El Nino tăng cường, nắng nóng gia tăng trên diện rộng
Chiều ngày 2/10, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, từ đầu năm đến nay, ENSO có sự chuyển pha rõ rệt trong năm 2026. Từ trạng thái La Nina còn vào đầu năm, với chuẩn sai mặt nước biển khu vực Nino3.4 thấp hơn so với trung bình nhiều năm (TBNN) và ở mức -1,09 độ C trong tháng 1/2026, sau đó liên tục liên tục tăng nhanh và chuyển sang trạng thái trung tính vào tháng 4/2026, rồi chuyển sang El Nino từ tháng 5/2026.
Đáng chú ý, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino3.4 liên tục tăng nhanh, từ mức -1,09°C trong tháng 1/2026 lên +1,67°C vào tháng 8. Đến cuối tháng 9, chỉ số này đã cao hơn trung bình nhiều năm 2,2°C, tương ứng ngưỡng El Nino rất mạnh.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, trên khu vực Biển Đông đã có 8 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) bao gồm 5 cơn bão và 3 cơn ATNĐ, ít hơn 3 cơn so với năm 2025 và xấp xỉ TBNN cùng thời kỳ (TBNN: 5,9 cơn bão và 2,6 ATNĐ); trong đó bão số 1 và bão số 4 ảnh hưởng đến đất liền Việt Nam.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: VGP
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ đầu năm 2026 đến nay có 14 đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta, ít hơn 1 đợt so với năm 2025. Trong đó có 13 đợt gió mùa đông bắc và 1 đợt không khí lạnh tăng cường. Trong đó có 2 đợt gây rét đậm, rét hại chỉ tập trung trong tháng 1/2026, đó là: Đợt không khí lạnh mạnh ngày 5/01/2026 gây gió Đông Bắc mạnh cấp 7, giật cấp 9 ở vịnh Bắc Bộ, gây rét đậm cho các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ từ ngày 6-9/1, tại các đỉnh núi cao đã xuất hiện băng giá như: đỉnh núi Phia Oắc (Cao Bằng), đỉnh Fansipan (Lào Cai), tại xã Na Ngoi (Nghệ An).
Đợt không khí lạnh có cường độ trung bình ngày 21/1 gây rét hại ở khu vực Bắc Bộ và rét đậm, rét hại ở khu vực Thanh Hóa từ ngày 22-24/01; riêng ngày 23/1 rét đậm mở rộng xuống khu vực Nghệ An. Tại khu vực Mẫu Sơn (Lạng Sơn) đã xuất hiện băng giá, tại Mẫu Sơn (Lạng Sơn) nhiệt độ thấp nhất xuống mức -0,1°C. Trên cả nước đã xảy ra 10 đợt mưa lớn trên diện rộng, ít hơn 1 đợt so với cùng thời kỳ năm 2025.
Cả nước đã xuất hiện 18 đợt nắng nóng trên diện rộng, nhiều hơn 7 đợt so với năm 2025. Nắng nóng ở các khu vực trên cả nước trong năm 2026 được đánh giá đều xuất hiện sớm hơn so với TBNN. Trong đó, đợt nắng nóng ở Trung Bộ kéo dài liên tục từ ngày 12-30/6 (19 ngày) là đợt nắng nóng kéo dài trong năm 2026. Nhiều trạm ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày vượt giá trị lịch sử (GTLS) cùng thời kỳ, với 12 trạm khí tượng quan trắc được trong tháng 5/2026, 22 trạm khí tượng trong tháng 6/2026 và 17 trạm khí tượng trong tháng 8/2026.
Nền nhiệt trung bình (NĐTB) trên cả nước từ tháng 1-9/2026 phổ biến cao hơn 0,5-1,5°C TBNN. Đáng chú ý, từ tháng 2-4/2026, tại khu vực Bắc Bộ và từ Thanh Hóa-Huế, NĐTB phổ biến cao hơn so với TBNN từ 1,5-3°C, có nơi cao hơn; tháng 8/2026 tại khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ NĐTB cao hơn từ 1-2°C so với TBNN.
So với giá trị TBNN cùng thời kỳ, tổng lượng mưa từ tháng 01-9/2026 (tính đến ngày 28/9/2026) tại khu vực phía Tây Bắc Bộ, vùng núi phía Bắc và một vài nơi tại khu vực ven biển Duyên hải Nam Trung Bộ thấp hơn từ 5-20% so với TBNN cùng thời kỳ; các khu vực còn lại trên phạm vi cả nước phổ biến cao hơn từ 10-30%, đặc biệt khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cao hơn từ 30-60% so với TBNN cùng thời kỳ.
