Ngay sau khi công bố điểm đánh giá tư duy của Nguyễn Tuấn Đạt (học sinh Trường THPT Vĩnh Bảo, Hải Phòng), mạng xã hội xôn xao bởi theo bảng điểm, Đạt làm sai 9/100 câu.
Mặc dù vậy, nam sinh này vẫn đạt điểm gần tối đa 98,98/100, là thủ khoa đợt 2 kỳ thi Thi đánh giá tư duy (TSA) năm 2026 và "xô đổ" mọi kỷ lục điểm thi đến thời điểm này. Đây cũng là mức điểm cao nhất lịch sử 6 năm của kỳ thi.
Cụ thể, Đạt trả lời đúng 40/40 câu hỏi phần tư duy toán học, 18/20 câu tư duy đọc hiểu và 33/40 câu tư duy khoa học/giải quyết vấn đề. Như vậy, Đạt làm sai 9 câu, bị trừ 1,02 điểm.
Theo ghi nhận trên báo Dân trí, tại một số diễn đàn, nhiều người thắc mắc, nếu theo lý giải về cách chấm của nhà trường, nam sinh này sai ở những câu hỏi cực dễ? Ngoài ra, thủ khoa TSA đợt 1 hồi tháng 1 giành điểm ở 92/100 câu, tức đúng nhiều câu hơn nhưng tổng điểm lại thấp hơn Đạt 2,88.
Lý giải những thắc mắc trên, VnExpress dẫn lời PGS. TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách KHoa Hà Nội cho biết lý do là bài thi TSA không sử dụng cách tính điểm thô như đa số kỳ thi ở Việt Nam hiện nay.
Phân tích kỹ hơn, ông cho biết các kỳ thi thường tính tổng điểm câu hỏi trong đề thi đó. Ví dụ đề có 100 câu, mỗi câu 1 điểm, thí sinh đúng 70 câu được tính là 70 điểm.
Tuy nhiên, Bách khoa Hà Nội không sử dụng cách tính trên bởi khó phân biệt được khả năng của các thí sinh có cùng mức điểm thô (ví dụ cùng 70 điểm), không đánh giá chính xác năng lực của các em khi đề thi có độ khó trung bình khác nhau.
Trên thế giới, để giải quyết vấn đề này, các kỳ thi quy mô lớn như SAT, ACT đã sử dụng các lý thuyết đo lường hiện đại để ước lượng năng lực của thí sinh một cách chính xác và tin cậy. Một trong đó là lý thuyết ứng đáp câu hỏi (IRT).
Lý thuyết này đưa ra giả thuyết mỗi thí sinh trả lời một câu hỏi trong đề thi có một mức năng lực nhất định. Thí sinh có năng lực cao sẽ có xác suất trả lời đúng một câu hỏi bất kỳ cao hơn so với người có năng lực thấp. Dựa vào đó, trường có thể định lượng được các tham số về độ khó và độ phân biệt của câu hỏi, cũng như năng lực của thí sinh.
Đại học Bách khoa Hà Nội áp dụng lý thuyết IRT hai tham số (độ khó và độ phân biệt) ở bài thi TSA. Trong đó, câu hỏi được tính là khó khi có ít người trả lời đúng. Câu càng nhiều thí sinh đúng thì được tính là càng dễ.
"Với mô hình này, thí sinh càng làm được nhiều câu hỏi khó thì điểm số TSA sẽ càng cao. Ngược lại, nếu thí sinh chỉ làm được những câu hỏi dễ, điểm số TSA sẽ thấp", ông Hải nói. "Điều này dẫn đến việc các thí sinh có thể trả lời đúng được số câu hỏi như nhau nhưng có điểm TSA khác nhau".
Để đảm bảo chính xác và công bằng giữa các đợt thi, ông Hải cho biết trường còn áp dụng thuật toán chấm điểm theo nhiều công đoạn, xử lý trên dữ liệu thi chung trước đó để ước lượng các tham số, sau đó mới tính toán ra điểm số TSA cho từng thí sinh.
Giám thị gọi thí sinh vào phòng thi đánh giá tư duy 2026. Ảnh: Dân trí
4 bước chấm điểm IRT hai tham số trong TSA như sau:
Bước 1: Căn cứ kết quả làm bài của toàn bộ thí sinh trong từng kíp thi, phần mềm chấm thi sẽ ước lượng độ khó và độ phân biệt của từng câu hỏi trong đề thi hiện tại.
Bước 2: Phần mềm chấm thi ước lượng điểm năng lực tư duy của từng thí sinh dựa theo kết quả làm bài và thang đo của đề thi hiện tại.
Bước 3: Quy đổi thang đo của đề thi hiện tại về thang tham chiếu chung với các đợt thi trước để đưa điểm năng lực tư duy của thí sinh về cùng một thang đo.
Bước 4: Quy đổi điểm năng lực tư duy của thí sinh đã tham chiếu sang thang điểm TSA.
Như vậy, với quy trình chấm điểm IRT hai tham số như trên, điểm TSA không chỉ được xác định từ số câu trả lời đúng của thí sinh, mà là từ toàn bộ kết quả trả lời của thí sinh đó trên bài thi.
"Điều này lý giải vì sao thủ khoa đợt 1 trả lời được nhiều hơn thủ khoa đợt 2 một câu nhưng tổng điểm thấp hơn", ông Hải thông tin.
