Nguồn lây âm thầm, bệnh có thể diễn tiến tối cấp trong 24h
TP.HCM tiếp tục ghi nhận ca não mô cầu thứ 5 trong tháng 10, sau chùm ca bệnh tại trường học khiến một học sinh tử vong. Từ đầu năm đến nay, khu vực phía Nam ghi nhận 42 ca mắc, 7 ca tử vong. Việc liên tiếp ghi nhận ca não mô cầu tại các địa phương làm gia tăng lo ngại về nguy cơ lây truyền âm thầm trong cộng đồng.
TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó trưởng khoa Nhiễm, Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), cho biết bệnh do não mô cầu gây ra bởi vi khuẩn Neisseria meningitidis. Đặc điểm dịch tễ đáng lo ngại là vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người hoàn toàn khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần, dịch tiết chứa vi khuẩn có thể phát tán và lây cho những người xung quanh ở phạm vi đến 2 mét. Các giọt bắn đường hô hấp cũng có thể rơi xuống bàn ghế, tay nắm cửa và những bề mặt xung quanh, tồn tại lên đến 2 giờ. Người vô tình chạm tay vào và đưa lên mắt, mũi, miệng cũng có nguy cơ lây bệnh.
Người mang trùng vẫn sinh hoạt, học tập, làm việc bình thường nhưng có thể truyền vi khuẩn cho người khác qua dịch tiết đường hô hấp khi ho, hắt hơi, trò chuyện ở khoảng cách gần, hôn hoặc tiếp xúc với nước bọt. Nguy cơ lây nhiễm tăng khi tiếp xúc gần, kéo dài, đặc biệt trong gia đình, trường học, ký túc xá, nơi ở tập thể và không gian đông người, thông khí kém. Nguồn lây từ người không triệu chứng rất khó nhận diện, bởi không thể xác định ai đang mang vi khuẩn chỉ bằng quan sát bên ngoài.
Hình ảnh ban xuất huyết ở trẻ nhiễm não mô cầu, điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 2. Ảnh Bệnh viện cung cấp
Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy thanh thiếu niên và người trẻ thường có tỷ lệ mang não mô cầu cao hơn các nhóm tuổi khác, có thể lên đến khoảng 24% ở một số quần thể được khảo sát, tương đương gần 1 trong 4 người mang vi khuẩn mà không biết. Phần lớn người mang vi khuẩn không phát bệnh, nhưng một tỷ lệ nhỏ có thể tiến triển thành bệnh não mô cầu xâm lấn khi vi khuẩn vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập máu hoặc hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và các biến chứng nghiêm trọng.
Đây là bệnh có thể diễn tiến tối cấp chỉ trong 24 giờ. Sau thời gian ủ bệnh thường khoảng 3-4 ngày, người mắc có thể chỉ sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, dễ nhầm với cúm hoặc nhiễm siêu vi. Tuy nhiên, khi vi khuẩn xâm nhập máu, phản ứng viêm toàn thân dữ dội có thể nhanh chóng gây tổn thương mạch máu, rối loạn đông máu, ban xuất huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Nếu xâm nhập màng não, vi khuẩn có thể gây đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, rối loạn ý thức hoặc co giật.
Ngay cả khi được điều trị, tỷ lệ tử vong vẫn có thể khoảng 10%; nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ này có thể lên đến 50%. Trong số những người sống sót, khoảng 20% có thể để lại di chứng như đoạn chi, sẹo do hoại tử da, mù lòa, điếc, chậm phát triển trí tuệ…
“Điều nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu dễ nhầm với bệnh thông thường, trong khi bệnh có thể chuyển nặng chỉ sau vài giờ. Người dân không nên chờ xuất hiện đầy đủ dấu hiệu điển hình mới đến bệnh viện. Khi sốt kèm đau đầu dữ dội, nôn, lơ mơ, ban xuất huyết hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần được đưa đi cấp cứu ngay”, bác sĩ Nghĩa khuyến cáo.
Nhu cầu tiêm vắc xin não mô cầu tăng gấp 3 lần. Ảnh: VNVC
Sốt, đau đầu dữ dội, lơ mơ: Cần đi cấp cứu ngay
BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết nhu cầu tiêm vắc xin não mô cầu tăng mạnh sau các ca bệnh liên tiếp được ghi nhận. Chỉ trong 6 ngày (16-21/10), gần các trung tâm VNVC trên toàn quốc đã tiêm hơn 50.000 mũi vắc xin não mô cầu, gấp 3 lần cùng kỳ tháng trước và tiếp nhận hàng nghìn lượt đăng ký.
Trước nhu cầu tiêm chủng tăng đột biến, VNVC chủ động điều phối nguồn vắc xin số lượng lớn, tăng cường nhân lực, phục vụ xuyên trưa, kéo dài giờ tiếp nhận, bảo đảm tiêm chủng kịp thời, an toàn. Đồng thời, VNVC giữ giá ổn định, triển khai ưu đãi trên toàn quốc nhằm hỗ trợ người dân phòng bệnh sớm.
“Riêng tại TP.HCM, chúng tôi tăng cường thêm ưu đãi cho học sinh, sinh viên, giáo viên và sẵn sàng phối hợp với các trường tổ chức truyền thông, tư vấn, rà soát lịch tiêm và tiêm chủng lưu động ngay tại trường”, BS Chính cho hay.
Theo bác sĩ Chính, để tăng hiệu quả bảo vệ, người dân cần tuân thủ ba nguyên tắc: tiêm đúng độ tuổi chỉ định, đủ mũi và đúng lịch; tiêm đầy đủ các loại vắc xin để được bảo vệ trước 5 nhóm huyết thanh não mô cầu đều có thể gây bệnh nặng A, B, C, Y, W. Hiện Mỗi loại vắc xin có số mũi và khoảng cách tiêm phù hợp nhằm tạo đáp ứng miễn dịch hiệu quả. Mũi đầu giúp cơ thể nhận diện tác nhân gây bệnh, các mũi tiếp theo củng cố và duy trì khả năng bảo vệ.
Chủ động phòng bệnh, không chờ xuất hiện ca mắc mới tiêm chủng. Ảnh: VNVC
“Người hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn trong mũi họng, sinh hoạt, học tập, di chuyển giữa các địa phương và vô tình lây cho người khác khi tiếp xúc gần, đòi hỏi người dân chủ động phòng bệnh thay vì chờ dịch xuất hiện tại địa phương.
Do không thể nhận biết nguồn lây bằng biểu hiện bên ngoài, nguy cơ phơi nhiễm có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, trong khi bệnh có thể diễn tiến tối cấp chỉ trong vài giờ. Vì vậy, tiêm vắc xin sớm, đủ mũi, đúng lịch và phù hợp với các nhóm huyết thanh là biện pháp quan trọng giúp chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh, thay vì chờ xuất hiện ca bệnh mới phòng ngừa”, bác sĩ Chính nhấn mạnh.
Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần giữ vệ sinh cá nhân, che miệng khi ho, hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh, không dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt và đảm bảo thông khí nơi ở, trường học, nơi làm việc. Người tiếp xúc gần với ca bệnh nên thông báo với cơ quan y tế để được đánh giá, chỉ định kháng sinh dự phòng phù hợp, không tự ý sử dụng.
