Liên quan đến Liên quan vụ người phụ nữ 42 năm bị trao nhầm, mới đây Thanh tra Sở Y tế Hà Nội đã có văn bản gửi Trung tâm Y tế quận Ba Đình về việc giải quyết đơn kiến nghị hỗ trợ xét nghiệm ADN, tìm bố mẹ đẻ của chị Tạ Thị Thu Trang (50 tuổi, quận Ba Đình, người con bị trao nhầm).
Phân tích về vụ việc này, TS. LS Đặng Văn Cường, Trưởng văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết, sự việc này diễn ra có liên quan đến nhiều người, không ai mong muốn bản thân mình rơi vào hoàn cảnh là cha, là mẹ hoặc là con mà lại bị nhầm lẫn đến mấy chục năm như vậy. Bởi vậy khi sự việc xảy ra thì nhiều người không khỏi xúc động, suy nghĩ, trăn trở về rất nhiều vấn đề trong đó có vấn đề về nguồn gốc, về trách nhiệm, về tình nghĩa, báo hiếu...
Luật sư Cường phân tích, dưới góc độ pháp lý thì đây là quan hệ nhân thân, là một trong những vấn đề thuộc lĩnh vực dân sự. Bởi vậy nguyên tắc giải quyết vấn đề này là 'việc dân sự cốt ở đôi bên' - Tôn trọng sự tự nguyện thỏa thuận giữa các bên.
Chính vì thế, việc từ chối giám định ADN là tình huống hoàn toàn có thể xảy ra trong sự việc này bởi có thể quan điểm suy nghĩ của mỗi người là khác nhau, đặc biệt là với người già dễ bị xúc động, cả nghĩ thì đôi khi chỉ một lời nói của con khiến người mẹ không hài lòng cũng có thể làm cho người mẹ phật lòng và từ chối thực hiện thủ tục giám định ADN.
"Khi đã từ chối giám định thì sẽ phát sinh nghi ngờ mà nghi ngờ thì lại càng gây tổn thương cho nhau, đây là cái vòng luẩn quẩn khiến sự việc ngày càng phức tạp", luật sư Cường cho hay.
Ông Cường cho biết, Thanh tra Sở Y tế không có thẩm quyền xác nhận cha mẹ cho con, con cho cha mẹ, cũng không có thẩm quyền giám định ADN. Bởi vậy việc các đương sự, công dân gửi đơn thư tới thì cơ quan này chỉ xác minh kiểm tra về các hoạt động liên quan đến lĩnh vực y tế, liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ công vụ chuyên môn của các cơ quan tổ chức cá nhân liên quan đến ngành y tế. Đơn thư gửi đến Thanh tra Bộ Y tế trong vụ việc này là không giải quyết được triệt để vấn đề.
Thêm nữa, hiện nay pháp luật không có quy định cụ thể về thủ tục cưỡng chế để xét nghiệm ADN. Với các quốc gia khoa học công nghệ phát triển thì đều có dữ liệu quốc gia về đặc điểm sinh trắc học của công dân, trong đó mỗi công dân lại có đặc điểm ADN trong hệ thống dữ liệu dân cư, có sự quản lý của nhà nước. Bởi vậy để xác định ADN khi đã có ngân hàng ADN quốc gia thì thủ tục là rất dễ dàng. Tuy nhiên ở Việt Nam hiện nay, việc xác định ADN của một người tương đối khó khăn nếu người đó không tự nguyện thực hiện.
Chính vì thế theo luật sư Cường, những người cha, mẹ và những người con có thể bàn bạc thỏa thuận về phương án thực hiện các thủ tục để nhận cha, mẹ, con theo quy định của pháp luật.
Có thể buộc cha mẹ làm xét nghiệm AND hay không?
Việc nhận cha mẹ cho con, con cho cha mẹ là việc dân sự, thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án. Nếu có tranh chấp về xác định cha mẹ cho con, con cho cha mẹ thì cũng thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án theo quy định của pháp luật.
