nguyện vọng chứ không phải lựa chọn "úi xùi"?
PV Đời sống và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Ngọc Bích, hiện đang là Phó Hiệu trưởng trường Cao đẳng Quốc tế Hà Nội.
Bà Nguyễn Thị Ngọc Bích, Phó Hiệu trưởng trường Cao đẳng Quốc tế Hà Nội cho rằng, khi có nhiều lựa chọn chất lượng sau THCS, áp lực "bắt buộc phải đỗ trường công" sẽ tự nhiên giảm xuống.
"Không nhìn nhận trường nghề là “phương án dự phòng” mà phải là một lộ trình giáo dục chính thống, có giá trị và có tương lai"
Theo bà, trường nghề đóng vai trò quan trọng như thế nào trong các giải pháp tổng thể nhằm giảm áp lực cho kỳ thi vào lớp 10?
Bà Nguyễn Thị Ngọc Bích: Muốn giảm áp lực thi vào lớp 10, không thể chỉ nhìn vào bản thân kỳ thi. Kỳ thi chỉ là "ngọn" của một vấn đề sâu hơn: hệ thống lựa chọn sau THCS đang quá hẹp trong nhận thức xã hội. Khi tất cả cùng dồn vào một cửa, áp lực đương nhiên bị đẩy lên rất cao.
Suốt hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực đào tạo và hợp tác giáo dục Việt–Hàn, tôi đã kết nối học bổng quốc tế cho hàng vạn học sinh từ hàng trăm trường đại học và cao đẳng trên cả nước. Và điều tôi đúc kết ra là, những em có tương lai tốt không nhất thiết là những em đã đỗ vào trường THPT công lập danh tiếng. Điều khác biệt duy nhất ở họ là họ biết mình muốn gì và được trao một lộ trình phù hợp để đi đến đó.
Trường nghề không nên được nhìn như "phương án dự phòng" cho những em không vào THPT công lập. Đó phải là một lộ trình giáo dục chính thống, có giá trị và có tương lai. Khi có nhiều lựa chọn chất lượng sau THCS, áp lực "bắt buộc phải đỗ trường công" sẽ tự nhiên giảm xuống. Một xã hội giáo dục lành mạnh không nên để một kỳ thi ở tuổi 15 trở thành ranh giới tâm lý giữa "thành công" và "thất bại".
Trường nghề có thể giảm áp lực theo ba hướng mà tôi đã chứng kiến cả ba: giảm tải cho hệ THPT công lập về phía cung; giảm lo lắng cho phụ huynh và học sinh khi các em biết rằng không vào THPT công lập không đồng nghĩa với việc đánh mất tương lai; và dài hạn hơn, cung cấp nhân lực kỹ thuật, dịch vụ, công nghệ cho những lĩnh vực thị trường lao động đang thực sự cần, kể cả thị trường lao động quốc tế.
Vấn đề cốt lõi là trường nghề phải đủ tốt để phụ huynh tin, học sinh thích và doanh nghiệp cần. Khi vẫn bị nhìn như lựa chọn "hạng hai", phân luồng sẽ không bao giờ thành công thực chất.
Kỳ thi vào lớp 10 đang đến rất gần, mỗi phụ huynh, học sinh đều có những "chiến thuật" riêng. Ảnh minh họa
Hướng nghiệp thực chất, không phải buổi tư vấn vội vàng
Bà kỳ vọng vào những thay đổi căn bản thế nào để nâng cao chất lượng trường nghề, thu hút học sinh, giúp các em yên tâm lựa chọn và “thoát” khỏi áp lực bắt buộc phải vào trường công?
Bà Nguyễn Thị Ngọc Bích: Muốn phụ huynh yên tâm cho con chọn trường nghề, điều cần thay đổi đầu tiên không phải là chương trình đào tạo mà là cách xã hội nhìn nhận việc học nghề. Học sinh chọn trường nghề không phải vì thiếu sót, mà vì có chính kiến: các em biết mình muốn đi đến đâu và chọn con đường nhanh nhất để đến đó.
Về chính sách, tôi kỳ vọng giáo dục nghề nghiệp được coi là trụ cột bình đẳng trong hệ thống, không phải nhánh phụ.
Điều đó bắt đầu từ việc chuẩn hóa chất lượng đào tạo, chương trình phải gắn với doanh nghiệp, có lộ trình học tiếp, cập nhật theo nhu cầu thực của thị trường: công nghệ thông tin, AI ứng dụng, thương mại điện tử, logistics, du lịch – khách sạn, dịch vụ quốc tế.
Đặc biệt, ngoại ngữ và kỹ năng hội nhập không thể thiếu, đây chính là nền tảng để học sinh trường nghề có thể vươn ra thị trường lao động quốc tế.
