Giám đốc Sở GD&ĐT Sơn La lý giải việc lựa chọn
Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) tỉnh Sơn La vừa có văn bản gửi tới các sở, ban ngành và cơ sở giáo dục trên địa bàn về việc chuẩn bị triển khai xây dựng kế hoạch tuyển sinh vào các lớp đầu cấp năm học 2026-2027.
Đáng chú ý, mặc dù nhấn mạnh việc tuyển sinh vào các trường THPT công lập về cơ bản giữ ổn định so với các năm học trước nhưng Sở GD-ĐT tỉnh Sơn La dự kiến sẽ có điều chỉnh về môn thi.
Đối với môn thi, bài thi chung, Sở GD-ĐT tỉnh Sơn La nêu, ngoài 2 môn bắt buộc là môn Toán và môn Ngữ văn, bài thi thứ 3 sẽ là bài thi tổ hợp. Trong đó, kiến thức bài thi sẽ thuộc phạm vi các môn học Lịch sử - Địa lý, Khoa học Tự nhiên, Tiếng Anh, với hình thức trắc nghiệm.
Mỗi học sinh được đăng ký nguyện vọng xét tuyển vào đúng 2 trường THPT trên địa bàn (không tính nguyện vọng xét tuyển vào các trường chuyên biệt là Trường THPT Chuyên và các trường phổ thông dân tộc nội trú).
Trao đổi với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Nguyễn Văn Chiến - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La cho biết, đây là bước chuẩn bị của Sở nhằm thông tin tới cha mẹ học sinh, học sinh, giáo viên và nhân dân về những thay đổi trong kỳ thi tuyển sinh vào các lớp đầu cấp năm học 2026 - 2027. Từ đó, tiếp thu ý kiến góp ý của các nhà quản lý giáo dục, giáo viên, cha mẹ học sinh và nhân dân để có những điều chỉnh phù hợp, hoàn thiện căn cứ tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch tuyển sinh vào các lớp đầu cấp năm học 2026 - 2027.
Lý giải về việc chọn môn thi thứ 3 vào lớp 10 năm 2026 là môn tổ hợp, Giám đốc Sở GD-ĐT Sơn La cho rằng, định hướng này phù hợp với thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy - học.
Đồng thời, phù hợp định hướng đổi mới giáo dục và Chương trình giáo dục phổ thông 2018; bảo đảm thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện; bảo đảm công bằng, khách quan và không làm giảm cơ hội trúng tuyển của học sinh so với các năm học trước.
Bài thi tổ hợp giúp cho kỳ thi có tính ổn định về môn thi, không phải thay đổi môn thi hàng năm; giúp học sinh yên tâm học đều các môn; chuẩn bị từ sớm và không có tâm lý chờ đợi môn thi.
Cùng với đó, xu thế chung hiện nay là chuyển từ đánh giá nặng về kiến thức chuyên sâu sang đánh giá tổng hợp, diện rộng. Điều này giúp giảm rủi ro cho học sinh, đặc biệt là những học sinh học yếu ở một môn học nào đó. Bài thi tổ hợp sẽ đánh giá kiến thức ở nhiều lĩnh vực, hạn chế việc học sinh phải “đánh cược” vào một môn thi, góp phần phản ánh đầy đủ năng lực học sinh. Đây là hướng đi phù hợp với đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giáo dục phổ thông hiện nay.
Học sinh trường THPT chuyên Sơn La trong lễ tổng kết năm học 2024-2025. (Ảnh: Fanapage nhà trường).
Quyết tâm chống học "lệch", thi "tủ"
Thông tin trên Dân Trí, Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Sơn La Nguyễn Văn Chiến cho biết, trong thời gian vừa qua chất lượng giáo dục của tỉnh đã có những chuyển biến tích cực. Điều này được thể hiện qua tỉ lệ đỗ tốt nghiệp THPT tăng dần, từ 72,44% vào năm 2019 lên 99,6% vào năm 2025. Số lượng thi học sinh giỏi quốc gia tăng hàng năm, lần đầu tiên sau nhiều năm đạt 34 em ở năm học 2024-2025.
Trên cơ sở đánh giá kết quả đạt được, Sở GD&ĐT tỉnh Sơn La cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế. Theo lãnh đạo Sở này, trong quá trình dạy học, việc các thầy cô vừa dạy vừa ra đề kiểm tra, vừa tự chấm và đánh giá kết quả học tập của học sinh dẫn tới kết quả chưa được công bằng, khách quan, chính xác.
Cùng với bệnh thành tích trong giáo dục, tình trạng này ở một số trường càng thể hiện rõ rệt, kết quả đánh giá ảo; có tình trạng khi xét điểm học bạ để tuyển vào học thì nhiều trường vùng cao, vùng khó khăn có kết quả cao hơn hẳn những trường ở vùng thuận lợi.
