Sau khi đi khám và loại trừ các bệnh lý thực thể, em được chẩn đoán mắc chứng rối loạn lo âu. Đây là trường hợp của nữ sinh N.T.H., vừa được các bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần thuộc Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ tại một hội thảo truyền thông giáo dục sức khỏe.
Câu chuyện bắt đầu sau kỳ thi vào lớp 10, H. xuất hiện tình trạng đau đầu, chóng mặt và khó ngủ. Dù đã thi đỗ vào ngôi trường mong muốn, sự lo lắng của em vẫn không hề thuyên giảm. Bước vào năm học mới, nữ sinh thường xuyên cảm thấy hồi hộp, bồn chồn và bất an.
Mặc dù kết quả học tập vẫn rất tốt và gia đình không hề gặp khó khăn về kinh tế, em luôn thường trực nỗi sợ bạn bè không thích mình và sợ bản thân trở thành gánh nặng tài chính cho cha mẹ. Tình trạng mất ngủ ngày càng kéo dài, có những đêm H. thức trắng đến 2-3 giờ sáng nhưng không dám chia sẻ với bố mẹ vì sợ họ lo lắng. Việc thiếu ngủ khiến em mệt mỏi, dễ cáu gắt, chán ăn và kết quả học tập bắt đầu có dấu hiệu giảm sút.
Sau ba tháng liên tiếp H. không có kinh nguyệt kèm theo triệu chứng buồn nôn, gia đình vô cùng lo lắng và đưa em đi khám sản khoa để tìm kiếm các nguyên nhân thực thể. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm và chụp cộng hưởng từ sọ não đều không phát hiện bất thường nào, sau đó em được chuyển thẳng đến chuyên khoa Tâm thần.
Ảnh minh họa: Bệnh viện Bạch Mai
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Kim Anh thuộc Viện Sức khỏe Tâm thần cho biết các biểu hiện của H. rất điển hình cho chứng rối loạn lo âu ở lứa tuổi học đường. Theo bác sĩ, trẻ vị thành niên đôi khi chưa biết cách diễn đạt những vướng mắc tâm lý bằng lời, do đó sự lo âu thường phát ra ngoài thông qua các triệu chứng cơ thể như đau đầu, mất ngủ, rối loạn tiêu hóa hoặc những thay đổi bất thường về chức năng sinh học.
Bệnh nhân H. sau đó được điều trị phối hợp giữa việc dùng thuốc và áp dụng liệu pháp nhận thức - hành vi. Trải qua sáu tháng can thiệp tích cực, tình trạng của em đã cải thiện rõ rệt, chứng đau đầu hoàn toàn chấm dứt, giấc ngủ sâu hơn, chu kỳ kinh nguyệt trở lại bình thường và năng lực học tập được phục hồi.
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Ngọc Trang lý giải thêm rằng lo âu vốn là phản ứng tự nhiên trước các tình huống thử thách, giúp con người có sự chuẩn bị và thích nghi tốt hơn với các sự kiện như thi cử hay thuyết trình. Tuy nhiên, nếu sự lo âu vượt quá mức so với hoàn cảnh thực tế, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng đồng thời gây ảnh hưởng tiêu cực đến học tập, sinh hoạt cũng như các mối quan hệ, thì đây rất có thể là bệnh lý rối loạn lo âu.
Tổ chức Y tế Thế giới cũng chỉ ra rằng cứ bảy trẻ em và thanh thiếu niên từ 10 đến 19 tuổi thì có một em đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần, trong đó rối loạn lo âu là nhóm bệnh vô cùng phổ biến. Áp lực học tập không phải là nguyên nhân duy nhất, mà các yếu tố như đặc điểm tính cách cá nhân, lòng tự trọng, kỳ vọng từ gia đình, môi trường cạnh tranh tại trường học hay áp lực khi so sánh bản thân trên mạng xã hội đều góp phần gia tăng sự căng thẳng tâm lý ở trẻ.
Nhiều trẻ không trực tiếp thổ lộ nỗi sợ hãi mà thường bộc lộ sự bất ổn qua những thay đổi về giấc ngủ, thói quen ăn uống, kết quả học tập, hành vi hoặc qua các triệu chứng mệt mỏi trên cơ thể.
Để phòng ngừa và hỗ trợ trẻ, Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh rằng việc đưa con đi khám tâm lý hoặc tâm thần không phải là hành động "gắn nhãn" bêu xấu trẻ, mà là cách khoa học nhất để phát hiện vấn đề và can thiệp kịp thời.
Việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và các cơ sở y tế. Cha mẹ cần học cách lắng nghe, tôn trọng cảm xúc của con và tuyệt đối tránh gạt đi tâm lý của trẻ bằng những câu nói thờ ơ như "có gì đâu mà phải lo".
Phụ huynh đặc biệt phải lưu tâm đến những thay đổi kéo dài như việc trẻ lo âu nhiều tuần, mất ngủ thường xuyên, kết quả học tập tuột dốc đột ngột, có xu hướng xa lánh bạn bè hoặc hay than phiền đau đầu, đau bụng nhưng đi khám không tìm ra bệnh lý thực thể. Khi các biểu hiện này xuất hiện và làm xáo trộn sinh hoạt, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chuyên gia đánh giá.
Sức khỏe tâm thần vốn là một phần không thể tách rời của sức khỏe toàn diện, do đó sự thấu hiểu, đồng hành kịp thời của gia đình cùng với sự can thiệp y tế chính là điểm tựa vững chắc nhất để giúp các em vượt qua mọi khủng hoảng tâm lý và phát triển một cách khỏe mạnh, toàn diện.
