Bài toán tái cấu trúc mạng lưới, giữ vững quyền lợi học tập
Trong lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, chủ trương sắp xếp, tổ chức tại các cơ sở giáo dục công lập được xem là bước đi chiến lược mang tính tất yếu.
Theo báo cáo của 34 địa phương, tổng số cơ sở giáo dục công lập dự kiến giảm từ 37.386 xuống 20.284, giảm 17.102 đầu mối, tương ứng 45,7%.
Việc giảm đầu mối chủ yếu được thực hiện thông qua tổ chức trường nhiều cấp học, chuyển cơ sở cũ thành phân hiệu, điểm trường và sắp xếp lại các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Các địa điểm dạy học cần thiết cơ bản được duy trì, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo, nhằm bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của học sinh.
Mô hình mới cần bảo đảm một pháp nhân, một hệ thống quản trị và trách nhiệm giải trình; phân công rõ người phụ trách từng phân hiệu, điểm trường; tổ chức chuyên môn liên thông và thống nhất quy trình quản lí nhân sự, tài chính, tài sản, dữ liệu, bán trú, nội trú, an toàn thực phẩm và phòng cháy, chữa cháy. Trọng tâm sau sắp xếp không chỉ là giảm đầu mối mà phải bảo đảm các cơ sở giáo dục vận hành ổn định, hiệu quả và không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.
Sắp xếp trường học là bước đi tất yếu để nâng chất lượng dạy học. Ảnh minh họa/Lê Liên
Trao đổi với PV ĐS&PL, Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM) cho rằng, chủ trương sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục công lập và điều chuyển đội ngũ cán bộ quản lý là một quyết sách đúng đắn, kịp thời và có ý nghĩa chiến lược trong giai đoạn đổi mới nền hành chính và phát triển giáo dục hiện nay.
"Đây không chỉ là yêu cầu nhằm thực hiện chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn tạo tiền đề xây dựng hệ thống giáo dục hiện đại, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới", TS Đảo cho hay.
Theo ông Đảo, bản chất của việc sắp xếp trường học không phải là cắt giảm cơ học hay thu hẹp quy mô giáo dục, mà là tái cấu trúc mạng lưới trường lớp theo hướng hợp lý hơn, phát huy hiệu quả cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng quản trị nhà trường. Khi các nguồn lực được tổ chức khoa học, việc đầu tư sẽ tập trung hơn, đội ngũ giáo viên được bố trí phù hợp hơn và người học sẽ được thụ hưởng môi trường giáo dục ngày càng tốt hơn. Đây cũng là định hướng chuyển từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục", lấy chất lượng phục vụ người học làm trung tâm.
Đối với đội ngũ cán bộ quản lý, việc điều chuyển, bố trí lại sau sắp xếp là yêu cầu khách quan của quá trình đổi mới. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nhận thức rõ rằng chức vụ chỉ là sự phân công của tổ chức; điều quan trọng nhất là tiếp tục được cống hiến cho sự nghiệp giáo dục. Một người cán bộ quản lý có năng lực, bản lĩnh và tâm huyết sẽ luôn thích ứng với mọi vị trí công tác, sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới vì lợi ích chung, đặt lợi ích của ngành, của địa phương và của học sinh lên trên lợi ích cá nhân. Chính tinh thần trách nhiệm, sự gương mẫu và chấp hành sự phân công của tổ chức sẽ góp phần tạo nên sự đồng thuận, đoàn kết và ổn định trong toàn ngành.
“Quá trình sắp xếp chắc chắn sẽ có những tác động nhất định đến tâm tư của một bộ phận cán bộ và nhân viên. Tuy nhiên, các chủ trương của Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo đều nhấn mạnh việc bố trí, sử dụng hợp lý đội ngũ, giải quyết đầy đủ chế độ, chính sách đối với các trường hợp chịu ảnh hưởng, đồng thời nâng cao năng lực quản trị của các cơ sở giáo dục sau sắp xếp. Điều đó thể hiện tính nhân văn, khách quan và trách nhiệm trong quá trình tổ chức thực hiện”, TS Đảo nhận định.
Giảm đầu mối, sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách
Ngoài ra, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ cho rằng sắp xếp trường học và điều chuyển cán bộ quản lý không phải là đích đến, mà là phương thức để xây dựng một hệ thống giáo dục tinh gọn, hiệu quả, hiện đại và phát triển bền vững. Với tinh thần trách nhiệm, sự đồng thuận và quyết tâm đổi mới, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục sẽ tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, sẵn sàng nhận nhiệm vụ ở bất kỳ vị trí nào mà tổ chức phân công, góp phần xây dựng nền giáo dục Việt Nam ngày càng chất lượng, công bằng và hội nhập quốc tế.
Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP HCM). Ảnh: NVCC
Đồng quan điểm, Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Phương Hoa, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Vĩnh Tuy (phường Vĩnh Hưng, Hà Nội), cho rằng chủ trương sắp xếp trường lớp là hướng đi đúng đắn, góp phần giảm đầu mối, sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách và nâng cao chất lượng giáo dục.
"Việc tinh gọn bộ máy là xu thế tất yếu trong bối cảnh công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang hỗ trợ rất nhiều cho công tác quản lý. Nếu không đổi mới và bứt phá, Việt Nam sẽ khó phát triển", cô Hoa cho hay.
Theo định hướng, ngành giáo dục sẽ sắp xếp lại hệ thống cơ sở giáo dục công lập theo hướng giảm tối thiểu 30% đầu mối; tại những địa phương có điều kiện thuận lợi, tỷ lệ giảm có thể đạt khoảng 50% so với thời điểm ngày 1/7/2025. Điều này đồng nghĩa mạng lưới cơ sở giáo dục trên cả nước sẽ có nhiều thay đổi trong thời gian tới.
Song song với việc tinh gọn đầu mối, ngành giáo dục cũng sẽ cơ cấu lại đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên. Dự kiến sau khi sắp xếp, hơn 20.000 cán bộ quản lý sẽ được điều chuyển, bố trí lại công việc, trong đó khoảng 11.000 người sẽ trực tiếp tham gia giảng dạy.
Theo Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Phương Hoa, trong giai đoạn mới, hiệu trưởng không chỉ thực hiện vai trò quản lý mà cần trở thành nhà quản trị trường học, có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và tổ chức vận hành nhà trường một cách hiệu quả. Vì vậy, đội ngũ cán bộ quản lý cần chuyển đổi tư duy từ "quản lý" sang "quản trị", qua đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của giáo dục trong bối cảnh mới.
