Đề thi Lịch sử không thể “đoán mò”
Đánh giá về đề thi lại tốt nghiệp THPT môn Lịch sử đợt 2 năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang ngày 15/8, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng, Trưởng ngành Đào tạo hệ Cử nhân Sư phạm, Thạc sĩ và Tiến sĩ của Khoa Lịch sử - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng đề thi được xây dựng theo đúng định dạng của Bộ GD&ĐT, đồng thời chú trọng đánh giá năng lực tư duy và khả năng xử lý thông tin lịch sử của thí sinh.
Theo PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng, đề thi gồm 2 phần. Phần I là trắc nghiệm nhiều lựa chọn với 24 câu hỏi, kiểm tra kiến thức nền tảng về Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới. Phần II gồm 4 câu hỏi dạng Đúng/Sai, mỗi câu có 4 ý, tập trung đánh giá khả năng tư duy logic và xử lý thông tin thông qua các đoạn tư liệu lịch sử.
Đề thi bám sát Chương trình GDPT 2018, có điều chỉnh, bổ sung năm 2022 và các yêu cầu cần đạt của môn Lịch sử cấp THPT. Phạm vi kiến thức chủ yếu tập trung ở lớp 11 và lớp 12, đặc biệt là những nội dung trọng tâm của lớp 12 như Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, công cuộc Đổi mới từ năm 1986 đến nay, quan hệ quốc tế trong và sau Chiến tranh lạnh.
Một điểm đáng chú ý, theo chuyên gia, là đề thi không thiên về kiểm tra khả năng ghi nhớ máy móc các mốc thời gian hay sự kiện riêng lẻ. Thí sinh phải đọc hiểu câu hỏi, lệnh hỏi và nguồn sử liệu được cung cấp trong các văn bản, đoạn trích tư liệu lịch sử.
PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng, Trưởng ngành Đào tạo hệ Cử nhân Sư phạm, Thạc sĩ và Tiến sĩ của Khoa Lịch sử - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ảnh: NVCC
Từ đó, học sinh phải vận dụng nhiều thao tác tư duy như tái hiện, phân loại, kết nối, phân tích, hệ thống hóa, tổng hợp, suy luận, nhận xét, đánh giá và rút ra kết luận.
PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng nhận định, với cách ra đề này, thí sinh sẽ khó có thể “đoán mò” hoặc “trúng tủ” nếu phương pháp học chỉ dừng ở việc ghi nhớ các sự kiện đơn lẻ. Để làm tốt bài thi, học sinh cần có nền tảng kiến thức cơ bản, đồng thời biết hệ thống hóa, tổng hợp và mở rộng kiến thức.
So với đề thi môn Lịch sử trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tháng 6/2026, đề thi lần 2 được đánh giá tương đồng về cấu trúc, dạng thức câu hỏi và phạm vi chương trình. Đề không vượt quá yêu cầu cần đạt của Chương trình môn Lịch sử cấp THPT, song vẫn có sự phân hóa để đánh giá những thí sinh có năng lực nhận thức tốt.
“Như vậy, đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 lần 2 không có sự xáo trộn hay thay đổi bất ngờ về cấu trúc, định dạng câu hỏi và phạm vi chương trình, vẫn bảo đảm theo định hướng của đề thi tham khảo do Bộ GD&ĐT công bố tháng 10/2024”, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng đánh giá.
Về mức độ khó, chuyên gia cho rằng đề thi đợt 1 và đợt 2 năm 2026 có yêu cầu tương đương, bảo đảm tính chuẩn hóa của kỳ thi. Các câu hỏi được thiết kế theo hướng hạn chế việc sử dụng mẹo làm bài, đòi hỏi thí sinh phải hiểu bản chất vấn đề nếu muốn đạt điểm cao. Sự phân hóa ở cả hai đợt thi tập trung chủ yếu vào năng lực phân tích sử liệu.
Chú trọng đánh giá năng lực nhận thức lịch sử của học sinh
Cùng nhận định, thầy Nguyễn Nghĩa Tiến, giáo viên Trường THPT Quế Võ 2, tỉnh Bắc Ninh, cho rằng đề thi môn Lịch sử lần 2 cơ bản giữ ổn định về cấu trúc và nội dung, tương đồng với đề thi năm 2025 và đề thi đợt 1 tháng 6/2026.
Theo thầy Nghĩa, đề thi bám sát Chương trình GDPT 2018, yêu cầu cần đạt của môn học và mục tiêu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Điểm nổi bật là đề không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ sự kiện, niên đại, nhân vật lịch sử mà ngày càng chú trọng đánh giá năng lực nhận thức lịch sử.
“Thí sinh không chỉ cần nhớ đúng kiến thức mà còn phải đặt các kiến thức trong mối quan hệ để lựa chọn đáp án chính xác”, thầy Nghĩa nhận xét.
Chẳng hạn, ở câu 4, mã đề 0801, thí sinh phải nắm được nội dung của Hội nghị lần thứ 8 và Đại hội II, Đại hội III của Đảng để nhận diện nét tương đồng và rút ra nhận định phù hợp. Bên cạnh đó, đề còn yêu cầu học sinh rút ra bài học lịch sử, xác định quan hệ nhân - quả, ý nghĩa lịch sử cũng như khai thác, xử lý thông tin từ tư liệu.
Thầy Nguyễn Nghĩa Tiến, giáo viên Trường THPT Quế Võ 2, tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: NVCC
Thầy Nghĩa đánh giá đề thi tăng cường các câu hỏi yêu cầu kết nối kiến thức giữa Lịch sử thế giới và Lịch sử Việt Nam, cũng như giữa các giai đoạn, thời kỳ của lịch sử dân tộc. Cách khai thác sự kiện đòi hỏi thí sinh phải có khả năng liên hệ và vận dụng kiến thức trên phạm vi rộng hơn.
So với đề thi môn Lịch sử trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tháng 6/2026, đề thi lần 2 tương đồng về cấu trúc, phạm vi kiến thức và mức độ yêu cầu. Một số câu hỏi được nâng yêu cầu về tư duy thông qua cách đặt vấn đề, nhằm đánh giá khả năng so sánh, khái quát và đánh giá của thí sinh.
Tuy nhiên, xét trên tổng thể, thầy Nguyễn Nghĩa Tiến cho rằng độ khó giữa hai đề vẫn tương đương, không có sự chênh lệch lớn.
