Bộ Nội vụ tiếp tục xây dựng Đề án cải cách tiền lương, dự kiến trình Trung ương vào tháng 3/2027. Mục tiêu của cuộc cải cách lần này để bảo đảm người hưởng lương đủ sống bằng tiền lương, có thu nhập bằng mức trung bình khá trong xã hội, trên cơ sở bù đủ mức tăng giá sinh hoạt hằng năm và có mức cải thiện theo mức tăng trưởng của nền kinh tế.
Trao đổi với Đời sống & Pháp luật (ĐSPL), ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cho rằng vấn đề cốt lõi không phải là tăng lương thêm bao nhiêu phần trăm, mà là thiết kế được một hệ thống trong đó tiền lương phản ánh tương đối đúng giá trị của công việc.
Xác định đúng và định giá được vị trí việc làm
ĐSPL: Theo đại biểu, lần cải cách tiền lương tới cần khác gì? Đâu mới là vấn đề cốt lõi cần thay đổi?
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh: Theo tôi, lần cải cách này cần nhìn tiền lương rộng hơn một chính sách thu nhập. Đây phải là một bộ phận của cải cách nền công vụ và quản trị nguồn nhân lực khu vực công.
Vấn đề cốt lõi không phải là tăng lương thêm bao nhiêu phần trăm, mà là thiết kế được một hệ thống trong đó tiền lương phản ánh tương đối đúng giá trị của công việc, trách nhiệm của vị trí và năng lực của người đảm nhiệm.
Nếu vẫn giữ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào ngạch, bậc và thâm niên, rồi định kỳ điều chỉnh lương theo mặt bằng chung, thì tăng lương có thể cải thiện đời sống nhưng chưa chắc tạo ra thay đổi về chất trong nền công vụ.
Cải cách lần này cần tạo được sự khác biệt hợp lý giữa các vị trí, giữa mức độ trách nhiệm và giữa người làm việc hiệu quả với người không hoàn thành nhiệm vụ.
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh. (Ảnh: Hữu Thắng).
Đồng thời, cải cách tiền lương phải đi cùng tinh giản tổ chức, xác định lại vị trí việc làm và phân bổ lại nguồn lực. Nếu bộ máy vẫn cồng kềnh, số lượng vị trí không gắn với nhu cầu thực tế mà chỉ tăng quỹ lương, thì rất khó vừa tăng thu nhập cho người làm việc hiệu quả, vừa bảo đảm khả năng chi trả bền vững của ngân sách.
ĐSPL: Một trong những yêu cầu lớn của cải cách tiền lương là trả lương theo vị trí việc làm, chức vụ, chức danh và hiệu quả công việc. Theo đại biểu, cần thiết kế cơ chế như thế nào để tiền lương thực sự phản ánh đúng giá trị, trách nhiệm và năng lực của người lao động?
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh: Theo tôi, trước hết phải xác định đúng và định giá được vị trí việc làm. Một vị trí cần được xem xét trên các yếu tố như mức độ phức tạp của công việc, phạm vi trách nhiệm, yêu cầu về trình độ chuyên môn, mức độ ảnh hưởng của quyết định và trách nhiệm pháp lý. Khi đã xác định được giá trị tương đối của từng vị trí thì mới có cơ sở xây dựng khung tiền lương tương ứng. Nhưng chỉ trả theo vị trí cũng chưa đủ.
Trong cùng một vị trí, cần có không gian nhất định để ghi nhận sự khác biệt về năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Người có năng lực tốt, giải quyết công việc hiệu quả, tạo ra giá trị lớn hơn phải có khả năng đạt mức thu nhập cao hơn người chỉ hoàn thành công việc ở mức tối thiểu.
Tôi đặc biệt lưu ý đến khâu đánh giá hiệu quả. Không nên hiểu "trả lương theo hiệu quả" là áp một bộ chỉ tiêu định lượng cho tất cả mọi người. Công việc của một bác sĩ, giáo viên, nhà khoa học, chuyên gia chính sách hay cán bộ giải quyết thủ tục hành chính có sản phẩm và cách đo lường hoàn toàn khác nhau. Nếu tiêu chí không phù hợp, chúng ta rất dễ biến đánh giá hiệu quả thành chạy theo chỉ tiêu, thậm chí tạo ra bệnh thành tích.
