Dậy thì sớm ở trẻ là gì?
Dậy thì sớm là tình trạng phát triển các đặc tính sinh dục sớm hơn bình thường (ở bé gái là trước 8 tuổi, có kinh trước 9 tuổi; ở bé trai là trước 9 tuổi).
Trong khi thông thường, đối với nam giới, tuổi dậy thì được tính từ lần xuất tinh đầu tiên (thường trong khoảng 11-12 tuổi) trong khi đó ở nữ giới, được xác định kể từ thời điểm xuất hiện kinh nguyệt (trung bình khoảng 10-11 tuổi).
Dấu hiệu dậy thì sớm ở trẻ
Dậy thì sớm ở bé gái có biểu hiện đặc trưng là ngực phát triển, mọc lông mu hoặc lông nách, thay đổi hình dáng cơ quan sinh dục ngoài, bắt đầu có kinh nguyệt.
Dậy thì sớm ở bé trai có các dấu hiệu như tinh hoàn hoặc dương vật to lên, xuất hiện lông mu hoặc lông nách, nổi mụn trứng cá, giọng trầm đi. Chiều cao, cân nặng tăng nhanh là biểu hiện dậy thì sớm ở trẻ được ghi nhận ở cả hai giới.
Trong suốt thời kỳ dậy thì, xương trẻ liên tục trưởng thành. Ở trẻ dậy thì sớm, giai đoạn trẻ cao lên nhanh sẽ bắt đầu sớm và kết thúc sớm hơn bình thường. Đầu tiên, trẻ sẽ lớn vọt lên so với bạn bè cùng lứa nhưng sau vài năm, trẻ sẽ ngừng phát triển chiều cao và thường không thể đạt được chiều cao tối đa của người trưởng thành.
Ngoài các triệu chứng trên, khi chẩn đoán dậy thì sớm ở trẻ, bác sĩ có thể hỏi thêm về các tiền sử bệnh, chế độ dinh dưỡng hoặc thữ hiện một số xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ hormone.
Tại sao trẻ lại dậy thì sớm?
Dậy thì sớm bao gồm 2 loại là dậy thì sớm ngoại biên và dậy thì sớm trung ương. Đối với dậy thì sớm ngoại biên, cần tìm nguyên nhân gây ra tăng tiết quá mức các hormone sinh dục như là các nang buồng trứng, u buồng trứng, u tế bào Leydig, bệnh lý ở tuyến thượng thận… và một khi tìm ra được nguyên nhân chính xác thì có thể sớm giải quyết tình trạng bệnh lý của trẻ.
Đối với dậy thì sớm trung ương, 80% các trường hợp là vô căn, tức không tìm thấy nguyên nhân, 20% còn lại là do nhiều nguyên nhân khác nhau như bất thường hệ thần kinh trung ương, do đột biến gien…
Dậy thì sớm trung ương hiện nay vẫn còn được nghiên cứu các tác nhân ảnh hưởng, trong đó dinh dưỡng là một yếu tố rất quan trọng mà hiện nay nhiều nghiên cứu đã tìm ra được, đặc biệt là sự liên quan giữa thừa cân béo phì với dậy thì sớm.
Một số loại thực phẩm như: rau củ trái mùa, các loại "siêu thực phẩm", thịt cổ gia cầm, nội tạng động vật, đồ ăn chế biến sẵn, sữa đậu nành, thực phẩm nhiều mỡ, đồ ăn nhiều muối dễ gây dậy thì sớm ở trẻ, chính vì vậy các bậc phụ huynh nên biết để tránh.
Trẻ dậy thì sớm có nguy hiểm không?
Dậy thì sớm khi không được phát hiện và kiểm soát đúng cách, trẻ có nguy cơ đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe và tâm lý. Do đó, bố mẹ cần đưa trẻ đến thăm khám ngay khi có các dấu hiệu hoặc nghi ngờ dậy thì sớm.
Các biến chứng dậy thì sớm ở trẻ em có thể xảy ra:
Chiều cao thấp
Dậy thì sớm khiến chiều cao của trẻ phát triển nhanh chóng, cao hơn hẳn so với bạn bè cùng trang lứa. Tuy nhiên, xương của trẻ cũng sẽ trưởng thành nhanh hơn, khiến trẻ ngừng phát triển chiều cao sớm hơn. Do đó, trẻ dậy thì sớm thường sẽ có chiều cao thấp hơn mức chiều cao trẻ có thể đạt được khi không dậy thì sớm.
Xem thêm: Thầy giáo dạy võ hiếp dâm nam sinh có vỏ bọc là người hiền lành, nhiệt huyết
5.000 phụ huynh kiện TikTok vì cho rằng nền tảng "đang đầu độc giới trẻ Mỹ"
Phụ huynh nói bị động, trở tay không kịp vì lịch thời tiết 6h sáng: Sở GD&ĐT Hà Nội nói gì?
