Việc làm được và những hạn chế, thiếu sót...
Vừa qua, Thanh tra Chính phủ đã ban hành Thông báo số 1105/TB-TTCP về kết luận thanh tra việc chấp hành quy định pháp luật trong công tác quản lý, sử dụng đất đai, quy hoạch xây dựng và cấp phép xây dựng trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
Theo thông báo kết luận của Thanh tra Chính phủ, trong giai đoạn 2011- 2022, Thành phố Hà Nội đã có nhiều nỗ lực trong quản lý đất đai, quy hoạch và trật tự xây dựng như ban hành nhiều cơ chế, chính sách cụ thể hóa quy định pháp luật; công tác quy hoạch từng bước hoàn thiện với khối lượng lớn các đồ án được phê duyệt; hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm trật tự xây dựng được tăng cường.
Những kết quả này góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội, tăng thu ngân sách, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy quá trình đô thị hóa của Thủ đô. Tuy nhiên, qua thanh tra cho thấy vẫn còn một số hạn chế, thiếu sót...
Một trong những vấn đề nổi cộm theo Thanh tra Chính phủ là việc triển khai các nghị quyết của Chính phủ về sắp xếp, xử lý đất đai sau cổ phần hóa doanh nghiệp còn chậm và thiếu đồng bộ. Thành phố chưa xây dựng kế hoạch tổng thể, chưa rà soát đầy đủ phương án sử dụng đất, dẫn đến nguy cơ thất thoát, sử dụng đất kém hiệu quả.
Dự án khu nhà ở sinh thái Xuân Phương.
Bên cạnh đó, công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại nhiều dự án khu đô thị, nhà ở đạt tỷ lệ thấp. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sai phạm của chủ đầu tư trong quá trình triển khai dự án, khiến quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng và phát sinh khiếu kiện.
Đáng chú ý, việc quản lý quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội (NOXH) chưa đạt yêu cầu. Nhiều dự án không bố trí quỹ đất theo quy định; việc thu tiền thay thế quỹ đất thiếu minh bạch, chưa được quản lý riêng; nguồn lực tài chính lớn chưa được sử dụng hiệu quả để phát triển nhà ở xã hội, gây lãng phí.
Cụ thể, giai đoạn từ 2011 - 2022, có 8 dự án khu đô thị, nhà ở có quy mô 10 ha trở lên, UBND TP. Hà Nội khi phê duyệt quy hoạch đã không dành quỹ đất 20% để phát triển NOXH; 4 dự án được Thủ tướng chấp thuận cho phép nộp bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% và phải bố trí đủ quỹ đất xây dựng NOXH ở địa điểm khác nhưng đến thời điểm thanh tra, thành phố chưa thực hiện; 3 dự án có quy mô từ 10 ha trở lên bố trí không đủ quỹ đất để xây dựng NOXH theo quy định.
Ví dụ, tại dự án khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, cơ quan thanh tra nhận thấy UBND TP. Hà Nội bố trí 6.890 m² đất thuộc các ô đất BT6 và BT11 có chức năng sử dụng đất là nhà biệt thự sinh thái để phát triển NOXH là thiếu khả thi, không phù hợp nhu cầu của đối tượng thu nhập thấp....
Kết quả thanh tra còn cho thấy, từ năm 2011 đến trước 13/8/2019, thành phố chưa theo dõi riêng việc quản lý, sử dụng số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% phát triển NOXH; chưa có hướng dẫn, quản lý, đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% bổ sung vào ngân sách địa phương dành để đầu tư xây dựng NOXH…
Thành phố cũng chưa đầu tư xây dựng NOXH bằng nguồn vốn ngân sách đối với 10 dự án đã được bố trí quỹ đất (để đáp ứng nhu cầu về NOXH của người dân trên địa bàn), trong khi nguồn thu tương đương với giá trị quỹ đất 20% từ các dự án đã thu được là rất lớn, gây lãng phí đất đai.
