Khi chiếc áo blouse trở thành công cụ tạo lòng tin
Bộ Y tế vừa đề xuất bổ sung quy định cấm kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc thông qua chức năng livestream bán hàng tại dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược.
Theo dự thảo được Bộ Y tế lấy ý kiến trong tháng 9/2026, các hành vi bị cấm còn bao gồm kinh doanh thuốc trực tuyến không thông qua nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp hoặc nền tảng trung gian; sử dụng phương tiện không bảo đảm định danh điện tử của người bán và khả năng truy xuất giao dịch.
Đề xuất này nhằm tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh thuốc trên môi trường mạng, bảo đảm khả năng xác định người bán và truy xuất giao dịch khi xảy ra vi phạm.
Hiện nay, Luật Dược sửa đổi năm 2024 đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, trong đó quy định hạn chế bán lẻ trực tuyến đối với thuốc kê đơn, thuốc phải kiểm soát đặc biệt và thuốc thuộc danh mục hạn chế bán lẻ, trừ trường hợp luật định.
Về mặt chuyên môn, Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết đề xuất mới của Bộ Y tế cần được hiểu là nội dung dự thảo, chưa phải quy định đã được thông qua và có hiệu lực.
Tuy nhiên, người bệnh cần phân biệt rõ giữa việc tiếp nhận thông tin sức khỏe trên mạng và việc được thăm khám, tư vấn điều trị cho tình trạng cụ thể của bản thân là cần thiết.
Bác sĩ Hoàng phân tích, thông tin được chia sẻ trên mạng, dù do người có chuyên môn trình bày, cũng cần được đặt trong bối cảnh phù hợp. Một lời tư vấn chung không thể thay thế quá trình đánh giá bệnh sử, thăm khám và xác định nguyên nhân bệnh.
Đặc biệt, số lượng người xem lớn, những lời nhận xét tích cực hay hình ảnh quảng cáo bắt mắt không phải là căn cứ để khẳng định chất lượng và độ an toàn của thuốc.
Trong một phiên livestream bán hàng, người xem thường chỉ có ít thời gian để tìm hiểu về thành phần, chỉ định, chống chỉ định và nguy cơ của sản phẩm. Trong khi đó, áp lực mua hàng lại liên tục được đẩy lên bằng những lời mời gọi như “chốt đơn ngay”, “ưu đãi chỉ trong hôm nay”.
Chính sự chênh lệch giữa thời gian tìm hiểu và áp lực quyết định có thể khiến người bệnh bỏ qua những câu hỏi quan trọng nhất: Thuốc có nguồn gốc từ đâu? Thành phần thực sự là gì? Có phù hợp với tình trạng bệnh và những loại thuốc đang sử dụng hay không?
Theo các nguyên tắc điều trị y khoa, việc lựa chọn thuốc phải dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Vài phút livestream, lời hứa chữa khỏi bệnh và những rủi ro khôn lường. Ảnh minh họa/Lê Liên
Một người bị đau khớp cần được đánh giá vị trí đau, thời gian xuất hiện triệu chứng, tiền sử chấn thương, các bệnh lý đi kèm và những loại thuốc đang sử dụng. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định khám trực tiếp, làm xét nghiệm hoặc thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh.
Hai người cùng có biểu hiện đau khớp gối nhưng nguyên nhân có thể hoàn toàn khác nhau, từ thoái hóa khớp, viêm khớp đến tổn thương dây chằng hoặc những bệnh lý khác. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào một vài dòng bình luận để xác định nguyên nhân và đưa ra cùng một phác đồ điều trị cho tất cả.
Đáng lo ngại hơn, một số sản phẩm được quảng cáo là thuốc nam, thuốc gia truyền, viên hoàn thảo dược nhưng không công khai đầy đủ thành phần hoặc không có thông tin rõ ràng về nguồn gốc.
Trong một số trường hợp, sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể bị pha trộn các hoạt chất giảm đau, chống viêm hoặc những thành phần có tác dụng dược lý mạnh mà người sử dụng không biết.
Khi dùng sản phẩm, người bệnh thấy cơn đau giảm nhanh nên cho rằng mình đã tìm được phương pháp điều trị hiệu quả. Tuy nhiên, việc triệu chứng thuyên giảm không đồng nghĩa với việc nguyên nhân gây bệnh đã được giải quyết.
Corticoid là một ví dụ cần đặc biệt lưu ý. Đây là nhóm thuốc có vai trò quan trọng trong điều trị nhiều bệnh lý nếu được sử dụng đúng chỉ định, liều lượng và thời gian.
Tuy nhiên, nếu corticoid bị trộn vào các sản phẩm không công bố thành phần, người bệnh có thể vô tình sử dụng thuốc kéo dài mà không được theo dõi y tế.
Việc dùng corticoid không phù hợp có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn như tăng đường huyết, giữ nước, loãng xương, tăng nguy cơ nhiễm trùng và ức chế hoạt động của tuyến thượng thận.
Đáng lưu ý, người đã sử dụng corticoid trong thời gian dài không nên tự ý ngừng thuốc đột ngột. Việc giảm liều hoặc ngừng thuốc cần được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn phù hợp với tình trạng cụ thể.
Với người mắc đái tháo đường, những lời quảng cáo như “uống thảo dược khỏi bệnh”, “bỏ thuốc bệnh viện” hoặc “điều trị tận gốc chỉ sau một liệu trình” tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Điều trị đái tháo đường cần được cá thể hóa, dựa trên tình trạng bệnh, các chỉ số đường huyết, bệnh lý đi kèm và đáp ứng với thuốc. Người bệnh tự ý ngừng thuốc hoặc thay thế phác đồ điều trị bằng sản phẩm không rõ thành phần có thể khiến đường huyết mất kiểm soát.
"Do đó, nhãn quảng cáo “100% thiên nhiên”, “thảo dược gia truyền” không thể thay thế việc kiểm tra nguồn gốc, thành phần và tính hợp pháp của sản phẩm", BS Hoàng cho hay.
Nguy cơ tương tự cũng xuất hiện ở những người mắc các triệu chứng tiêu hóa kéo dài. Đau bụng, rối loạn đại tiện hay khó chịu ở đường tiêu hóa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
Việc sử dụng thuốc theo lời giới thiệu trên mạng có thể khiến triệu chứng tạm thời thuyên giảm nhưng không giải quyết được căn nguyên. Nếu trì hoãn thăm khám, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm phát hiện và điều trị những bệnh lý nghiêm trọng.
Kháng sinh cũng là nhóm thuốc cần được sử dụng thận trọng. Không phải mọi trường hợp sốt, ho hay đau họng đều cần dùng kháng sinh. Việc tự mua thuốc theo hướng dẫn trên livestream có thể dẫn đến dùng sai thuốc, sai liều hoặc sử dụng khi không có chỉ định.
Lạm dụng kháng sinh còn góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh, khiến việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn trong tương lai trở nên khó khăn hơn.
Khám bệnh từ xa không đồng nghĩa với livestream chốt đơn
Theo bác sĩ Hoàng, những nguy cơ từ hoạt động bán thuốc trên mạng không có nghĩa là phủ nhận vai trò của tư vấn và khám, chữa bệnh từ xa.
Trong thực hành y tế từ xa, người hành nghề và cơ sở cung cấp dịch vụ cần được xác định rõ ràng. Bác sĩ phải thu thập đầy đủ thông tin cần thiết, đánh giá giới hạn của việc tư vấn qua màn hình và hướng dẫn người bệnh đến khám trực tiếp khi tình trạng vượt quá khả năng đánh giá từ xa.
Thông tin sức khỏe cá nhân cũng cần được bảo vệ, thay vì được người bệnh công khai trước hàng nghìn người xem trong một phiên livestream.;
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam. Ảnh: BSCC
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh, việc đánh giá và điều trị bệnh phải dựa trên những thông tin chuyên môn đủ tin cậy, đồng thời cần theo dõi đáp ứng và những thay đổi trong quá trình sử dụng thuốc.
Khác với hoạt động khám, chữa bệnh từ xa, livestream bán hàng thường hướng đến số đông và được tổ chức nhằm thúc đẩy giao dịch. Người dẫn chương trình không thể trực tiếp khám từng người nhưng có thể đưa ra những lời khuyên như thể mọi trường hợp đều có chung nguyên nhân và phương pháp điều trị.
Một người đau khớp được giới thiệu cùng sản phẩm với hàng trăm người khác, trong khi câu hỏi quan trọng nhất là thuốc có phù hợp và an toàn với chính người đó hay không vẫn chưa được giải đáp.
Về khía cạnh pháp lý, các quy định của Luật Dược sửa đổi liên quan đến kinh doanh thuốc bằng phương thức thương mại điện tử đặt ra những yêu cầu đối với hoạt động bán thuốc trực tuyến.