Trầm cảm, âu lo
Dậy thì sớm khiến cơ thể mất cân bằng hormone, hàm lượng hormone kích thích dậy thì gia tăng nhanh chóng. Điều này khiến tính khí của trẻ trở nên thất thường hơn, dễ trầm cảm, dễ nóng giận, dễ lo lắng, căng thẳng. Đặc biệt, nguy cơ trầm cảm tăng cao ở các bé gái dậy thì sớm do hàm lượng hormone estrogen tăng cao.
Các vấn đề về tình dục
Dậy thì sớm khiến cơ thể trẻ trông trưởng thành hơn so với bạn bè cùng trang lứa, từ đó, tò mò, tìm hiểu về các vấn đề tinh dục, giới tính nhiều hơn.
Lạm dụng chất gây nghiện
Áp lực, căng thẳng, ảnh hưởng xấu từ những người bạn lớn tuổi hơn có thể khiến trẻ rơi vào các cạm bẫy xã hội, dùng thử các chất gây nghiện như ma túy, thuốc lá, rượu bia,…
Ở các bé trai dậy thì sớm, hàm lượng hormone testosterone tăng cao khiến não kích thích, thực hiện các hành vi với mục đích thể hiện bản thân như ma túy, rượu bia. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, các bộ phận của não liên quan đến việc kiểm soát xung động và đưa quyết định vẫn chưa trưởng thành hoàn toàn.
Ung thư vú
Ở các bé gái dậy thì sớm, khi lớn lên, nguy cơ ung thư vú của chúng tăng cao hơn bình thường. Điều này xảy ra do cơ thể trẻ tiếp xúc với estrogen sớm. Trẻ tiếp xúc với estrogen càng sớm, nguy cơ mắc ung thư vú càng cao.
Rối loạn ăn uống (biếng ăn hoặc ham ăn)
Tình trạng tăng nhanh các hormone giới tính khi dậy thì sớm khiến trẻ dễ mắc phải các vấn đề rối loạn ăn uống. Trẻ có thể biếng ăn, bỏ bữa hoặc ăn nhiều hơn, ăn mất kiểm soát.
Các biện pháp phòng ngừa và điều trị dậy thì sớm cho trẻ
Để ngăn ngừa dậy thì sớm, nên cho trẻ ăn chế độ dinh dương hợp lý, cân đối cả về thịt, mỡ, tăng rau xanh. Rau xanh có chứa Quercitin giúp giảm hấp thu hooc môn sinh dục ngoại lai, làm chậm quá trình dậy thì sớm. các thực phẩm chứa hooc môn sinh dục cũng cần hạn chế.
Khi ngủ, không nên bật đèn vì khi trẻ ngủ đêm liên quan tới tiết hooc môn melatonin - đây là hooc môn giúp giảm quá trình dậy thì sớm. Ngoài ra, trẻ cũng nên vận động từ 30-60 phút mỗi ngày, tránh tình trạng lười vận động.
Đồng thời, để tăng hiệu quả phòng ngừa, bố mẹ nên kết hợp thực hiện các biện pháp sau:
Tránh cho trẻ tiếp xúc với các sản phẩm có chứa estrogen và testosterone hay các chất gây rối loạn nội tiết (mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc theo toa cho người lớn,…).
Kiểm soát cân nặng của trẻ, từ đó, phát hiện sớm và có phương hướng điều trị sớm khi trẻ có dấu hiệu thừa cân, béo phì gây dậy thì sớm.
Tạo điều kiện, khuyến khích trẻ vận động nhiều hơn, thực hiện các bài tập thể dục thể thao đều đặn, phù hợp lứa tuổi nhằm giúp trẻ phát triển một cách toàn diện, nâng cao thể lực và sức đề kháng.
Cho trẻ ăn uống lành mạnh, bổ sung đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng cần thiết với lượng vừa đủ (chất đạm, chất béo, bột đường, vitamin và khoáng chất).
Tránh cho trẻ ăn các thực phẩm không có nguồn gốc rõ ràng, chứa chất tăng trưởng,… đặc biệt là những thức ăn gây dậy thì sớm ở trẻ.
Dậy thì sớm ở trẻ gây ra nhiều hệ lụy không mong muốn như giới hạn sự phát triển chiều cao, gây rối loạn tâm lý cho trẻ,... Vì vậy, nếu nghi ngờ trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm, các bậc phụ huynh nên cho con đi thăm khám, chẩn đoán và can thiệp sớm để đưa tốc độ tăng trưởng của trẻ về mức bình thường.
Đặc biệt, theo bác sĩ Trần Văn Lưu - khoa nội tiết sinh sản Bệnh viện Nội tiết trung ương, cha mẹ, bác sĩ cần nâng đỡ tâm lý, giáo dục giới tính cho trẻ. Giải thích cho trẻ hiểu vì sao có sự thay đổi về cơ thể để trẻ không bị sốc.
Ngoài ra, đối với một số trẻ mầm non, cần phải quan tâm chăm sóc để tránh tình trạng trẻ bị lạm dụng tình dục. Tuy nhiên, cũng không được chủ quan bởi vẫn có khoảng 10 - 20% trẻ dậy thì giả. Những trẻ này cũng có dấu hiệu dậy thì sớm nhưng rất có thể là mắc các bệnh lý về thận, não.
Nguyễn Linh (T/h)
