Gan nhiễm mỡ là tình trạng lượng mỡ tích tụ trong gan vượt quá 5% trong lượng gan. Bệnh được chia làm hai loại là gan nhiễm mỡ do rượu và không do rượu.
Vnexpress dẫn lời bác sĩ Đoàn Vĩnh Bình, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bệnh thường gặp ở người từ 40 tuổi trở lên, nhưng có xu hướng gia tăng và trẻ hóa, nhiều trường hợp người bệnh được chẩn đoán ở độ tuổi 20-30. Gan nhiễm mỡ thường tiến triển âm thầm, ít triệu chứng ở giai đoạn đầu, có thể gây suy giảm chức năng gan, tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, ung thư gan nếu không điều trị kịp thời.
Một số nhóm người dưới đây có nguy cơ cao mắc gan nhiễm mỡ cao hơn bình thường.
Thừa cân, béo phì là nhóm nguy cơ hàng đầu mắc bệnh gan nhiễm mỡ, với tỷ lệ khoảng 50-70%. Thừa cân làm tăng tình trạng kháng insulin, khiến gan phải chuyển lượng đường dư thừa thành chất béo và tích trữ trong tế bào gan, hình thành mỡ trong gan. Người thừa cân, béo phì nên giảm cân, duy trì cân nặng ổn định để hỗ trợ kiểm soát, ngăn gan nhiễm mỡ.
Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài khiến mỡ tích tụ trong gan, gây gan nhiễm mỡ do rượu, tổn thương tế bào gan, nặng hơn là viêm gan và xơ gan. Bởi cồn trong rượu bia buộc gan phải làm việc quá mức để chuyển hóa, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo.
Người ít vận động ít tiêu hao năng lượng, tạo điều kiện cho mỡ dư thừa dễ tích tụ tại gan. Duy trì vận động 30 phút mỗi ngày, 3-5 buổi mỗi tuần để đi bộ, đạp xe, bơi lội... góp phần cải thiện độ nhạy insulin, giảm nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ.
Người có chế độ ăn không cân đối như thường xuyên tiêu thụ thức ăn nhanh, đồ chiên rán dễ mắc bệnh gan nhiễm mỡ. Hàm lượng chất béo cao trong thức ăn nhanh, đồ chiên rán làm tăng gánh nặng cho gan, khiến cơ quan này phải làm việc nhiều hơn để xử lý lượng chất béo dư thừa, lâu dần gây quá tải, hình thành mỡ gan.
Người bị rối loạn chuyển hóa như rối loạn mỡ máu, đái tháo đường type 2 hoặc tiền đái tháo đường thường bị tăng đường huyết, kháng insulin cũng như mỡ máu cao. Các triệu chứng này làm tăng tổng hợp và tích mỡ ở gan, thúc đẩy gan nhiễm mỡ phát triển.
7 cách tự nhiên ngăn ngừa gan nhiễm mỡ
1. Duy trì cân nặng khỏe mạnh phòng ngừa gan nhiễm mỡ
Theo Sức khoẻn & Đời sống, tuân thủ chế độ ăn uống lành mạnh, dựa trên thực vật và tập thể dục thường xuyên có thể ngăn chặn chất béo tích tụ trong gan. Các yếu tố nguy cơ chính gây ra MASLD là béo phì và đái tháo đường, cả hai đều liên quan đến cân nặng.
Béo phì và đái tháo đường rất phổ biến ở các nước phát triển, có khoảng 30% người trưởng thành ở các nước phát triển mắc MASLD. Tuy nhiên, một số tổn thương này có thể phục hồi được nếu giảm cân.
Theo Trường Cao đẳng Tiêu hóa Hoa Kỳ (ACG), đối với người thừa cân hoặc béo phì, việc giảm 10% trọng lượng cơ thể sẽ có tác động tích cực đến gan.
2. Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh
Để ngăn ngừa gan nhiễm mỡ liên quan đến MASLD, nên:
- Ăn chế độ ăn Địa Trung Hải, có nhiều chất béo, cá và rau lành mạnh, ít thịt đỏ...
- Hạn chế đường fructose trong thực phẩm chế biến sẵn, tránh đồ uống có đường.
- Tăng tiêu thụ chất béo không bão hòa đa omega-3 và chất béo không bão hòa đơn, bao gồm sử dụng dầu ô liu, ăn cá có dầu (như cá hồi, cá mòi...), 2-3 lần một tuần, đồng thời ăn các loại hạt và quả hạch hàng ngày.
