Vnexpress dẫn lời BS.CKI Nguyễn Hữu Khánh, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cho biết đột quỵ xảy ra quanh năm, song cơ chế khởi phát và dạng tổn thương mạch máu não chịu một phần ảnh hưởng của điều kiện thời tiết. Thay đổi nhiệt độ môi trường tác động trực tiếp đến hệ tim mạch - não, khiến nguy cơ cũng như đặc điểm đột quỵ giữa mùa lạnh và mùa nóng khác nhau.
Khi thời tiết lạnh, cơ thể phản ứng bằng cách co mạch ngoại vi để giữ ấm. Cơ chế này làm tăng sức cản của hệ mạch máu, dẫn đến huyết áp cao. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch. Ở người bệnh tăng huyết áp hoặc có mạch máu đã xơ cứng, huyết áp cao đột ngột có thể tạo áp lực lớn lên thành mạch não, làm tăng nguy cơ vỡ mạch gây xuất huyết não hoặc thúc đẩy hình thành huyết khối gây tắc mạch.
Đột quỵ mùa lạnh thường xảy ra vào sáng sớm hoặc ban đêm. Ảnh minh họa.
Đột quỵ mùa lạnh thường xảy ra vào sáng sớm hoặc ban đêm, thời điểm huyết áp sinh lý thường tăng cao trong khi mạch máu vẫn đang ở trạng thái co. Nếu người bệnh thức dậy đột ngột, rời khỏi giường ngay hoặc tiếp xúc với không khí lạnh mà không giữ ấm đầy đủ, huyết áp dễ dao động mạnh trong thời gian ngắn, tăng nguy cơ tai biến mạch máu não.
Ngoài ra, nhiệt độ thấp còn làm độ nhớt của máu đặc hơn, khiến dòng chảy chậm hơn, khả năng đông máu tăng. Ở những người ít vận động hoặc có nền xơ vữa mạch máu não, tình trạng này cũng thúc đẩy nhồi máu não hoặc làm trầm trọng hơn các tổn thương mạch máu đã tồn tại từ trước.
Theo bác sĩ Khánh, đột quỵ xảy ra vào mùa nóng có cơ chế khởi phát khác. Nhiệt độ cao khiến mạch máu ngoại vi giãn ra để tản nhiệt, đồng thời cơ thể tăng tiết mồ hôi nhằm điều hòa thân nhiệt. Nếu không được bù đủ nước, thể tích tuần hoàn giảm, máu trở nên cô đặc và độ nhớt tăng, làm dòng chảy trong lòng mạch chậm lại, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây nhồi máu não.
Tình trạng giãn mạch kéo dài trong mùa nóng có thể khiến huyết áp hạ, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh tim mạch. Khi khả năng tự điều hòa tưới máu não kém, huyết áp giảm có thể dẫn đến thiếu máu não thoáng qua, tạo điều kiện để huyết khối hình thành gây tắc mạch não. Mất nước và rối loạn điện giải trong thời tiết nắng nóng cũng có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim, hình thành huyết khối từ tim lên não.
Bác sĩ Khánh cho hay mùa lạnh thường ghi nhận nhiều trường hợp đột quỵ xuất huyết não còn mùa nóng chủ yếu gặp đột quỵ thiếu máu não, liên quan đến mất nước, cô đặc máu và rối loạn điều hòa huyết áp. Một số trường hợp nhập viện muộn do người bệnh hoặc gia đình nhầm lẫn các dấu hiệu sớm của đột quỵ với cảm lạnh, mệt mỏi hoặc choáng do thay đổi thời tiết.
Khuyến nghị của bác sĩ
Để nhận biết sớm đột quỵ, VTC News dẫn lời bác sĩ Nguyễn Ngọc Uyển, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 khuyến nghị người dân ghi nhớ nguyên tắc FAST. Người bệnh có thể đột ngột méo miệng, yếu hoặc tê liệt một bên mặt; không nâng được một bên tay; nói khó, nói lắp hoặc không hiểu lời người khác. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, thời gian là yếu tố sống còn, bởi “cửa sổ vàng” điều trị thường chỉ kéo dài trong khoảng 6 giờ đầu.
Ngoài các dấu hiệu điển hình trên, đột quỵ còn có thể khởi phát với cơn đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc giảm thị lực đột ngột. Những triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường trong mùa lạnh, khiến nhiều người chủ quan và đến bệnh viện muộn.
Khi phát hiện người nghi ngờ bị đột quỵ, việc quan trọng nhất là gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng điều trị đột quỵ. Việc đến viện sớm giúp bác sĩ có cơ hội can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ tử vong và hạn chế di chứng nặng nề.
Trong thời gian chờ cấp cứu, người không có chuyên môn y tế tuyệt đối không tự ý cho bệnh nhân uống thuốc, bởi một số loại thuốc có thể làm tình trạng xuất huyết não nặng hơn.
Người bệnh cũng không nên bị chích máu đầu ngón tay, cạo gió, nặn chanh vào miệng hay bị lay lắc, di chuyển mạnh, vì đây đều là những quan niệm sai lầm, không có cơ sở khoa học.
Theo khuyến cáo của bác sĩ, người bị đột quỵ nên được đặt nằm nghiêng an toàn, nới lỏng quần áo, giữ ấm vừa phải và không cho ăn uống để tránh nguy cơ sặc. Người thân cần ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên và mô tả rõ các biểu hiện bất thường để cung cấp cho nhân viên y tế khi cấp cứu đến nơi.
“Mỗi phút trôi qua khi não thiếu máu đều làm hàng triệu tế bào thần kinh bị tổn thương. Nhận biết sớm và xử trí đúng là chìa khóa giúp người bệnh giữ lại cơ hội sống và phục hồi”, bác sĩ Uyển nhấn mạnh.
