Báo động ngộ độc thực phẩm từ bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố: Bộ Y tế ra loạt giải pháp mạnh

Những có số báo động

An toàn thực phẩm hiện hữu trong từng lựa chọn và bữa ăn của mọi gia đình mỗi ngày. Để người dân yên tâm hơn khi sử dụng thực phẩm, công tác quản lý nhà nước đã được tăng cường mạnh mẽ, tạo nên một mạng lưới giám sát chặt chẽ từ cơ quan chức năng đến cộng đồng xã hội. Những con số về thực phẩm bẩn bị phát hiện, xử lý thời gian qua không chỉ là kết quả của công tác thanh kiểm tra, mà còn cho thấy các chế tài mạnh mẽ của pháp luật đối với những đối tượng đang trục lợi trên sức khỏe người tiêu dùng.

Theo báo cáo của Cục An toàn Thực phẩm, Bộ Y tế năm 2024, toàn Ngành Y tế (tại Trung ương và địa phương) đã kiểm tra 354.820 cơ sở, phát hiện 22.073 cơ sở vi phạm về ATTP, chiếm 6,22% so với số cơ sở được kiểm tra; đã xử lý 9.043 cơ sở; đình chỉ hoạt động 85 cơ sở, tiêu hủy 450 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng (thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hết hạn sử dụng...); chuyển lực lượng chức năng xử lý 18 vụ việc liên quan đến sản xuất, kinh doanh thực phẩm vi phạm; xử phạt hơn 33,53 tỷ đồng.

Năm 2025, toàn ngành Y tế (tại Trung ương và địa phương) đã kiểm tra 334.764 cơ sở, phát hiện 20.791 cơ sở vi phạm về ATTP chiếm 6,21% so với số cơ sở được kiểm tra; đã xử lý 6.057 cơ sở; đình chỉ hoạt động 40 cơ sở; tiêu hủy 635 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng (thực phẩm chứa chất cấm, không rõ nguồn gốc xuất xứ, hết hạn sử dụng...); chuyển cơ quan Cảnh sát điều tra 02 vụ (bao gồm: 01 vụ liên quan đến chất cấm và 01 vụ liên quan đến hàng giả); xử phạt hơn 33,83 tỷ đồng.

Đáng chú ý, dù số lượng cơ sở bị xử lý trong năm 2025 có xu hướng giảm so với năm 2024, nhưng tổng số tiền xử phạt lại tăng lên. Điều này cho thấy các chế tài đang được áp dụng theo hướng nghiêm khắc hơn, tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm.

Năm 2025 đã xảy ra 84 vụ ngộ độc thực phẩm với 2.301 người. So với năm 2024, số vụ giảm 37,8% và số người bị giảm 53,4%. Quý I/2026 đã xảy ra 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm 2025.

Bộ Y tế ra loạt giải pháp mạnh

Theo Cục An toàn Thực phẩm, cần nhìn nhận rõ rằng, sự gia tăng này một phần xuất phát từ việc công tác giám sát, phát hiện... ngày càng được siết chặt. Hệ thống thông tin báo cáo được duy trì liên tục từ địa phương đến Trung ương, cùng với các chỉ đạo quyết liệt trong việc tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố.

Việc kiểm tra, công khai, xử lý vi phạm được đẩy mạnh đã giúp phát hiện nhiều vụ việc hơn, thay vì bị bỏ sót như trước đây. Qua công tác điều tra thực tế: số vụ ngộ độc thực phẩm gần đây chủ yếu xảy ra tại các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố, đặc biệt là ở các đô thị lớn có địa bàn rộng, mật độ dân số cao, nhu cầu cần cung cấp thực phẩm lớn. Việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ hoặc trên các sàn thương mại điện tử cũng rất khó khăn, ảnh hướng tới khả năng phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trên diện rộng.