- Tăng tiêu thụ thực phẩm giàu chất xơ như ăn nhiều rau, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, đồng thời giảm tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, như thức ăn nhanh, bánh mì thương mại và đồ ngọt…
3. Tập thể dục thường xuyên
Theo Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh Gan Hoa Kỳ, tập thể dục vừa phải giúp duy trì quá trình giảm cân theo thời gian, nhưng việc tăng cường tập thể dục sẽ giúp ích nhiều hơn nữa. Tập thể dục vẫn mang lại lợi ích đối với người bị gan nhiễm mỡ, ngay cả khi không giảm cân đáng kể.
Tập thể dục vừa phải thường được coi là 5 buổi tập mỗi tuần, mỗi buổi 30 phút, theo nhịp tim mục tiêu của bạn, với 10 phút khởi động và 5 phút hạ nhiệt.
Đối với người mới tập thể dục, hãy bắt đầu với thời gian ngắn hơn và cường độ thấp hơn rồi tăng dần cường độ và thời gian. Trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập thể dục nào để được hướng dẫn về mục tiêu tập, dựa trên tình trạng sức khỏe và thuốc men phù hợp.
4. Uống cà phê
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cà phê có thể bảo vệ chống lại hội chứng chuyển hóa, có liên quan đến MASLD. Điều này là do tác dụng chống viêm hoặc do ức chế sự lắng đọng chất béo trong gan của cà phê. Tuy nhiên, cần nhiều nghiên cứu hơn, nhưng cả thí nghiệm trên động vật và người đều cho thấy tỷ lệ mắc MASLD thấp hơn ở những người uống cà phê.
5. Bổ sung chất chống oxy hóa
Vitamin E và C, cả hai đều là chất chống oxy hóa có thể giúp tăng cường sức khỏe gan. Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh Gan Hoa Kỳ khuyến nghị, 800 IU/ngày vitamin E cho những người không mắc bệnh đái tháo đường có MASH. Hiệu quả và độ an toàn của việc sử dụng vitamin E lâu dài chưa được đánh giá ở những người mắc bệnh tiểu đường hoặc những người không được xác nhận MASH trong sinh thiết.
Có ít nghiên cứu hỗ trợ vitamin C cho sức khỏe gan, nhưng một nghiên cứu năm 2013 tại Nhật Bản cho thấy dùng vitamin C và vitamin E cùng nhau giúp giảm thiểu tổn thương gan do MASH.
6. Hạn chế bổ sung đường
Thêm đường tinh luyện vào chế độ ăn uống sẽ bổ sung thêm calo mà không mang lại lợi ích dinh dưỡng. Lượng đường cao như fructose làm tăng các enzyme tạo ra chất béo trong gan.
Mặc dù fructose hiện diện tự nhiên trong trái cây nhưng hàm lượng fructose cao liên quan đến bệnh gan thường là do tiêu thụ nước ngọt có đường và các thực phẩm chế biến sẵn khác.
7. Hạn chế tiếp xúc với các chất độc hại nhất có thể
Tiếp xúc với chất độc (có trong hóa chất công nghiệp, một số loại thuốc và thậm chí cả thực phẩm…) có thể làm suy yếu chức năng gan, góp phần vào sự phát triển của gan nhiễm mỡ. Ngoài việc tránh xa các chất độc hại, hãy cân nhắc việc thải độc tố ra khỏi cơ thể bằng chế độ ăn kiêng "giải độc".
Tuy nhiên cần lưu ý, nhiều chế độ ăn kiêng giải độc theo mốt lại có hại, và chưa được chứng minh là có hiệu quả, thậm chí chúng có thể gây phản tác dụng hoặc nguy hiểm.
Nếu bạn muốn giải độc, hãy thử dành một tuần để thiết lập lại thói quen ăn uống của mình bằng cách chỉ ăn thực phẩm nguyên chất, chưa qua chế biến, bao gồm nhiều trái cây và rau quả tươi, ngũ cốc nguyên hạt, dầu lành mạnh, protein nạc, sữa ít béo.
Mặc dù một số loại thuốc có thể gây hại cho gan nhưng bạn không nên ngừng đột ngột bất kỳ loại thuốc nào được kê đơn mà không trao đổi với bác sĩ.
