Bộ GD&ĐT nói về phương án thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Máy tính chỉ là phương tiện, kiến thức vẫn là trọng tâm

Giải pháp công nghệ an toàn

VietNamnet dẫn lời Giáo sư Huỳnh Văn Chương cho hay, việc chuyển đổi sang thi trên máy tính nhằm giảm thiểu các khâu thủ công truyền thống như in sao, vận chuyển, bàn giao và chấm bài trắc nghiệm. Phương thức này giúp ghi nhận trực tiếp và đầy đủ quá trình làm bài của thí sinh, từ đó hạn chế tối đa các sai sót do yếu tố con người.

Hơn nữa, việc tổ chức thi trên máy tính cho phép triển khai nhiều ca thi với các đề thi được chuẩn hóa bảo đảm tính tương đương, đồng thời mở rộng dạng thức câu hỏi, từng bước tích hợp âm thanh, hình ảnh, video và các tình huống mô phỏng.

Qua những đổi mới này, bài thi không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kiến thức thuần túy mà còn đo lường chính xác hơn năng lực vận dụng, phân tích và giải quyết vấn đề của người học, song song với việc tăng cường khả năng bảo mật, giám sát, truy vết và hậu kiểm.

Trước những băn khoăn của dư luận, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng làm rõ rằng nhiều người đang hiểu nhầm thi trên máy tính đồng nghĩa với việc thi qua Internet. Thực tế, theo mô hình đề xuất, đề thi sẽ được truyền tải qua kênh bảo mật tuyệt đối của Ban Cơ yếu Chính phủ đến máy chủ đặt tại từng điểm thi.

Thí sinh sẽ làm bài hoàn toàn trong mạng LAN nội bộ và tuyệt đối không kết nối Internet. Phương án này giúp kỳ thi không bị phụ thuộc vào chất lượng đường truyền mạng, đồng thời triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ bị tấn công trực tiếp từ môi trường không gian mạng bên ngoài.

Đại diện Bộ GD&ĐT cũng nhấn mạnh, một trong những định hướng trọng tâm của đề án là ứng dụng công nghệ nhằm tự động hóa tối đa các công đoạn tổ chức thi, qua đó giảm thiểu sai sót và hạn chế sự can thiệp chủ quan của con người.

Mặc dù vậy, hệ thống vẫn duy trì cơ chế kiểm soát chặt chẽ và gắn liền với trách nhiệm của cán bộ tại các khâu thiết yếu cần sự tham gia của con người. Các công nghệ mũi nhọn dự kiến được nghiên cứu và ứng dụng sẽ tập trung vào việc bảo mật dữ liệu, tự động hóa quy trình tổ chức, giám sát hệ thống, chấm thi và đặc biệt là sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ một số công đoạn trong việc xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa.

Dù có sự hỗ trợ của AI, ông Chương khẳng định chắc chắn rằng trí tuệ nhân tạo sẽ không tự quyết định nội dung đề thi và hoàn toàn không thể thay thế đội ngũ chuyên gia trong việc xây dựng, thẩm định, thử nghiệm và phê duyệt câu hỏi, bởi mọi quy trình chuyên môn này vẫn phải được thực hiện một cách cực kỳ chặt chẽ.

Đề án cũng đặt ra những tiêu chuẩn về an toàn hệ thống, yêu cầu dữ liệu đề thi và bài thi phải được mã hóa toàn trình trong quá trình truyền tải, lưu trữ và sao lưu.

Hệ thống sẽ áp dụng cơ chế phân quyền truy cập, xác thực người vận hành, ghi nhật ký mọi thao tác và cảnh báo truy cập bất thường, kết hợp với việc sao lưu dữ liệu nhiều lớp để ngăn chặn nguy cơ mất bài thi khi có sự cố.

Đối với việc khai thác dữ liệu sau kỳ thi, cơ quan chức năng sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin. Riêng đối với công nghệ nhận diện khuôn mặt thí sinh nhằm hỗ trợ xác minh danh tính và ngăn ngừa tình trạng thi hộ, đề án hiện đang trong giai đoạn nghiên cứu.

Việc áp dụng thực tế công nghệ này sẽ yêu cầu phải có đầy đủ căn cứ pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như các phương án xử lý dự phòng linh hoạt khi hệ thống nhận diện sai sót.

Học sinh không cần trang bị kỹ năng công nghệ phức tạp

Về phía người học, Giáo sư Huỳnh Văn Chương đặc biệt mong muốn các bậc phụ huynh và các em học sinh có cái nhìn thật sự đúng đắn về đề án này.

Báo Thanh niên dẫn lời đại diện Bộ GD&ĐT khẳng định đề thi vẫn bám sát mục tiêu đánh giá kiến thức và năng lực theo chuẩn của Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, và chiếc máy tính thực chất chỉ là một phương tiện để thí sinh thực hiện bài làm của mình.

Do đó, học sinh hoàn toàn không cần phải sở hữu những kỹ năng công nghệ quá phức tạp, mà chỉ cần được tạo điều kiện làm quen để có thể sử dụng một cách thành thạo các thao tác trên giao diện phần mềm thi.

Việc chuyển đổi hình thức tổ chức thi lên máy tính sẽ không làm thay đổi bất kỳ giới hạn phạm vi kiến thức hay yêu cầu cần đạt nào của chương trình học.

Để chuẩn bị tốt nhất cho thí sinh, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng thông tin thêm rằng, Bộ GD&ĐT sẽ phối hợp chặt chẽ cùng các địa phương và các nhà trường để cung cấp hoàn toàn miễn phí các phần mềm hoặc bài thi mẫu, giúp học sinh có thể dễ dàng thực hành và làm quen trước kỳ thi.

Điều quan trọng nhất là các em không cần phải đi học thêm bất cứ kỹ năng tin học phức tạp nào hay phải tốn kém đầu tư mua sắm thiết bị chỉ để phục vụ cho việc tham gia kỳ thi tốt nghiệp.

Việc triển khai toàn bộ đề án này sẽ được thực hiện theo một lộ trình hết sức cẩn trọng và phù hợp, dựa trên những kết quả thử nghiệm và đánh giá vô cùng kỹ lưỡng. Hình thức thi này sẽ chỉ được mở rộng quy mô khi hệ thống đã bảo đảm đáp ứng đầy đủ mọi điều kiện khắt khe về hạ tầng máy móc, kỹ thuật đường truyền, nguồn nhân lực vận hành, an toàn bảo mật, cũng như tuyệt đối bảo đảm sự công bằng và mọi quyền lợi chính đáng của người học.

Cuối cùng, ông Chương nhấn mạnh lại một lần nữa rằng điều mà học sinh cần tập trung cao độ nhất vào lúc này vẫn chính là trau dồi kiến thức và rèn luyện năng lực theo đúng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông. Máy tính chỉ làm thay đổi cách thức thể hiện bài làm chứ hoàn toàn không làm thay đổi nội dung học tập cũng như bản chất và yêu cầu của kỳ thi.

Bộ GD&ĐT dự kiến từ năm 2027, trong giai đoạn chuyển tiếp, sẽ tổ chức cả thi tốt nghiệp THPT trên giấy và thi trên máy tính tại những địa phương, điểm thi đáp ứng điều kiện.

Việc tổ chức phải bảo đảm tương đương về yêu cầu đánh giá và giá trị sử dụng kết quả giữa 2 phương thức. Năm 2027, thí sinh thi trên máy tính và thi trên giấy sử dụng chung nội dung đề thi đối với các môn trắc nghiệm, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả.