Trong ngày này, người dân thường đi chùa cầu an, cầu may và các gia đình cũng làm mâm cúng tổ tiên. Với bàn thờ gia tiên dâng mâm lễ mặn, còn với bàn thờ Phật thì cúng lễ chay.
Về cơ bản thì mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng không khác nhiều so với Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, cúng Rằm tháng Giêng cũng không nhất thiết phải mâm cao cỗ đầy mà gia đình nên "tùy tiền biện lễ", dựa vào điều kiện kinh tế của gia chủ mà chuẩn bị sao cho phù hợp, chú trọng yếu tố thành tâm, nghiêm túc.
Gợi ý mâm cỗ mặn cúng Rằm tháng Giêng:
Một mâm cỗ mặn cúng rằm tháng Giêng thường gồm những món sau:
-Gà luộc là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng. Thường thì người ta sẽ chọn con gà trống tơ, luộc chín và bày lên đĩa với toàn bộ hình dáng nguyên vẹn, biểu trưng cho sự trọn vẹn, đủ đầy. Gà luộc còn thường được kèm với lá chanh thái sợi nhỏ và chấm muối tiêu.
- Xôi thường được chọn là xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh có màu sắc đẹp và ý nghĩa may mắn. Màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho sự cát tường, trong khi xôi đỗ xanh là biểu hiện của sự đầy đặn và yên bình.
- Giò lụa và giò thủ là 2 loại giò phổ biến trong mâm cỗ cúng, tượng trưng cho tài lộc và sự an khang. Những khoanh giò tròn đầy được bày trên đĩa không chỉ đẹp mà còn thể hiện sự sung túc, dồi dào.
- Nem rán (chả giò) là món ăn thể hiện sự phong phú, đa dạng trong văn hóa ẩm thực Việt Nam. Nem rán thơm ngon với lớp vỏ giòn rụm, nhân thịt và rau củ đậm đà, làm tăng thêm hương vị hấp dẫn cho mâm cỗ.
Mâm cỗ mặn cúng rằm tháng Giêng với các món được chuẩn bị cầu kỳ. (Ảnh: Loan Trần).
- Thịt kho tàu với hương vị đậm đà, miếng thịt mềm nhừ cùng trứng luộc biểu trưng cho sự giàu sang, phát đạt. Món ăn này không chỉ thơm ngon mà còn thể hiện lòng thành kính sâu sắc đến tổ tiên.
- Canh mọc với những viên thịt nhỏ hấp dẫn hoặc canh bóng thả thơm lừng không chỉ làm mâm cỗ thêm phần phong phú mà còn mang ý nghĩa cho sự đậm đà, gắn kết của gia đình.
- Rau củ luộc với màu sắc tươi tắn, thường là các loại rau theo mùa như bầu, bí, cà rốt, su hào... tượng trưng cho sự khỏe mạnh, tươi mới, là lời chúc về sức khỏe và sinh khí.
Ngoài thức ăn, mâm cúng Rằm tháng Giêng không thể thiếu các đồ lễ như: Hương, hoa tươi, đèn nến, trầu cau, rượu…
Mâm cỗ chay cúng Rằm tháng Giêng:
Việc dâng mâm cỗ chay vào ngày Rằm tháng Giêng được xem là hướng con người đến những điều thiện lành, từ bi. Mâm cỗ thường bao gồm các món cơ bản như:
- Xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh: Xôi là một trong những món không thể thiếu, tượng trưng cho sự no ấm, đoàn viên. Màu đỏ của xôi gấc có ý nghĩa cầu may mắn, phúc lộc.
- Nem chay (chả giò chay): Được làm từ các loại rau củ như mộc nhĩ, nấm hương, cà rốt, đậu phụ...
- Đậu hũ chiên sả: Đậu hũ được cắt miếng, ướp với sả băm nhỏ, sau đó chiên vàng. Món ăn này đơn giản, dễ thực hiện nhưng rất thơm ngon. - Canh nấm chay: Canh nấm kết hợp từ nhiều loại nấm như nấm hương, nấm kim châm, đậu hũ non... tạo ra hương vị thanh mát, ngọt tự nhiên.
- Rau củ luộc hoặc xào chay: Các loại rau củ tươi ngon như bông cải, cà rốt, đậu que... không chỉ đẹp mắt mà còn giàu dinh dưỡng.
- Chè trôi nước chay: Món chè ngọt ngào có ý nghĩa cầu mong sự đoàn viên, viên mãn trong gia đình.
Mâm cỗ chay cúng rằm tháng Giêng. (Ảnh minh họa).
Nghệ nhân ẩm thực Phạm Thị Ánh Tuyết (Hà Nội), chia sẻ: “Nhiều gia đình quan niệm mâm cúng Rằm tháng Giêng phải to, nhiều món ăn. Quan niệm này không còn phù hợp với hoàn cảnh của các gia đình trẻ, ít người. Rằm tháng Giêng không nhất thiết phải bày biện mâm cao cỗ đầy. Gia chủ nên tùy tiền biện lễ sao cho phù hợp, tránh lãng phí”.
Chia sẻ trên VietNamNet, nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Trọng Tuệ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Văn hóa phương Đông cho biết, vào Rằm tháng Giêng, dân gian sẽ bày hương án ngoài trời, viết bài vị Thiên Quan Tứ Phúc và dâng đồ lễ gồm hoa quả, vật thực. Lễ cúng nhằm mục đích cầu mong được ban phúc, tiêu tai giải hạn…
Nhiều người cho rằng, Rằm tháng Giêng làm lễ cúng thật to, đốt vàng mã thể hiện lòng thành thì cả năm sẽ may mắn, thuận lợi. Tuy nhiên, quan niệm này không đúng và ngày càng biến tướng.
“Việc cúng Rằm tháng Giêng là tín ngưỡng dân gian, mang nét đẹp văn hóa truyền thống. Cúng lễ cốt ở thành tâm, không nên suy diễn thành ra mê tín. Thiên địa vốn công bằng, tốt hay không là ở suy nghĩ và hành động của mỗi con người. Nếu làm những việc trái với đạo lý, xã hội thì cúng lễ nhiều cũng chẳng có ích gì”, ông Tuệ đưa ra lời khuyên.