Đáng chú ý là đợt mưa từ ngày 19-24/8/2026 do ảnh hưởng của hoàn lưu cơn bão số 4, các khu vực này đã xuất hiện mưa lớn diện rộng với TLM từ 130-330mm tại Bắc Bộ, có nơi trên 500mm như tại Mẫu Sơn (Lạng Sơn) 734mm, Bãi Cháy (Quảng Ninh) 731mm; còn tại Trung Bộ phổ biến 100-200mm, có nơi trên 250mm trong ngày 24-25/8. Do vậy, tổng lượng mưa trong tháng 8/2026 tại khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa đến Quảng Trị có tổng lượng mưa phổ biến cao hơn từ 50-100%, có nơi cao hơn 150-250% so với TBNN cùng thời kỳ.
So với TBNN của cả năm, tổng lượng mưa từ tháng 1-9/2026 (tính đến ngày 28/9/2026) tại khu vực vùng núi phía Bắc, khu vực Trung Bộ và khu vực miền Tây Nam Bộ phổ biến thấp hơn từ 10-30% TBNN cả năm, đặc biệt khu vực ven biển Duyên hải Nam Trung Bộ thấp hơn từ 30-60%, có nơi thấp hơn; các khu vực còn lại phổ biến xấp xỉ TBNN.
Bão ít, rét muộn, nhiều nơi thiếu mưa trong 3 tháng cuối năm
Cơ quan khí tượng nhận định, từ tháng 10-12/2026, bão/ATNĐ hoạt động trên khu vực Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta có khả năng ở mức thấp hơn so với TBNN (TBNN trên Biển Đông: 4,5 cơn, đổ bộ vào đất liền: 1,9 cơn).
Không khí lạnh có xu hướng hoạt động yếu hơn so với TBNN; rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn so với quy luật khí hậu và số ngày rét đậm, rét hại ở mức thấp hơn so với TBNN cùng kỳ.
Sang tháng 10-11, mưa vừa, mưa to có xu hướng xảy ra ít hơn so với TBNN và tập trung chủ yếu ở khu vực từ Hà Tĩnh-TP. Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ, có khả năng thiếu hụt mưa trong các tháng chính mùa mưa tại các khu vực này; tại khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ mùa mưa có khả năng kết thúc sớm.
Dự báo nhiều nơi thiếu mưa trong 3 tháng cuối năm 2026. Ảnh: VGP
Từ tháng 10-11/2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn so với TBNN từ 1-2°C, có nơi cao hơn. Tháng 12, nhiệt độ trung bình tại các khu vực phổ biến cao hơn so với TBNN từ 0,5-1,5 độ C, riêng khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cao hơn 1,5-2,5°C so với TBNN cùng thời kỳ.
Tháng 10/2026, tổng lượng mưa tại khu vực Bắc Bộ phổ biến cao hơn TBNN từ 5-20%; các khu vực khác phổ biến thấp hơn TBNN từ 5-20%, đặc biệt tại khu vực Quảng Trị đến TP. Huế, Duyên hải Nam Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ thấp hơn từ 20-40% so với TBNN cùng kỳ.
Tháng 11/2026, tổng lượng mưa ở khu vực Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cao hơn từ 10-30% so với TBNN; khu vực từ Quảng Trị đến Lâm Đồng phổ biến thấp hơn 20-40% so với TBNN; khu vực Nam Bộ phổ biến thấp hơn TBNN từ 5-15%.
Tháng 12/2026, tổng lượng mưa ở khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cao hơn từ 5-20mm so với TBNN; các khu vực khác thấp hơn TBNN từ 5-20mm, riêng khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ thấp hơn so với TBNN từ 50-100mm.
Về thủy văn, khu vực Bắc Bộ trong tháng 10/2026, trên các sông Bắc Bộ có khả năng xuất hiện 1-2 đợt lũ nhỏ. Từ tháng 11-12/2026, mực nước các sông giảm dần. Dòng chảy đến các hồ chứa lớn khu vực Bắc Bộ ở mức thiếu hụt so với TBNN từ 10-30%.
Trong tháng 10/2026 trên các sông từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh khả năng xuất hiện 1-2 đợt lũ, đỉnh lũ các sông đạt mức báo động 1- báo động 2 (BĐ) có sông trên BĐ2. Từ tháng 11,12/2026, mực nước các sông biến đổi chậm.
Từ tháng 10-11/2026, trên các sông từ Quảng Trị đến Lâm Đồng xuất hiện các đợt lũ, với đỉnh lũ trên các sông từ BĐ2-BĐ3, có sông trên BĐ3. Trong tháng 12, mực nước các sông có xu thế giảm dần.
Khu vực Nam Bộ: Trong nửa đầu tháng 10/2026, mực nước đầu nguồn sông Cửu Long xuất hiện một đợt nước lên, mực nước cao nhất trên sông Tiền Tại Tân Châu, sông Hậu tại trạm Châu Đốc ở trên mức BĐ1 từ 0,1-0,3m, sau xuống dần từ nửa cuối tháng 10 đến tháng 12/2026; trong các đợt triều cường mực nước các trạm hạ nguồn sông Cửu Long đạt mức BĐ2 đến trên BĐ3.