Rà soát, điều chỉnh diện tích đất thực hiện dự án
Từ kết luận đã nêu, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Hà Nội bố trí đủ quỹ đất để xây dựng NOXH trong năm 2026 đối với 15 dự án đã nêu.
Đồng thời, đôn đốc, yêu cầu chủ đầu tư các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị khẩn trương triển khai đầu tư xây dựng NOXH trên quỹ đất 20% theo tiến độ đã được phê duyệt; trường hợp chủ đầu tư không thực hiện thì xử lý theo quy định để lựa chọn chủ đầu tư khác thực hiện hoặc để đầu tư xây dựng NOXH bằng nguồn vốn ngân sách từ khoản thu bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20%.
Thành phố cũng cần rà soát, bổ sung quy hoạch đô thị, quy hoạch khu công nghiệp..., bảo đảm dành đủ quỹ đất phát triển NOXH; triển khai các dự án đầu tư xây dựng NOXH bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước đối với quỹ đất 20% đã được chủ đầu tư bàn giao cho trung tâm phát triển quỹ đất thành phố để đáp ứng nhu cầu và bảo đảm an sinh xã hội cho người thu nhập thấp.
Cần có cơ chế, giải pháp để rút ngắn các thủ tục hành chính liên quan để hỗ trợ, khuyến khích các nhà đầu tư, chủ đầu tư triển khai đầu tư xây dựng, tạo nguồn cung cho thị trường và tận dụng được nguồn vốn ưu đãi phát triển NOXH.
Đối với khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, cơ quan thanh tra kiến nghị rà soát, xử lý, bố trí đủ quỹ đất để xây dựng NOXH cho dự án thay thế ở địa điểm khác hoặc thu hồi quỹ đất 20% NOXH của chủ đầu tư để xây dựng NOXH tại dự án trong trường hợp dự án vẫn còn quỹ đất.
Đáng chú ý, trong số các dự án bị thanh tra là Dự án Khu đô thị Văn Khê mở rộng (Usilk City). Theo thông báo kết luận, dự án này được giao cho Công ty Cổ phần Sông Đà Thăng Long làm chủ đầu tư khi đơn vị này không đảm bảo năng lực tài chính.
Chủ đầu tư đã huy động được số tiền lên tới 8.456 tỷ đồng từ việc bán nhà, vay vốn và phát hành trái phiếu. Tuy nhiên, công ty đã sử dụng 5.302 tỷ đồng vào các dự án và mục đích khác, khiến Usilk City rơi vào tình trạng thiếu vốn, thi công chậm tiến độ và chưa thể bàn giao hơn 750 căn hộ cho khách hàng. Việc này đã gây lãng phí đất đai và làm phát sinh khiếu kiện phức tạp.
Trước những dấu hiệu vi phạm pháp luật, Thanh tra Chính phủ kiến nghị chuyển hồ sơ vụ việc liên quan đến dự án Usilk City sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật. Về biện pháp xử lý tài chính, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo UBND TP. Hà Nội rà soát và xử lý số tiền 106,228 tỷ đồng.
Đặc biệt, Thanh tra ra "tối hậu thư" đối với khoản nợ tiền sử dụng đất và tiền chậm nộp của 2 dự án: Dự án Khu đô thị Văn Khê mở rộng (1,906 tỷ đồng) và Dự án Khu nhà ở thấp tầng Nam Thanh (69,832 tỷ đồng). Nếu sau 6 tháng kể từ ngày ban hành Kết luận thanh tra mà chủ đầu tư không thực hiện nghĩa vụ, UBND TP. Hà Nội sẽ phải chuyển hồ sơ vụ việc sang Cơ quan điều tra để xử lý theo pháp luật.
Đồng thời, Thanh tra Chính phủ yêu cầu Hà Nội tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân để xảy ra sai phạm, có biện pháp chấn chỉnh công tác quản lý quy hoạch và trật tự xây dựng trên toàn thành phố.
