Bộ GD&ĐT tại Quyết định 2623/QĐ-BGDĐT ngày 3/9 về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm học 2026-2027 đã xác định một trong những nhiệm vụ quan trọng là sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục, sách giáo khoa nhằm đáp ứng các yêu cầu mới. Đi liền với đó là yêu cầu tăng cường giáo dục lịch sử, văn hóa dân tộc, truyền thống yêu nước, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, sức khỏe và trách nhiệm xã hội cho học sinh.
Trước đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng đã đề nghị Bộ GD&ĐT rà soát tổng thể chương trình, nội dung dạy học, kiểm tra, đánh giá. Phó Thủ tướng yêu cầu cắt giảm tối đa những yêu cầu, thủ tục, hồ sơ không cần thiết, đồng thời nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ ngày càng đắc lực cho việc dạy và học.
Ảnh minh họa: Dân trí
Đ xuất giảm tải ở bậc trung học cơ sở
Tờ Nhà báo & Công luận dẫn lời thầy Nguyễn Văn Lực, nguyên giáo viên trường THCS Diên Khánh (xã Diên Khánh, Khánh Hòa) chia sẻ rằng sau 38 năm đứng lớp, ông mong muốn việc rà soát chương trình lần này phải xuất phát từ chính thực tế dạy và học, với mục tiêu cốt lõi là giảm áp lực cho học sinh. Theo ông, vấn đề cần được đánh giá đầu tiên chính là số lượng và cách tổ chức các môn học ở cấp THCS.
Chương trình THCS hiện hành bao gồm nhiều môn học và hoạt động giáo dục khác nhau. Thầy Lực chỉ ra rằng, dù được thiết kế theo hướng "tích hợp", học sinh trên thực tế vẫn phải tiếp cận khối lượng kiến thức khổng lồ từ nhiều mảng độc lập.
Điển hình như Khoa học tự nhiên vẫn bao gồm Vật lý, Hóa học, Sinh học; Lịch sử và Địa lý là hai lĩnh vực có phương pháp, đặc thù riêng biệt; hay Nghệ thuật vẫn gồm Âm nhạc và Mỹ thuật. Việc gắn mác tích hợp hoàn toàn không đồng nghĩa với việc giảm bớt khối lượng kiến thức mà học sinh phải tiếp nhận.
Từ thực tiễn giảng dạy, ông đề xuất xem xét giảm hoặc bỏ các nội dung chưa thực sự thiết yếu ở bậc THCS, đơn cử như môn Giáo dục công dân. Thay vì duy trì một môn học nặng tính khái niệm và lý thuyết, chương trình nên tập trung vào các kỹ năng thực tế bảo vệ bản thân như phòng tránh thiên tai, thoát hiểm khi bão lũ, động đất, phòng chống cháy nổ hay bảo vệ trẻ em trước nguy cơ xâm hại. Những giá trị về nhân ái, trách nhiệm, lối sống tử tế hoàn toàn có thể lồng ghép một cách tự nhiên vào Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý.
Bên cạnh đó, thầy Lực cũng đề xuất dời Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp lên bậc THPT. Ông lập luận rằng học sinh THCS (11-14 tuổi) nhận thức và định hướng nghề nghiệp chưa ổn định, trong khi việc triển khai hoạt động này ở nhiều trường hiện nay còn gặp khó khăn do phụ thuộc vào cơ sở vật chất và nhân lực địa phương.
Riêng với Nội dung giáo dục địa phương, không nên tổ chức thành một nội dung độc lập mà nên tích hợp trực tiếp vào các môn liên quan. Lịch sử địa phương có thể đưa vào môn Lịch sử, trong khi di sản, lễ hội có thể khai thác qua Ngữ văn. Cách làm này vừa tiết kiệm thời lượng, vừa tránh cho học sinh phải gánh thêm một mảng kiến thức riêng và nhà trường không phải chật vật bố trí thêm giáo viên.
