Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, củ dền có tên khoa học là Beta vulgaris. Đây là loại củ quen thuộc trong dinh dưỡng hiện đại, đồng thời được nghiên cứu khá sâu về tác động đối với tim mạch, huyết học và chuyển hóa.
Tại Việt Nam, củ dền thường được sử dụng dưới nhiều hình thức như luộc, nấu canh, ép nước hoặc kết hợp trong các món ăn, đồ uống thanh mát. Không chỉ tạo màu sắc hấp dẫn, củ dền còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu dùng đúng cách.
Bổ máu, hỗ trợ tạo máu
Theo TS Ngô Đức Phương, củ dền giàu folate (vitamin B9), sắt cùng các hợp chất chống oxy hóa thuộc nhóm betalain - chính là yếu tố tạo nên màu đỏ tím đặc trưng của loại củ này. Folate đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo hồng cầu, giúp duy trì hoạt động bình thường của hệ tạo máu.
Nhờ đó, củ dền thường được sử dụng để hỗ trợ người thiếu máu mức độ nhẹ, phụ nữ sau sinh hoặc người mới ốm dậy, cơ thể còn suy nhược. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý, củ dền không thể thay thế thuốc điều trị thiếu máu mà chỉ có giá trị hỗ trợ về mặt dinh dưỡng.
Tốt cho tim mạch và huyết áp
Một điểm nổi bật khác của củ dền là hàm lượng nitrat tự nhiên khá cao. Khi vào cơ thể, nitrat được chuyển hóa thành nitric oxide (NO), chất có tác dụng làm giãn mạch máu, cải thiện lưu thông tuần hoàn và hỗ trợ hạ huyết áp nhẹ.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy, việc sử dụng nước ép củ dền có thể giúp giảm huyết áp tâm thu, đặc biệt ở người bị tăng huyết áp mức độ nhẹ. Nhờ đó, củ dền được xem là thực phẩm có lợi cho hệ tim mạch nếu dùng với liều lượng phù hợp.
Hỗ trợ gan, giải độc cơ thể
Theo TS Phương, các hợp chất betalain trong củ dền có tác dụng chống oxy hóa và chống viêm, giúp bảo vệ tế bào gan trong một số mô hình nghiên cứu. Vì vậy, củ dền thường được xếp vào nhóm thực phẩm hỗ trợ gan, góp phần thanh lọc cơ thể, nhất là với những người có chế độ ăn nhiều đạm, thường xuyên sử dụng rượu bia.
Tuy nhiên, đây chỉ là tác dụng hỗ trợ, không đồng nghĩa với việc củ dền có thể “giải độc gan” hay thay thế các biện pháp điều trị y khoa.
Tăng sức bền, hỗ trợ chức năng não
Nhờ cơ chế làm tăng nitric oxide, củ dền còn giúp cải thiện hiệu quả sử dụng oxy của cơ thể, từ đó hỗ trợ tăng sức bền thể lực. Đồng thời, lưu lượng máu lên não được cải thiện cũng góp phần hỗ trợ chức năng nhận thức, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi, dù mức độ hỗ trợ ở mức vừa phải.
Chuyên gia cho biết, sau khi ăn hoặc uống nước ép củ dền, một số người có thể thấy nước tiểu hoặc phân chuyển sang màu đỏ. Đây là hiện tượng sinh lý bình thường, không nguy hiểm và sẽ tự hết.
Những người không nên dùng củ dền
Người dễ bị sỏi thận oxalat:
Củ dền chứa oxalat - hợp chất có thể kết hợp với canxi tạo sỏi thận ở người nhạy cảm.
Dùng quá nhiều củ dền sống hoặc nước ép củ dền có thể tăng tải oxalat trong cơ thể, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi. Do đó, người có tiền sử sỏi thận oxalat nên hạn chế hoặc chế biến củ dền bằng cách nấu chín để giảm oxalat.
Người huyết áp thấp:
Nitrates trong củ dền có thể làm giãn mạch và hạ huyết áp, nên người đang điều trị huyết áp thấp hoặc dùng thuốc hạ huyết áp cần theo dõi và trao đổi với bác sĩ khi sử dụng nước ép củ dền thường xuyên.
Những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm:
Một số người có thể bị đầy hơi, tiêu chảy hoặc khó chịu dạ dày khi uống nước ép củ dền chưa quen do lượng đường tự nhiên và chất xơ cao.
Người dùng thuốc đặc biệt:
Beetroot có thể tương tác với thuốc chống huyết áp hoặc thuốc làm loãng máu, đặc biệt ở người dùng liều cao. Tham khảo ý kiến chuyên gia nếu bạn đang dùng thuốc dài hạn.
Nên uống nước ép củ dền tươi khoảng 150-250 ml mỗi ngày, tốt nhất kết hợp với bữa ăn để giảm kích ứng dạ dày.
Hấp, luộc, nướng để giảm oxalat và giữ lại chất dinh dưỡng.
Kết hợp với chế độ ăn giàu rau củ khác, chất xơ, protein lành mạnh và vận động để tăng hiệu quả hỗ trợ gan.