Vì vậy, tôi cho rằng cơ chế tiền lương cần kết hợp giá trị của vị trí – năng lực của người thực hiện – kết quả công việc, đồng thời phải có cơ chế đánh giá minh bạch, độc lập và có thể kiểm chứng.
Tạo động lực để người giỏi phát huy năng lực
ĐSPL: Cải cách tiền lương được coi là đòn bẩy cốt lõi để xây dựng nền công vụ hiện đại, thu hút nhân tài và nâng cao tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ. Quan điểm của đại biểu như thế nào?
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh: Tôi đồng ý tiền lương là một đòn bẩy rất quan trọng, nhưng không nên coi tiền lương là yếu tố duy nhất quyết định chất lượng nền công vụ.
Một người có năng lực khi lựa chọn khu vực công không chỉ nhìn vào mức lương mà còn nhìn vào môi trường làm việc, cơ hội phát triển nghề nghiệp, quyền tự chủ chuyên môn, khả năng được ghi nhận và mức độ công bằng trong tuyển dụng, đánh giá, bổ nhiệm.
Đặc biệt, nếu muốn thu hút nhân tài thì không thể chỉ đặt câu hỏi "trả bao nhiêu tiền". Cần trả lời thêm câu hỏi "người có năng lực vào khu vực công sẽ được làm gì và có cơ hội phát huy năng lực đến đâu?".
Nếu một người giỏi nhưng phải làm việc trong một cơ chế mà thu nhập, trách nhiệm, quyền hạn và cơ hội phát triển không tương xứng thì việc tăng lương đơn thuần cũng khó giữ họ lâu dài.
Cán bộ, công chức, viên chức sẽ có động lực rõ hơn để nâng cao năng lực và chất lượng công việc (Ảnh: Hữu Thắng).
Do đó, cải cách tiền lương phải đặt trong một gói cải cách rộng hơn về tuyển dụng, sử dụng, đánh giá và phát triển cán bộ.
Mục tiêu không phải chỉ là làm cho khu vực công "trả lương cao hơn", mà là tạo ra một môi trường trong đó người có năng lực có động lực vào làm, người làm tốt được ghi nhận, người không hoàn thành nhiệm vụ phải chịu trách nhiệm và người giữ vị trí có trách nhiệm càng lớn thì chế độ đãi ngộ càng phải tương xứng.
ĐSPL: Đại biểu kỳ vọng cải cách tiền lương lần này sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản nào đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức?
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh: Tôi kỳ vọng thay đổi căn bản nhất là thay đổi được quan niệm về tiền lương trong khu vực công: từ chỗ tiền lương phần lớn gắn với ngạch, bậc và thời gian công tác sang một hệ thống coi tiền lương là sự ghi nhận đối với giá trị công việc, trách nhiệm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Khi đó, cán bộ, công chức, viên chức sẽ có động lực rõ hơn để nâng cao năng lực và chất lượng công việc. Đồng thời, cơ quan Nhà nước cũng có công cụ tốt hơn để phân bổ nhân lực: vị trí nào thực sự cần người giỏi thì phải có chế độ đãi ngộ tương xứng; những vị trí có trách nhiệm cao phải được trả công tương xứng; còn người không đáp ứng yêu cầu thì không thể mặc nhiên được hưởng thu nhập tăng lên chỉ vì thời gian công tác dài hơn.
Tôi cũng cho rằng cải cách lần này cần hướng tới một nguyên tắc rất đơn giản nhưng quan trọng: ngân sách Nhà nước không chỉ trả tiền cho sự có mặt của một người trong bộ máy, mà phải trả cho công việc và giá trị mà người đó tạo ra cho xã hội.
Nếu làm được điều đó, cải cách tiền lương mới thực sự trở thành một bộ phận của cải cách nền công vụ, chứ không chỉ là một lần điều chỉnh thu nhập. Và khi ấy, hiệu quả cuối cùng không chỉ được đo bằng mức lương của cán bộ, công chức, viên chức tăng bao nhiêu, mà bằng việc chất lượng phục vụ người dân và hiệu quả sử dụng ngân sách Nhà nước có tăng lên tương ứng hay không.
Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng, mục tiêu cốt lõi của cải cách tiền lương là bảo đảm mức lương đáp ứng yêu cầu đời sống của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động. Qua đó, đời sống của người hưởng lương được nâng cao. Đồng thời cho rằng, lần cải cách tiền lương này là đòn bẩy xây dựng nền công vụ hiện đại, thu hút nhân tài và nâng cao tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ.