Bởi vậy, trong trường hợp các bên tự nguyện xét nghiệm ADN tự nguyện thực hiện các thủ tục để nhận trẻ con thì có thể đề nghị tòa án ghi nhận. Nếu có tranh chấp xảy ra, việc thực hiện thủ tục có sự cản trở thì một trong các bên có quyền khởi kiện để tòa án giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự, theo luật sư Cường.
"Tuy nhiên, một nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự là tòa án chỉ giải quyết khi các đương sự có yêu cầu và chỉ giải quyết trong phạm vi yêu cầu của đương sự. Bởi vậy nếu không có ai gửi đơn đến tòa án thì vụ việc mãi mãi không được giải quyết bằng pháp luật", vị luật sư nhấn mạnh.
Ngoài ra, việc lấy mẫu tóc, máu, màu da của cá nhân chủ yếu trên cơ sở tự nguyện. Về nguyên tắc là có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế trong một số trường hợp mà pháp luật cho phép, tuy nhiên về thực tiễn thì ít khi áp dụng các biện pháp này, trừ trường hợp các vụ án hình sự hoặc các biện pháp cưỡng chế để thực hiện biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự.
Chính vì thế, nếu trường hợp người con bị thất lạc trong trường hợp này đề nghị tòa án giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự thì người này vẫn có trách nhiệm phải cung cấp chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình, trong đó có chứng cứ là kết quả giám định ADN để xác định cha mẹ cho con, con cho cha mẹ.
Một nguyên tắc cơ bản trong tố tụng dân sự là các đương sự có quyền đưa ra yêu cầu đề nghị nhưng cũng có nghĩa vụ phải chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và đúng pháp luật.
Bởi vậy trong trường hợp chị Trang gửi đơn đến tòa án để được xem xét giải quyết thì chị này có nghĩa vụ phải thu thập chứng cứ để cung cấp cho tòa án.
Nếu không thể tự mình thu thập được thì có thể đề nghị tòa án thu thập theo quy định của pháp luật. Việc thu thập chứng cứ là các văn bản tài liệu đang lưu giữ ở cơ quan tổ chức cá nhân thì không khó, tuy nhiên việc thu thập chứng cứ của đương sự và của tòa án về việc giám định ADN thì đó là vấn đề khá khó khăn nếu như các đương sự có liên quan không hợp tác, không cung cấp mẫu.
Bộ luật tố tụng dân sự có quy định biện pháp khẩn cấp tạm thời. Đường sự có quyền yêu cầu tòa án áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời hoặc tòa án có quyền tự mình áp dụng. Khi đã áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thì cơ quan thi hành án có quyền căn cứ vào đó để cưỡng chế tổ chức thực hiện, trong đó có biện pháp "cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định". Biện pháp khẩn cấp tạm thời này được quy định tại điều 114 và điều 127 bộ luật tố tụng dân sự.
Như vậy nếu trong trường hợp các đương sự có khởi kiện và thủ tục giám định ADN gặp khó khăn, đương sự đề nghị tòa án căn cứ vào điều 114 và 127 để áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là buộc thực hiện hành vi giám định ADN thì căn cứ vào đó, cơ quan thi hành án sẽ tiến hành cưỡng chế tổ chức thi hành tám định ADN theo quy định của pháp luật.
Những tình huống mâu thuẫn tranh chấp trong đời sống xã hội rất đa dạng, phong phú. Tuy nhiên, pháp luật cũng có những dự liệu để đưa ra các giải pháp để giải quyết nếu có mâu thuẫn tranh chấp xảy ra trong đó có tranh chấp về xác định con cho cha mẹ, cha mẹ cho con.
Tuy nhiên, công dân có khởi kiện hay không, có đề nghị tòa án giải quyết hay không đó là quyền chứ không phải là nghĩa vụ, luật sư Cường cho biết.
Mộc Trà
