Từ chùm ca bệnh não mô cầu ở TP.HCM: Đừng chủ quan với triệu chứng sốt, đau đầu

Triệu chứng ban đầu dễ nhầm với bệnh thông thường

Liên quan đến thông tin chùm ca bệnh não mô cầu được ghi nhận tại  tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước (TPHCM), trong đó có trường hợp tử vong đang khiến dư luận quan tâm về mức độ nguy hiểm của căn bệnh truyền nhiễm có thể diễn biến tối cấp. Theo các chuyên gia y tế, nhận biết sớm triệu chứng, xử trí kịp thời và chủ động phòng bệnh có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế những hậu quả đáng tiếc.

Trao đổi với PV ĐS&PL, BS Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, việc nhận diện sớm nguy cơ và dấu hiệu bệnh có vai trò quan trọng trong công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này.

Vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú ở vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, người mang vi khuẩn vẫn có khả năng truyền bệnh cho người khác. Vi khuẩn lây truyền chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài, đặc biệt trong các hoạt động sinh hoạt chung, sống cùng nhà hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng.

Môi trường học đường, ký túc xá, trường nội trú và doanh trại là những nơi cần được chú ý do có mật độ tiếp xúc gần cao. Ở nhóm thanh thiếu niên, hoạt động học tập, giao tiếp xã hội và sinh hoạt tập thể có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lây truyền.

Một trong những khó khăn trong phát hiện bệnh não mô cầu là các triệu chứng ban đầu không phải lúc nào cũng điển hình. Người bệnh có thể sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm vi rút thông thường, khiến việc nhận biết nguy cơ trở nên khó khăn.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau đầu dữ dội, cứng gáy, rối loạn ý thức, lơ mơ, co giật, thở nhanh hoặc tay chân lạnh. Trong trường hợp nhiễm khuẩn huyết, trên da có thể xuất hiện các chấm hoặc mảng xuất huyết màu đỏ tím, không mất đi khi ấn.

"Tuy nhiên, ban xuất huyết không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay từ đầu. Vì vậy, không nên chờ đến khi có dấu hiệu này mới đưa người bệnh đến cơ sở y tế. Nếu người bệnh sốt kèm đau đầu dữ dội, có biểu hiện bất thường về ý thức hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần được cấp cứu ngay", BS Huyền nhấn mạnh.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 10-15% người mắc bệnh não mô cầu tử vong ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh. Trong số những người sống sót, khoảng 1/5 có thể gặp di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn thần kinh, suy giảm chức năng thận hoặc phải cắt cụt chi.

Những con số này cho thấy bệnh não mô cầu không chỉ nguy hiểm ở nguy cơ tử vong mà còn có thể ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời tại cơ sở y tế có vai trò đặc biệt quan trọng.

Chủ động tiêm vắc xin, không chủ quan khi có người mắc bệnh

BS.CK1 Bạch Thị Chính, Giám đốc chuyên môn y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, vi khuẩn có thể lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, chẳng hạn lúc ho, hắt hơi hoặc hôn. Việc dùng chung vật dụng có dính dịch tiết đường hô hấp cũng có thể làm tăng nguy cơ lây truyền.

Người mang vi khuẩn thường không biết mình nhiễm, do đó có thể vô tình lây cho người khác. BS.CK1 Bạch Thị Chính cho biết hiện có các loại vắc xin phòng những nhóm huyết thanh não mô cầu khác nhau:

"Hiện có vắc xin phòng 4 nhóm A, B, Y, W và vắc xin phòng nhóm B; ngoài ra còn có các loại vắc xin phòng những nhóm khác là B, C. Nếu chúng ta có tiêm phòng đầy đủ thì có thể tiêm phòng đầy đủ 90% bệnh lý do não mô cầu", BS Bạch Thị Chính cho biết.

BS Nguyễn Nguyên Huyền cho biết thêm, do phạm vi bảo vệ của các loại vắc xin không giống nhau, việc tiêm một loại không đồng nghĩa với khả năng phòng ngừa tất cả các nhóm huyết thanh gây bệnh. Người dân nên trao đổi với cơ sở tiêm chủng để được đánh giá tiền sử tiêm, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm, từ đó lựa chọn loại vắc xin và lịch tiêm phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn.

Đặc biệt, gia đình nên cân nhắc tư vấn tiêm chủng cho trẻ trước khi bước vào môi trường sinh hoạt tập thể như trường nội trú, ký túc xá hoặc trước khi nhập ngũ. Việc chủ động phòng bệnh cần được thực hiện từ sớm, không nên đợi đến khi xuất hiện ca bệnh trong cộng đồng mới quan tâm.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người dân cần giữ nơi ở thông thoáng, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp. Không dùng chung cốc uống nước, chai nước, bàn chải đánh răng và các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt. Đồng thời, cần tránh hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc.

Đối với trường học, việc tăng cường truyền thông về dấu hiệu nhận biết bệnh, hướng dẫn học sinh báo ngay cho người lớn khi có biểu hiện bất thường và phối hợp với cơ quan y tế khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh là những việc cần được chú trọng.

Khi xuất hiện ca bệnh, người sống cùng nhà, người tiếp xúc gần hoặc người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và xác định có cần sử dụng kháng sinh dự phòng hay không. Nếu thuộc diện chỉ định, kháng sinh dự phòng cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tiêm vắc xin trước đó không thay thế kháng sinh dự phòng trong những trường hợp được chỉ định.

Người dân không tự ý mua kháng sinh để dự phòng, cũng không chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế. Việc xác định người tiếp xúc cần dự phòng và triển khai các biện pháp xử lý tại trường học, nơi ở tập thể phải tuân thủ hướng dẫn của cơ quan y tế.

"Bệnh não mô cầu xâm lấn nguy hiểm bởi khả năng diễn biến nhanh, trong khi những biểu hiện ban đầu có thể không đặc hiệu. Chủ động tiêm vắc xin phù hợp, thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo là những yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ. Khi có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay, tránh tâm lý chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà", BS Huyền nhấn mạnh.