Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn tình hình thời tiết trong vài ngày tới sẽ thay đổi do tác động của không khí lạnh mạnh.
Cụ thể, khu vực Bắc Bộ từ ngày 18/1 – 19/1, dự báo không mưa, sáng có sương mù nhẹ, ngày nắng, đêm và sáng trời rét.
Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, thành viện Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cảnh báo sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa buổi sáng và buổi trưa đặc biệt là kiểu “sáng lạnh sâu, trưa nắng lên nhanh” không chỉ gây khó chịu mà còn tạo ra áp lực sinh lý đáng kể lên hệ tim mạch và hô hấp. Tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, khởi phát cơn hen hoặc đợt cấp bệnh phổi ở những người nhạy cảm.
Những nhóm cần đặc biệt lưu ý gồm người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, trẻ em và người lao động ngoài trời. Việc chủ động giữ ấm – làm mát hợp lý, thay đổi môi trường nhiệt độ từ từ và điều chỉnh thói quen sinh hoạt có vai trò quan trọng giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với “cú sốc nhiệt” trong ngày.
Chênh lệch nhiệt độ lớn giữa sáng lạnh và trưa nắng không chỉ gây khó chịu mà còn làm tăng nguy cơ đột quỵ, tim mạch, hô hấp.
BS Hoàng phân tích, trong khí tượng học, “biến thiên nhiệt độ ngày – đêm” (Diurnal Temperature Range – DTR) là mức chênh lệch giữa nhiệt độ cao nhất ban ngày và thấp nhất ban đêm trong vòng 24 giờ. Khi DTR tăng cao, cơ thể phải liên tục chuyển từ trạng thái giữ nhiệt (khi trời lạnh) sang thải nhiệt (khi trời nóng) trong thời gian ngắn, khiến hệ thống điều hòa thân nhiệt hoạt động quá tải.
Nhiều nghiên cứu y học ghi nhận DTR cao là một yếu tố nguy cơ độc lập liên quan đến gia tăng nhập viện và tử vong do bệnh tim mạch, đột quỵ và các bệnh hô hấp, ngay cả khi nhiệt độ trung bình ngày không ở mức cực đoan.
“Khác với việc sống ở vùng khí hậu luôn lạnh hoặc luôn nóng – nơi cơ thể có thời gian thích nghi – DTR cao giống như buộc tim mạch và hô hấp phải điều chỉnh liên tục giữa hai trạng thái nóng lạnh chỉ trong vài giờ”, BS Nguyễn Huy Hoàng cho hay.
BS Nguyễn Huy Hoàng cho biết, vào sáng sớm lạnh sâu, mạch máu dưới da co lại để giữ nhiệt, dồn máu về tim và não, làm huyết áp tăng và tim đập nhanh hơn. Nhiệt độ thấp cùng dòng chảy chậm khiến máu “đặc” hơn, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông – yếu tố thuận lợi dẫn đến đột quỵ và nhồi máu cơ tim ở người có xơ vữa mạch máu.
Đến trưa, khi nhiệt độ tăng nhanh, mạch máu ngoại vi giãn ra để thải nhiệt, huyết áp có thể dao động, thậm chí tụt nhẹ gây chóng mặt, choáng váng. Việc liên tục co – giãn mạch trong thời gian ngắn tạo thêm áp lực lên thành mạch, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi hoặc người có bệnh tim mạch nền.
Về hô hấp, không khí lạnh và khô buổi sáng làm niêm mạc đường thở mất nước, chất nhầy đặc hơn, lông chuyển quét bụi hoạt động kém, tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn xâm nhập. Ở người mắc hen phế quản hoặc COPD, thay đổi nhiệt độ và độ ẩm đột ngột là yếu tố điển hình kích phát cơn khó thở, khò khè.
Người cao tuổi là nhóm nhạy cảm nhất do khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm, mạch máu kém đàn hồi và thường kèm nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, suy tim, rung nhĩ. Các nghiên cứu cho thấy DTR cao liên quan rõ rệt đến tăng nhập viện vì bệnh tim mạch và đột quỵ ở nhóm này.
Trẻ em cũng không phải “người lớn thu nhỏ”. Đường thở của trẻ nhỏ, chỉ cần phù nề nhẹ cũng có thể gây hẹp đáng kể. DTR cao thường đi kèm độ ẩm thấp, thuận lợi cho virus hô hấp tồn tại, làm tăng nguy cơ hen và viêm tiểu phế quản.
Người lao động ngoài trời như nông dân, công nhân xây dựng, shipper, bảo vệ… phải tiếp xúc với cả lạnh sâu buổi sáng và nắng gắt buổi trưa. Nếu không điều chỉnh trang phục kịp thời, cơ thể dễ bị quá nóng, mất nước, tụt huyết áp, thậm chí sốc nhiệt, ngay cả trong mùa đông.
BS Nguyễn Huy Hoàng, thành viện Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam
Làm gì để giảm tác động của chênh lệch nhiệt độ?
Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, không thể kiểm soát thời tiết nhưng có thể giảm gánh nặng cho cơ thể bằng cách điều chỉnh môi trường và thói quen sinh hoạt.
Trong sinh hoạt hàng ngày, nên áp dụng nguyên tắc “mặc nhiều lớp” để dễ cởi bớt khi trời nóng lên. Người cao tuổi và người có bệnh tim mạch nên hạn chế ra ngoài quá sớm những ngày lạnh sâu, tránh tắm quá muộn, và nên khởi động nhẹ nhàng trước khi rời khỏi phòng ấm.
Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm, chia thành nhiều lần trong ngày giúp tuần hoàn ổn định hơn. Các món ăn ấm nóng, dễ tiêu có thể hỗ trợ cảm giác dễ chịu, nhưng không thay thế thuốc điều trị. Đặc biệt, rượu bia không phải là cách làm ấm an toàn, vì cồn làm giãn mạch dưới da, khiến cơ thể mất nhiệt nhanh và huyết áp dao động mạnh.
“Điều quan trọng là không xem lạnh buổi sáng và nắng buổi trưa như hai yếu tố triệt tiêu nhau, mà cần nhận thức chúng có thể cộng hưởng, tạo áp lực kép lên tim mạch và hô hấp. Chủ động thích nghi một cách từ từ chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe trong những ngày thời tiết biến động mạnh”, BS Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh.
Vì sao sáng rất lạnh, trưa lại nóng nhanh?
Theo các chuyên gia khí tượng, hiện tượng “lạnh bức xạ” thường xảy ra vào ban đêm khi trời quang mây. Mặt đất tỏa nhiệt mạnh lên không gian dưới dạng tia hồng ngoại, trong khi thiếu mây và hơi nước để giữ nhiệt, khiến lớp không khí sát mặt đất lạnh nhanh, đặc biệt từ nửa đêm đến gần sáng.
Tại miền Bắc Việt Nam trong những ngày hanh khô, người dân thường cảm nhận rõ kiểu “rét ngọt”: sáng sớm lạnh sâu, gió buốt hơn so với dự báo nhiệt độ trung bình. Khi mặt trời lên và bầu trời ít mây, bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp làm mặt đất, bê tông và nhựa đường nóng lên rất nhanh. Chỉ trong vài giờ, nhiệt độ ngoài trời có thể tăng hơn 10 độ C, tạo cảm giác chuyển đột ngột từ lạnh sang nóng.
