Từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu
Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (diễn ra từ ngày 17/10 đến 20/11/2026).
Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Nguyễn Quốc Thịnh, luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đánh dấu bước đột phá về đổi mới tư duy quản lý an toàn thực phẩm. Theo đó, kiểm soát an toàn thực phẩm được thực hiện từ gốc thông qua việc kiểm soát nguy cơ theo từng “mắt xích” của chuỗi cung ứng sản phẩm. Từ việc kiểm soát tồn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm tại khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, thu hái đến chế biến, sản xuất, kinh doanh cho tới tận tay người tiêu dùng.
Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đánh dấu bước đột phá về đổi mới tư duy quản lý an toàn thực phẩm. Ảnh minh họa: Lê Liên
Chuyển từ “kiểm soát từng khâu riêng lẻ, ứng phó bị động” sang “quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ” và “phòng ngừa từ sớm” bằng phân tích nguy cơ.
Việc đánh giá nguy cơ thực hiện theo hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế CODEX (Food Safety Risk Analysis – A guide for national food safety authorities); bao gồm: Đánh giá nguy cơ, Quản lý nguy cơ và Truyền thông nguy cơ. Đánh giá nguy cơ là xác định các mối nguy, không bảo đảm an toàn trong mỗi “mắt xích” dựa trên các bằng chứng khoa học và cơ sở dữ liệu về an toàn thực phẩm. Đây là hoạt động độc lập với quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ.
Kết quả đánh giá nguy cơ là căn cứ để cơ quan quản lý đưa ra quyết định điều chỉnh biện pháp quản lý như: Xây dựng, ban hành quy định kỹ thuật về an toàn thực phẩm; Kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu; Truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm; Biện pháp hậu kiểm đối với thực phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Hiện nay, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) giao Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quy định về phân tích nguy cơ về an toàn thực phẩm theo các hướng dẫn của tổ chức quốc tế; chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan tổ chức thực hiện phân tích nguy cơ đối với an toàn thực phẩm.
Để có thể triển khai được hoạt động phân tích nguy cơ thì cần một cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông gồm: Thông tin về vòng đời sản phẩm; Thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; Thông tin về tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước; Thông tin về kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát; Thông tin về ngộ độc thực phẩm.
Cơ sở dữ liệu thông tin an toàn thực phẩm được quản lý tập trung, thống nhất. Bộ Y tế có trách nhiệm tổ chức xây dựng, quản lý và phát triển cơ sở dữ liệu, hạ tầng kỹ thuật của hệ thống thông tin an toàn thực phẩm trên cơ sở cập nhật, tích hợp thông tin, dữ liệu toàn ngành an toàn thực phẩm; kết nối, chia sẻ thống nhất với hệ thống thông tin, dữ liệu của Ủy ban nhân dân các cấp và hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung quốc gia.
Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Nguyễn Quốc Thịnh. Ảnh: Trần Minh
Hợp tác, chuẩn bị triển khai phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm
Chính vì vậy, Bộ Y tế đã thành lập Trung tâm đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm thuộc Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia để triển khai một số hoạt động đánh giá nguy cơ theo hướng dẫn quốc tế. Bộ Y tế đã tổ chức nhiều cuộc họp, buổi hội thảo tham vấn để học tập kinh nghiệm đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ với các quốc gia phát triển như Canada, Ireland, Úc, New Zealand,… cũng như tham khảo kinh nghiệm của các quốc gia có tập quán sinh hoạt, sử dụng thực phẩm tương đồng với Việt Nam.
Để từng bước tạo nền tảng cho đánh giá nguy cơ, ngày 14/10/2026, Cục An toàn thực phẩm đã ký kết “Biên bản ghi nhớ về triển khai phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm” với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (NIFC). Đồng thời, NIFC cũng ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác với Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm quốc gia Trung Quốc (CFSA); trao Biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Seoul (SeoulTech), Hàn Quốc.
"Việc triển khai phân tích nguy cơ vào thực tế sẽ chủ động ngăn ngừa các sự cố không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Khi phát hiện “mắt xích” nào có nguy cơ cao, tiến hành truy xuất nguồn gốc, thu hồi sản phẩm. Cơ quan quản lý sẽ chủ động đánh giá và dự báo trước các mối nguy không bảo đảm an toàn thực phẩm (hóa lý, vi sinh, chất gây dị ứng) có thể xảy ra. Sự thay đổi này giúp tối ưu hóa nguồn lực, ngăn chặn thực phẩm không an toàn ngay từ gốc và chủ động phòng ngừa nguy cơ mất an toàn thực phẩm ngay từ đầu. Đây là biện pháp hiện đại theo mô hình quốc tế; là bước đi tất yếu để bảo vệ sức khỏe nhân dân một cách hiệu quả và khoa học hơn", đại diện Cục An toàn thực phẩm cho hay.
Vừa qua, Đời sống & Pháp luật thực hiện Tuyến bài Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm - Bảo vệ người dân khỏi “ma trận” thực phẩm bẩn, ghi nhận thực trạng, phân tích những “lỗ hổng” pháp lý và phản ánh các góc nhìn đa chiều nhằm đóng góp những ý kiến phân tích, góp ý, hướng tới một dự án luật sửa đổi toàn diện, đầy đủ, phù hợp với giai đoạn phát triển mới, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ tốt hơn nữa sức khỏe cộng đồng.
Mời độc giả tham khảo các bài viết tại đây:
Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm - Bài 1: Từ thực trạng đáng ngại đến giải pháp "bịt lỗ hổng"
Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm – Bài 3: "Không chỉ xử lý “phần ngọn” khi đã xảy ra hậu quả"
