Theo thống kê, hàng triệu người đang sống chung với cao huyết áp nhưng không hề biết mình mắc bệnh do các triệu chứng thường không rõ ràng. Việc hiểu rõ nguyên nhân cao huyết áp là gì có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát bệnh hiệu quả.
Cao huyết áp là gì?
Cao huyết áp là tình trạng áp lực máu tác động lên thành động mạch tăng cao hơn mức bình thường trong thời gian dài. Ở người trưởng thành, huyết áp được coi là cao khi chỉ số tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc tâm trương từ 90 mmHg trở lên trong nhiều lần đo khác nhau.
Khi huyết áp tăng cao kéo dài, tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu, đồng thời thành mạch bị tổn thương, dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như bệnh mạch vành, suy tim, đột quỵ, suy thận và tổn thương mắt.
Phân loại nguyên nhân cao huyết áp
Dựa vào nguyên nhân, cao huyết áp được chia thành hai nhóm chính:
Cao huyết áp nguyên phát (vô căn)
Cao huyết áp thứ phát
Việc xác định đúng nhóm nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả hơn.
Nguyên nhân cao huyết áp nguyên phát
Tuổi tác
Tuổi càng cao, nguy cơ cao huyết áp càng tăng. Nguyên nhân là do thành mạch máu mất dần độ đàn hồi, dễ bị xơ cứng, khiến máu lưu thông khó khăn hơn và áp lực trong lòng mạch tăng lên.
Yếu tố di truyền
Nếu trong gia đình có người bị cao huyết áp, nguy cơ mắc bệnh của bạn sẽ cao hơn người bình thường. Yếu tố di truyền ảnh hưởng đến cấu trúc mạch máu và cơ chế điều hòa huyết áp.
Chế độ ăn nhiều muối
Ăn mặn là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây cao huyết áp. Muối làm cơ thể giữ nước, tăng thể tích máu và gây áp lực lớn lên thành mạch.
Thừa cân, béo phì
Trọng lượng cơ thể tăng khiến tim phải làm việc nhiều hơn để cung cấp máu cho các mô, đồng thời làm tăng sức cản mạch máu.
Ít vận động thể lực
Lối sống ít vận động làm giảm khả năng đàn hồi của mạch máu và dễ dẫn đến rối loạn chuyển hóa, từ đó làm tăng huyết áp.
Căng thẳng, stress kéo dài
Stress kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm co mạch và tăng nhịp tim, dẫn đến huyết áp tăng cao.
Hút thuốc lá và uống rượu bia
Nicotine trong thuốc lá làm co mạch và tổn thương nội mạc mạch máu. Rượu bia dùng nhiều gây rối loạn điều hòa huyết áp và tăng nguy cơ bệnh tim mạch.
Nguyên nhân cao huyết áp thứ phát
Bệnh thận
Các bệnh như viêm cầu thận, suy thận mạn, hẹp động mạch thận làm rối loạn cân bằng nước – muối, từ đó gây tăng huyết áp.
Rối loạn nội tiết
Các bệnh lý như cường giáp, hội chứng Cushing, u tuyến thượng thận (u tủy thượng thận) có thể làm tăng tiết hormone gây co mạch và tăng huyết áp.
Ngưng thở khi ngủ
Tình trạng ngưng thở khi ngủ gây thiếu oxy máu, kích thích hệ thần kinh giao cảm và làm tăng huyết áp, đặc biệt là về ban đêm.
Tác dụng phụ của thuốc
Một số loại thuốc như thuốc tránh thai, thuốc giảm đau NSAIDs, thuốc corticoid, thuốc thông mũi có thể làm tăng huyết áp nếu sử dụng kéo dài.
Mất ngủ tăng nguy cơ cao huyết áp
Những yếu tố làm tăng nguy cơ cao huyết áp
Ngoài các nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:
Tuổi trên 40
Giới tính nam (trước tuổi mãn kinh)
Mắc các bệnh nền như tiểu đường, mỡ máu cao
Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, ít rau xanh
Thiếu ngủ kéo dài
Việc nhận diện các yếu tố nguy cơ giúp chủ động phòng ngừa hiệu quả hơn.