Việc kinh doanh thuốc qua mạng, trong trường hợp được pháp luật cho phép, vẫn phải đáp ứng các điều kiện về cơ sở kinh doanh, loại thuốc được phép bán và trách nhiệm tư vấn, cung cấp thông tin cho người sử dụng.
Không phải mọi tài khoản bán hàng, website hay nhà thuốc có hoạt động trực tuyến đều được phép kinh doanh tất cả các loại thuốc bằng mọi hình thức.
Việc quảng cáo sai sự thật, kinh doanh thuốc không rõ nguồn gốc hoặc giả danh nhân viên y tế cần được cơ quan chức năng và các nền tảng có liên quan kiểm tra, xử lý theo quy định.
Ở phía người tiêu dùng, việc chủ động xác minh thông tin cũng là một bước quan trọng để hạn chế nguy cơ. Người bệnh không nên cung cấp bệnh án, số điện thoại, địa chỉ hoặc thông tin cá nhân cho những tài khoản không rõ danh tính chỉ vì lời hứa sẽ có “bác sĩ gọi lại tư vấn”. Việc chuyển tiền hoặc nhận thuốc khi chưa xác minh được người bán, nguồn gốc sản phẩm và mức độ phù hợp với tình trạng bệnh cũng cần được cân nhắc thận trọng.
Nếu video sử dụng tên tuổi, hình ảnh bác sĩ hoặc bệnh viện để quảng cáo, người dân nên kiểm tra thông tin qua các kênh liên hệ chính thức của cơ sở y tế đó.
Những lời cam kết chữa khỏi mọi bệnh, yêu cầu người bệnh bỏ toàn bộ thuốc đang điều trị hoặc thúc giục mua hàng vì sắp hết suất cần được xem là dấu hiệu cảnh báo.
Trong trường hợp đã sử dụng sản phẩm không rõ thành phần, người bệnh nên giữ lại bao bì, nhãn sản phẩm và thông tin người bán để cung cấp cho bác sĩ. Đồng thời, cần thông báo rõ thời gian sử dụng, liều lượng và những thay đổi đối với thuốc đang điều trị.
Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá. Không nên tự ý ngừng toàn bộ thuốc đang dùng hoặc mua thêm sản phẩm khác với mục đích “giải độc” khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Chữa bệnh là một quá trình gồm đánh giá nguyên nhân, lựa chọn phương pháp điều trị và theo dõi đáp ứng. Quá trình đó không thể được thay thế bằng vài phút livestream hay một lời hứa khỏi bệnh sau vài hộp thuốc.
Khi một sản phẩm được quảng cáo có thể chẩn đoán bệnh qua vài dòng bình luận, chữa khỏi hoàn toàn nhiều bệnh lý hoặc giúp người bệnh bỏ thuốc đang điều trị, điều cần thiết là kiểm chứng thông tin và tham khảo ý kiến người có chuyên môn trước khi quyết định sử dụng.
Sự thận trọng không chỉ giúp người bệnh tránh mất tiền cho những sản phẩm không rõ chất lượng, mà còn góp phần hạn chế những rủi ro có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng.
Gõ vài từ khóa tìm kiếm, nhiều người trở thành "bệnh nhân của bác sĩ Google" khi tin rằng có bệnh rồi tự mua thuốc, điều trị theo phương pháp truyền miệng thiếu kiểm chứng.
"Họ bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, lạm dụng thực phẩm chức năng, detox cực đoan hoặc các liệu pháp phản khoa học từ tự chẩn đoán bằng cách xem mạng xã hội, diễn đàn, video ngắn", TS.BS Trương Hồng Sơn, Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, nói tại lễ ra mắt văn phòng Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng hôm 22/5.
Ngày nay, sự phát triển của Internet và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp người dân tiếp cận kiến thức sức khỏe dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, chính môi trường này tồn tại điểm yếu lớn khi các nền tảng tìm kiếm và AI hiện chưa thể tự phân biệt được thông tin đúng - sai.
"Google hay AI chủ yếu dựa vào tần suất xuất hiện của thông tin để đưa ra kết quả, đồng nghĩa những nội dung được quảng cáo mạnh, lan truyền nhiều sẽ dễ xuất hiện hơn dù chưa chắc là thông tin chính thống hay có cơ sở khoa học", TS Sơn phân tích. (Theo VNexpress)
