Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến cho dự thảo sửa đổi Luật Nhà ở, trong đó đáng chú ý là đề xuất siết chặt việc mua bán, chuyển nhượng nhà ở xã hội nhằm bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng và hạn chế tình trạng trục lợi chính sách.
Cụ thể, cơ quan soạn thảo đề xuất thay đổi quy định theo hướng không cho phép giao dịch tự do nhà ở xã hội sau thời hạn 5 năm như hiện nay. Thay vào đó, người sở hữu khi có nhu cầu bán lại chỉ được chuyển nhượng cho người đủ điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội.
Mục tiêu của đề xuất là giữ đúng bản chất hỗ trợ của loại hình nhà ở này, đồng thời tạo thêm cơ hội tiếp cận cho người thu nhập thấp.
Ảnh minh hoạ
Quy định hiện hành trong Luật Nhà ở 2023 cho phép người mua nhà ở xã hội, sau khi hoàn tất nghĩa vụ tài chính và được cấp giấy chứng nhận, có thể bán lại trên thị trường mà không bị ràng buộc về đối tượng hay điều kiện thu nhập. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ ai cũng có thể tham gia giao dịch, khiến loại hình nhà ở vốn dành cho người thu nhập thấp dần bị “pha loãng” mục tiêu ban đầu.
Tuy nhiên, Bộ Xây dựng cho rằng chính cơ chế này đang làm “hao hụt” quỹ nhà ở xã hội về mặt bản chất. Nhiều căn hộ sau khi hết thời hạn 5 năm đã được mua bán như nhà ở thương mại, không còn phục vụ nhóm đối tượng thu nhập thấp, vốn là mục tiêu cốt lõi của chính sách.
Thực tế thị trường cũng cho thấy dấu hiệu lệch pha giữa mục tiêu chính sách và diễn biến giá. Tại Hà Nội, không ít dự án nhà ở xã hội từng có giá bán ban đầu chỉ khoảng 13 - 17 triệu đồng/m2, nhưng sau 5 - 10 năm đã tăng mạnh.
Trong bối cảnh quỹ đất dành cho phát triển nhà ở xã hội còn hạn chế, trong khi nhu cầu của người thu nhập thấp vẫn rất lớn, việc điều chỉnh quy định được đánh giá là cần thiết để bảo đảm hiệu quả chính sách an sinh. Vì vậy, đề xuất mới hướng tới việc kiểm soát chặt chẽ hơn hoạt động chuyển nhượng, chỉ cho phép giao dịch trong phạm vi các đối tượng đủ điều kiện.
Theo cơ quan soạn thảo, quy định này không chỉ giúp ngăn chặn tình trạng đầu cơ, trục lợi mà còn góp phần duy trì nguồn cung nhà ở xã hội đúng mục tiêu, giúp người có nhu cầu thực sự dễ tiếp cận hơn.
Bên cạnh việc điều chỉnh chuyển nhượng, dự thảo cũng đề xuất thay đổi cách xác định giá nhà ở xã hội. Theo đó, giá bán, giá thuê mua và giá thuê sẽ được bổ sung thêm các yếu tố chi phí như quyền sử dụng đất (trong trường hợp chủ đầu tư có đất), chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chi phí đầu tư hạ tầng xã hội trong dự án. Trong khi đó, quy định hiện hành chỉ tính các khoản như chi phí xây dựng, vận hành, bảo trì và lợi nhuận định mức.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất bỏ thủ tục thẩm định giá, trao quyền cho chủ đầu tư tự quyết định giá bán và giá thuê mua thay vì phải trình cơ quan quản lý phê duyệt như trước.