Bên cạnh đó, kiến thức chung về an toàn thực phẩm của những chủ cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, thức ăn đường phố còn tương đối hạn chế, điều này dễ dẫn tới các hành vi gây mất vệ sinh an toàn thực phẩm trong quá trình chế biến, phục vụ thức ăn; điều kiện nơi bán hàng ngoài đường phố chật hẹp, đa số lưu động, nguy cơ không bảo đảm các điều kiện an toàn thực phẩm; các cơ sở kinh doanh vì lợi nhuận mà sử dụng nguyên liệu không bảo đảm…

Để giải quyết các tồn tại trên, hệ thống văn bản pháp quy đã quy định rất rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý: tại khoản 2 Điều 65 Luật an toàn thực phẩm, Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống, bao gồm các loại hình bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố trên địa bàn. Đối với bếp ăn tập thể tổ chức tại các cơ sở giáo dục, TTLT số 08/2008/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 08/07/2008, Bộ Giáo dục & Đào tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục có dịch vụ ăn uống bảo đảm đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 14 TTLT số 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 12/05/2016 của Bộ Y tế - Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về công tác y tế trường thì Sở Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm kiểm tra, giám sát các trường học trong việc thực hiện các nội dung về công tác y tế trường học, trong đó bao gồm cả công tác bảo đảm các điều kiện về an toàn thực phẩm.

Đặc biệt, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra mà còn gắn liền với trách nhiệm người đứng đầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống, đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể. Điều này đã được nhấn mạnh tại Chỉ thị số 38/CT-TTg năm 2024 của Chính phủ....

Về các giải pháp thường xuyên, hằng năm, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đều ban hành Kế hoạch “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm”; Kế hoạch triển khai công tác hậu kiểm về an toàn thực phẩm; Kế hoạch triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm Tết Nguyên đán và mùa Lễ hội Xuân.

Năm 2026, Kế hoạch “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” triển khai từ 15/4 - 15/5/2026 trên cả nước với Chủ đề: “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”.

Trong đó, tập trung vào các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố - những vấn đề nóng đang được dư luận đặc biệt quan tâm. Ở cấp Trung ương, 05 đoàn kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm do Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tiến hành thanh tra tại 10 tỉnh, thành phố trọng điểm.

Tại địa phương, Ủy ban nhân dân các cấp cũng chủ động ban hành kế hoạch, triển khai kiểm tra liên ngành chặt chẽ từ cấp tỉnh đến cấp xã. Trong quá trình này, các đoàn công tác kết hợp lấy mẫu kiểm nghiệm để giám sát thị trường, giúp kịp thời phát hiện và cảnh báo sớm các loại thực phẩm có nguy cơ trong cộng đồng. Song song với đó, các chiến dịch truyền thông cũng được đẩy mạnh, phối hợp với các cơ quan, đơn vị truyền thông để phổ biến kiến thức khoa học về an toàn thực phẩm, các mô hình, chuỗi giá trị sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn; tác hại của thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng; công khai các tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật...

Cùng với các kế hoạch trên, Bộ Y tế đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo khẩn cấp (như Công văn số 7598/BYT-ATTP ngày 3/11/2025; 848/BYT-ATTP ngày 9/2/2026 và 2236/BYT-ATTP ngày 1/4/2026) gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng UBND các tỉnh, thành phố nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm học đường và thức ăn đường phố. Theo đó, siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở kinh doanh, đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể, trong đó có bếp ăn trường học; riêng đối với bếp ăn trường học, người đứng đầu chịu trách nhiệm phải là Hiệu trưởng. Bên cạnh đó, Bộ cũng yêu cầu đẩy mạnh hậu kiểm, công khai sai phạm và đặc biệt là huy động sức mạnh giám sát từ cộng đồng như Hội phụ huynh, Đoàn thanh niên. Các cơ sở cũng được yêu cầu phải sẵn sàng phương án phản ứng nhanh, truy xuất nguồn gốc triệt để ngay khi có sự cố ngộ độc xảy ra, nhằm bảo vệ tuyệt đối sức khỏe cho học sinh và người dân."

