Quả thị có tên khoa học là Diospyros decandra, thường bước vào độ chín rộ khi tiết trời chuyển giao giữa cuối hè và đầu thu. Lúc chín, quả khoác lên mình lớp áo màu vàng óng ả, mịn màng và tỏa ra một làn hương rất đặc trưng. Hương thị không nồng gắt mà thanh nhẹ, dịu ngọt, có khả năng lưu giữ mùi rất lâu. Chỉ cần bày biện vài quả trong nhà, cả không gian sống đã ngập tràn dư vị vấn vương của mùa thu.
Trong tự nhiên, thị thường được biết đến với hai loại phổ biến. Thị muộn có dáng quả tròn, kích thước tương đối lớn. Trong khi đó, thị sáp lại có hình dáng nhỏ hơn, hơi dẹt và phần đáy bằng phẳng. Giới sành điệu thường ưa chuộng thị sáp hơn hẳn nhờ màu sắc bắt mắt khi chín, cùng hương thơm đậm đà và bền bỉ.
Quả thị từng là thức quà dân dã gắn với những mùa thu làng quê. Ảnh: Phụ nữ & Pháp luật
Khác biệt với đa số các loại trái cây được săn đón vì hương vị, sức hấp dẫn lớn nhất của quả thị lại đến từ mùi hương. Phần thịt quả tuy mềm, ngọt nhẹ nhưng lại pha lẫn chút vị chát nên không phải ai cũng thích ăn trực tiếp.
Thay vào đó, nhiều người tìm mua thị cốt chỉ để ngửi, nâng niu đặt trong phòng khách, trên bàn thờ tổ tiên hay bày biện trong gian bếp. Chính nét độc đáo này đã biến quả thị thành món quà tinh thần gợi nhớ những kỷ niệm xưa cũ.
Đối với thế hệ 8X, 9X, quả thị là mảnh ghép không thể thiếu của những ngày thơ bé. Mỗi độ chớm thu, trẻ con thường xúm xít dưới gốc cây nhặt những quả chín rụng, cẩn thận mang về cất giữ bên mình chỉ để hít hà hương thơm.
Hình ảnh bình dị ấy, gắn liền với câu chuyện cổ tích quen thuộc "Thị ơi thị rụng bị bà...", đã hằn sâu thành một phần ký ức tuổi thơ vô giá của nhiều thế hệ người Việt.
Những quả thị vàng ươm xuất hiện trên tấm hình mùa thu của bạn trẻ Hà Nội. Ảnh: Trương Thanh Hà/ZNews
Trong quá khứ, cây thị từng được trồng vô cùng phổ biến ở các khu vườn quê hay dọc hàng rào. Dẫu vậy, hình ảnh những trái vàng ươm rụng đầy dưới gốc lại chẳng mấy ai để tâm. Theo thời gian, giống cây này dần bị đốn hạ để nhường chỗ cho những loại cây ăn quả cho thu hoạch nhanh hơn.
Trồng cây thị đòi hỏi sự kiên nhẫn; nếu gieo từ hạt, người trồng phải mất từ 5 đến 7 năm, thậm chí hơn một thập kỷ mới có thể thu hoạch. Cùng với giá trị kinh tế bấy giờ không cao, việc chặt bỏ cây thị là lựa chọn tất yếu của nhiều gia đình.
Thế nhưng, sau một thời gian dài bị xem là giống cây kém hiệu quả, quả thị nay đã bất ngờ "lội ngược dòng". Vào độ cuối hè, đầu thu, những gánh hàng rong chở đầy thị vàng ươm lại thong dong xuất hiện trên các con phố và len lỏi vào nhiều khu chợ tại Hà Nội.
Tùy thuộc vào kích thước và chất lượng, mức giá dao động trong khoảng 35.000 đến 70.000 đồng/kg. Riêng những quả có mẫu mã đẹp, hương thơm xuất sắc có thể chạm mức 100.000 đồng/kg. Cá biệt, một số tiểu thương còn bán lẻ từng quả với mức giá từ 10.000 đến 20.000 đồng.
Ngày nay, quả thị xuất hiện phổ biến trong việc trang trí không gian sống. Ảnh: Sơn Harry/ZNews
Đáng chú ý, quả thị ngày nay còn được "nâng cấp" thành những sản phẩm quà tặng và trang trí đầy tính nghệ thuật.
Những chiếc giỏ tre đan tỉ mỉ, mẹt thị được bài trí khéo léo cùng hoa sen, hoa cau, hoa ngọc lan hay những cành thị nguyên lá xanh mướt đang trở thành xu hướng được nhiều người săn đón.
Chúng xuất hiện phổ biến trong việc trang trí không gian sống, làm quà biếu hay dâng lễ trong các dịp đặc biệt như Rằm tháng Bảy. Những set quà được đầu tư chăm chút này có giá đa dạng từ vài trăm nghìn, thậm chí lên đến cả triệu đồng.
Bên cạnh việc chinh phục người yêu cái đẹp bằng hương thơm đặc trưng, quả thị vẫn luôn được nhắc đến với những lợi ích sức khỏe truyền thống. Tuy nhiên, người dùng cần lưu ý rằng phần lớn các công dụng này đều đúc kết từ kinh nghiệm dân gian. Vì vậy, không nên lạm dụng hay coi quả thị là một phương thuốc thay thế cho các liệu pháp điều trị y khoa.