Trước năm học 2020 - 2021, công tác tuyển sinh vào lớp 10 các trường THPT trên địa bàn tỉnh Sơn La chủ yếu được thực hiện theo phương thức xét tuyển bằng điểm số ghi trong học bạ. Phương thức này đã bộc lộ những hạn chế nhất định, đặc biệt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục ở các cấp học dưới. Vì vậy, từ năm học 2021 - 2022, tỉnh Sơn La đã quyết định triển khai tuyển sinh vào lớp 10 THPT bằng phương thức thi tuyển với 3 môn: Ngữ văn, Toán và 1 môn trong số các môn học ở cấp THCS (3 năm vừa qua chọn môn Tiếng Anh) theo đề chung của Sở GD-ĐT đối với tất cả các trường THPT trên địa bàn.
Tuy nhiên, việc cố định 3 môn thi như trên đã dẫn tới tình trạng các nhà trường, các giáo viên, học sinh tập trung cao hơn vào dạy và học các môn học có thi tuyển sinh vào lớp 10; các môn học còn lại bị xem nhẹ hơn, làm cho cả giáo viên và học sinh có thiên hướng dạy và học "lệch", học "tủ", không được phát huy năng lực của nhiều em học sinh có thiên hướng học tốt các môn học khác; nhiều em bị thiệt thòi khi phải tham gia thi tuyển sinh với những môn thi không thuộc thế mạnh của mình.
Với quyết tâm tiếp tục nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt quan tâm từ những lớp học dưới (từ lớp 1 trở lên), Sở GD-ĐT tỉnh Sơn La lên phương án bài thi tổ hợp để đánh giá tổng thể.
Theo đó, đề thi môn tổ hợp được Sở GD-ĐT tỉnh Sơn La gửi cho các trường để tham khảo, làm quen, thi thử, tương đương với một bài kiểm tra học kỳ ở mức trung bình với thời gian 90 phút; câu hỏi của các môn Lịch sử - Địa lý, Khoa học tự nhiên, Tiếng Anh chủ yếu trong chương trình lớp 9. "Mức độ đánh giá nhận thức của đề thi chủ yếu ở mức nhận biết và thông hiểu, chỉ có 10% là vận dụng; không yêu cầu học sinh phải học thêm kiến thức ngoài chương trình hay phải ôn luyện các kiến thức vận dụng và vận dụng cao", ông Chiến nói.
Điều này giúp cho học sinh không phải dồn toàn bộ “rủi ro” để tập trung học thêm, ôn luyện vào một môn duy nhất. Đây là yếu tố rất quan trọng trong bảo vệ quyền lợi chính đáng của người học, đồng thời việc môn Tiếng Anh chiếm tỉ lệ cao nhất (30/80 câu) trong bài thi tổ hợp còn góp phần thực hiện có hiệu quả mục tiêu đưa Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Sơn La cũng nhấn mạnh, việc điều chỉnh bài thi trong Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 không ảnh hưởng đến cơ hội trúng tuyển vào học THPT của học sinh so với các năm trước.
Bởi vì, cơ hội trúng tuyển được quyết định bởi chỉ tiêu tuyển sinh (UBND tỉnh giao) và nguyên tắc xét tuyển (lấy từ cao xuống thấp), không phụ thuộc vào việc lựa chọn môn thi cụ thể, không có sự phân biệt hay ưu tiên theo môn thi.
“Dù có thi theo bài thi tổ hợp hay không, học sinh đều được xếp hạng trên cùng một mặt bằng điểm và cơ hội trúng tuyển của mỗi học sinh là bình đẳng như nhau; phụ thuộc vào vị trí xếp hạng tương đối, chứ không phụ thuộc vào hình thức hay nội dung môn thi”, ông Nguyễn Văn Chiến thông tin.
Theo quy chế tuyển sinh lớp 10 của Bộ GD-ĐT, áp dụng từ năm 2025, các địa phương có thể chọn thi tuyển, xét tuyển vào lớp 10 hoặc kết hợp. Riêng với thi tuyển, kỳ thi gồm Toán, Văn và môn thứ 3 (hoặc bài thi tổ hợp). Môn này do Sở GD-ĐT lựa chọn từ các môn được đánh giá bằng điểm số, gồm: Ngoại ngữ 1, Giáo dục công dân, Khoa học Tự nhiên, Lịch sử và Địa lý, Công nghệ, Tin học.
Tuy nhiên, các tỉnh, thành không được chọn một môn quá 3 năm liên tiếp, kể từ 2025. Thời gian công bố môn thi thứ 3 trước 31/3 hàng năm.
Năm học 2026-2027, 2 địa phương đầu tiên đã công bố môn thi thứ 3 tiếp tục là TP.HCM và Đà Nẵng. Cả hai địa phương trên đều lựa chọn giữ ổn định với môn Ngoại ngữ (chủ yếu là tiếng Anh) là môn thi thứ 3, bên cạnh Toán và Ngữ văn.
Lãnh đạo Sở GD-ĐT Hà Nội cho biết, đơn vị vẫn chưa có lịch công bố môn thi thứ 3 vào lớp 10 THPT năm học 2026-2027. Sở đang trong quá trình xây dựng phương án thi tuyển để trình cấp trên phê duyệt. Năm ngoái, Hà Nội chọn Ngoại ngữ là môn thi thứ 3.