Giải pháp trọng tâm thời gian tới, để giải quyết vấn đề bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm mang tính dài hạn, chiến lược và xuyên suốt, Bộ Y tế và các Bộ, ngành liên quan phối hợp triển khai các giải pháp sau:

Thứ nhất, Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp và các Bộ ngành liên quan xây dựng Luật ATTP sửa đổi tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố, cụ thể:

Chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm" (từ trang trại đến bàn ăn- kiểm soát nguyên liệu đầu vào, điều kiện sản xuất ban đầu đến sơ chế, sản xuất, phân phối, lưu thông sản phẩm và đến tay người tiêu dung).

Sẽ kiểm soát giới hạn tồn dư các chất (thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, chất kháng sinh, chất kích thích, chất bảo quản…) đối với nguyên liệu thực phẩm; kiểm soát chặt các điều kiện về sản xuất, sơ chế ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, kiểm soát giết mổ… quy định chặt tại các Luật chuyên ngành (chăn nuôi, thú y, thủy sản…).

Quy định cụ thể điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm người trực tiếp kinh doanh thức ăn; địa điểm kinh doanh; dụng cụ ăn uống, chứa đựng thực phẩm; nguyên liệu và phụ gia thực phẩm.

Trách nhiệm chính quyền các cấp trong việc quản lý cơ sở kinh doanh, công tác chỉ đạo, phối hợp liên ngành, giám sát hậu kiểm, chủ động tổ chức lực lượng kiểm tra liên ngành trên địa bàn; phát hiện sớm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định an toàn thực phẩm và công khai các vi phạm trên phương tiện thông tin để kịp thời cảnh báo, bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trong cộng đồng, nâng cao năng lực phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, bệnh truyền qua thực phẩm, chuẩn bị sẵn sàng cho các phương án khắc phục sự cố về an toàn thực phẩm; các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn sự cố về an toàn thực phẩm và khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm phối hợp với các đơn vị y tế dự phòng và cơ sở khám chữa bệnh tổ chức thực hiện các biện pháp khắc phục sự cố và Trạm y tế xã/phường cập nhật kịp thời số lượng cơ sở kinh doanh thức dịch vụ ăn ướng và thức ăn đường phố kèm theo địa điểm kinh doanh.

Xây dựng quy định cụ thể hậu kiểm kế hoạch và hậu kiểm đột xuất (nội dung, tần suất, trách nhiệm triển khai hậu kiểm và các trường hợp hậu kiểm đột xuất, hậu kiểm kế hoạch).

Thứ hai, thực hiện kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Thông báo số 15-TB/BCĐTW ngày 17/3/2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật và Nghị quyết số 89/NQ-CP ngày 05/04/2026 của Chính phủ, Bộ Y tế đang tích cực, khẩn trương phối hợp với các Bộ, ban, ngành liên quan xây dựng Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương trình Bộ Chính trị trong tháng 5/2026 nhằm bảo đảm việc quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm một cách đồng bộ, hiệu quả.

Thứ ba, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương để có thể dễ dàng truy xuất nguồn gốc xuất xứ của thực phẩm, kịp thời thu hồi thực phẩm không an toàn, giúp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm lan rộng. Ngoài ra, Bộ Y tế đang tiếp tục phát triển bộ chỉ số về an toàn thực phẩm phục vụ cho hệ thống phân tích nguy cơ, để có thể cập nhật các thực phẩm không an toàn, kịp thời cảnh báo cho cộng đồng.

Thứ tư, xây dựng chiến lược quốc gia về an toàn thực phẩm đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế về thực hành vệ sinh tốt (GHP) đối với các cơ sở sản xuất và chế biến thực phẩm đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất kính doanh thực phẩm áp dụng các phương thức sản xuất tiến tiến, ứng dụng công nghệ bảo quản thực phẩm hiện đại để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ năm, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh và ban hành có lộ trình các quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn Việt Nam về giới hạn tồn dư các chất (thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, chất kháng sinh, chất kích thích, chất bảo quản…) đối với nguyên liệu thực phẩm.

Thứ sáu, đẩy mạnh truyền thông thông qua các cơ quan thông tin đại chúng để thay đổi hành vi, cập nhật kiến thức bảo đảm an toàn thực phẩm.