Hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp, người Việt làm lễ cúng Táo quân – ba vị thần trông coi bếp núc, có trách nhiệm theo dõi, ghi nhận mọi việc tốt xấu trong gia đình suốt một năm để tâu trình lên Thiên đình, làm căn cứ cho việc ban thưởng hay giáng phạt.
Sau một năm quan sát nếp sinh hoạt và đạo hạnh của gia chủ, đến cuối tháng Chạp, các Táo cưỡi cá chép lên chầu Ngọc Hoàng, báo cáo rõ công – tội, thiện – ác của từng nhà. Ngày lên trời của Táo quân được ấn định là 23 tháng Chạp.
Về thời điểm Táo quân trở lại nhân gian, quan niệm phổ biến cho rằng các ngài lưu lại Thiên đình khoảng 6–7 ngày. Đến ngày 30 Tết, hoặc 29 Tết nếu năm đó tháng Chạp thiếu, Táo quân sẽ quay về trần thế để tiếp tục cai quản gian bếp và phù hộ cho gia đình trong năm mới.
Tuy nhiên, một số ý kiến khác lại cho rằng ngày trở về của Táo quân không cố định, mà phụ thuộc vào lịch trình của Thiên đình. Chỉ khi Ngọc Hoàng kết thúc buổi “Thiên Tào phán sự”, các Táo mới được phép hồi hạ giới. Do công việc nơi thiên giới mỗi năm nhiều ít khác nhau, thời điểm Táo quân trở về có thể sớm hoặc muộn, và đây là điều mà người trần không thể biết chính xác.
Chính vì vậy, hầu hết các gia đình đều chú trọng lễ tiễn ông Công, ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp, nhưng rất ít nhà tổ chức lễ đón các ngài trở lại. Một số gia đình vẫn giữ lệ cúng đón Táo quân vào ngày cuối cùng của năm Âm lịch, với mong muốn gian bếp ấm êm, gia đạo thuận hòa khi bước sang năm mới.
Lễ cúng Táo quân
Mâm cúng ông Công ông Táo gồm những gì?
Lễ cúng tiễn ông Táo lên trời thường được chuẩn bị trang trọng, thể hiện mong muốn cầu xin những điều tốt lành cho gia đình. Mâm cúng đầy đủ còn tượng trưng cho ước vọng về một năm mới sung túc, an khang.
Lễ vật cúng ông Táo gồm:
• Mũ ông Táo: 3 chiếc, gồm 2 mũ có cánh chuồn dành cho Táo ông và 1 mũ không cánh chuồn dành cho Táo bà.
• Quần áo giấy: 2 bộ nam và 1 bộ nữ.
• Hài Táo quân: 2 đôi hài nam và 1 đôi hài nữ.
• Các lễ vật khác: Trái cây tươi, cau trầu tươi, hương, nến, rượu nếp hoặc trà.
Cá chép được xem là phương tiện để các Táo về trời. Người miền Bắc thường chuẩn bị 3 con cá chép đỏ sống thả trong chậu nước với quan niệm "cá chép hóa rồng" đưa các Táo chầu trời. Sau lễ, cá sẽ được phóng sinh ở ao, hồ, hoặc sông. Trong khi đó, người miền Trung sử dụng ngựa giấy, còn người miền Nam chọn mũ, áo hài và cá chép giấy đơn giản hơn.
Mâm cơm cúng ông Táo:
Tùy vào điều kiện gia đình, mâm cơm cúng có thể là món mặn hoặc chay, không cần quá cầu kỳ. Một số món phổ biến gồm:
• Gà trống luộc chéo cánh ngậm hoa ớt hoặc hoa hồng (có thể thay bằng thịt heo luộc).
• Xôi gấc (hoặc xôi lá cẩm, xôi đậu, xôi lá nếp).
• Giò lợn luộc, bánh chưng.
• Canh măng chân giò (hoặc canh mọc).
• Rau xào thập cẩm, chả rán, thịt đông.
• Một chén gạo và một chén muối.
Ngoài ra, nhiều gia đình còn thêm các món chè như chè hoa cau, chè trôi nước, chè kho, hoặc các loại bánh trái. Lễ cúng không chỉ là lời tiễn đưa các Táo mà còn thể hiện lòng thành kính và mong ước gia đình gặp nhiều may mắn, hạnh phúc trong năm mới.
Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo và chiêm nghiệm.