Kiến nghị khôi phục đúng vị trí, chức năng của tiết chào cờ và sinh hoạt lớp
Đồng quan điểm về tính cấp thiết của việc rà soát, báo Tuổi trẻ Online dẫn lời thầy Trần Trung Hiếu nhấn mạnh từ khóa quan trọng nhất của Quyết định 2623 của Bộ GD&ĐT chính là "sửa đổi đồng bộ". Điều này có nghĩa là việc thay đổi không thể chỉ dừng lại ở những trang sách giáo khoa.
Sau 5 năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, những bất cập mà giáo viên và học sinh đối mặt đang vượt ra khỏi khuôn khổ tài liệu học tập.
Ông Trần Trung Hiếu - giáo viên Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An. Ảnh: Tuổi trẻ Online
Thầy Hiếu mong muốn Bộ GD&ĐT xem xét lại cách tổ chức các môn học tích hợp ở cấp THCS. Thực tế cho thấy, việc gom Vật lý, Hóa học, Sinh học vào môn Khoa học tự nhiên có thể hợp lý về mặt ý tưởng chương trình, nhưng lại nảy sinh nghịch lý lớn khi một giáo viên phải gánh vác cả 3 lĩnh vực với độ sâu kiến thức khác nhau. Không thể kỳ vọng một giáo viên Vật lý có đủ năng lực chuyên môn và trách nhiệm để dạy tốt cả Hóa học lẫn Sinh học.
Hệ quả tất yếu là tình trạng dạy chắp vá, dạy lệch, hoặc giáo viên tìm cách né tránh những phần không thuộc chuyên môn sâu. Tình trạng này cũng lặp lại tương tự ở môn Lịch sử và Địa lý, khi đòi hỏi một đội ngũ giáo viên vừa vững Lịch sử, vừa sâu Địa lý và đủ văn bằng, chứng chỉ là một bài toán nhân sự vô cùng nan giải.
Thầy Hiếu khẳng định, nếu một mô hình tích hợp khiến giáo viên khó dạy, học sinh khó học và nhà trường khó bố trí nhân lực thì ngành giáo dục cần đủ dũng khí để sửa đổi.
Nhìn lên cấp THPT, thầy Hiếu đặt câu hỏi về tính hiệu quả của hai nội dung: Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Giáo dục địa phương. Với thời lượng chiếm đến 4 tiết mỗi tuần, nếu nội dung thiếu hấp dẫn, phương pháp tổ chức hình thức và đánh giá không rõ ràng, việc học sinh và giáo viên cùng đối phó là điều khó tránh khỏi, gây lãng phí quỹ thời gian quý giá.
Ngoài ra, việc phân hóa, lựa chọn tổ hợp môn ở lớp 10 cũng bộc lộ những bất cập khi đối chiếu với thực tế vùng miền. Dù quyền tự chọn môn học là một tư tưởng tiến bộ, nhưng ở các trường miền núi, vùng sâu, vùng xa, sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và giáo viên khiến học sinh không được chọn môn theo sở thích hay định hướng nghề nghiệp. Thay vào đó, các em phải chọn môn dựa trên việc nhà trường đang có giáo viên dạy môn nào.
Cuối cùng, ông Hiếu kiến nghị khôi phục đúng vị trí, chức năng của tiết chào cờ và sinh hoạt lớp, thay vì dồn ghép khiên cưỡng vào hoạt động trải nghiệm.
Trong bối cảnh mạng xã hội tác động mạnh đến nhận thức học sinh, nhà trường càng cần duy trì không gian chính thức này để giáo dục kỷ cương, thái độ học tập và cách ứng xử.
Kết lại, thầy Hiếu nhận định một chương trình tốt không phải là chương trình không bao giờ sửa đổi. Một nền giáo dục tiến bộ phải dám nhìn nhận cái sai để hoàn thiện, và mọi quyết định đổi mới chỉ thực sự mang lại giá trị khi nó lan tỏa được đến tận từng lớp học.