Đây là điều tôi đã thấy tận mắt qua nhiều năm làm việc với các đối tác và doanh nghiệp Hàn Quốc: một học sinh có nghề vững, ngoại ngữ tốt và thái độ đúng hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng trên sân chơi quốc tế.
Tiếp theo là tính liên thông. Học sinh chọn nghề không nên cảm thấy mình bị "đóng cửa" với con đường học thuật. Trung cấp, cao đẳng vẫn có thể lên đại học; học nghề vẫn có thể trở thành chuyên gia kỹ thuật, quản lý, chủ doanh nghiệp, hoặc nhân lực chất lượng cao ở nước ngoài.
Về truyền thông, đây là “mặt trận” tôi cho rằng chúng ta đang bỏ ngỏ. Hàn Quốc có một chương trình truyền hình trên Đài Truyền hình Quốc gia KBS tên là 스카우트: 얼리어잡터 (Scout Job-ter), hiện đã đến mùa thứ 6, chuyên đưa các trường nghề lên sóng quốc gia: từ trường biotech, trường làm đẹp, đến trường truyền thông phát thanh truyền hình.
Học sinh được thấy các anh chị đã tốt nghiệp đang đi làm thật, học thật, sống thật ra sao. Nhiều em trong chương trình đến từ gia đình có cả bố mẹ, anh chị cùng theo một trường nghề và họ kể câu chuyện đó với niềm tự hào rõ ràng.
Không một văn bản chính sách nào làm thay đổi nhận thức xã hội nhanh bằng cách đó. Tôi nghĩ Việt Nam hoàn toàn có thể học mô hình này.
Và cuối cùng, hướng nghiệp phải vào sớm và thực chất, không phải một buổi tư vấn vội vàng cuối năm lớp 9. Học sinh cần được tiếp cận thông tin nghề nghiệp từ lớp 6, lớp 7 qua trải nghiệm thực tế, tham quan doanh nghiệp và đánh giá năng lực cá nhân.
Ngừng đánh đồng "không đỗ lớp 10 công lập" với "thất bại"
Nếu đưa ra ý kiến về giải pháp căn cơ nhằm giảm áp lực cho kỳ thi vào lớp 10, bà sẽ nói gì?
Bà Nguyễn Thị Ngọc Bích: Áp lực thi vào lớp 10 không phải chỉ là áp lực thi cử mà là áp lực của một hệ thống đang thiếu lựa chọn chất lượng và thiếu niềm tin vào các lộ trình ngoài THPT công lập. Điều chỉnh đề thi hay tăng chỉ tiêu có thể xoa dịu trước mắt, nhưng không chạm đến gốc rễ.
Theo tôi, giải pháp căn cơ phải là một gói đồng bộ.
Trước hết, mở rộng và nâng chất mạng lưới trường sau THCS, đặc biệt ở các đô thị lớn như Hà Nội, nơi tỷ lệ chọi lớp 10 năm 2026 tiếp tục ở mức cao. Đi kèm với đó là đầu tư thực chất cho giáo dục nghề nghiệp, không phải theo kiểu "giải quyết đầu ra lao động", mà là xây dựng những môi trường học tập hiện đại, quốc tế, có kết nối doanh nghiệp và có lộ trình học tiếp rõ ràng.
Hướng nghiệp phải đi trước phân luồng. Nếu không hướng nghiệp tốt, phân luồng dễ bị hiểu thành "lọc học sinh yếu", điều đó vừa sai về bản chất, vừa phản tác dụng. Học sinh cần hiểu mình phù hợp với năng lực và môi trường nào; phụ huynh cần được cung cấp dữ liệu thực về việc làm, thu nhập và lộ trình phát triển.
Và điều tôi muốn làm rõ nhất là xã hội cần ngừng đánh đồng "không đỗ lớp 10 công lập" với "thất bại". Thi cử là để đánh giá và định hướng, không phải để loại học sinh ra khỏi cơ hội học tập. Ở tuổi 15, các em còn rất nhiều khả năng phát triển nếu được dẫn đúng đường. Khi mỗi học sinh có một con đường phù hợp để đi tiếp, kỳ thi vào lớp 10 sẽ trở lại đúng bản chất: một lần đánh giá và phân bổ cơ hội, chứ không phải một cuộc đua khiến cả gia đình lẫn xã hội phải căng thẳng.
Trân trọng cảm ơn bà!
Mời Quý độc giả đón đọc: Kỳ thi vào lớp 10, tìm giải pháp căn cơ “xóa sổ” áp lực “hơn thi đại học” - Bài 4: ĐBQH chỉ ra 4 "điểm huyệt" để kỳ thi lớp 10 trở về đúng bản chất
