Chuyên gia chỉ ra những tín hiệu nguy hiểm ở học sinh trước kỳ thi tuyển sinh

Nhiều học sinh đang âm thầm kiệt sức tinh thần trong mùa thi

Mùa thi đang bước vào giai đoạn căng thẳng nhất, không chỉ với học sinh mà cả nhiều gia đình. Đằng sau những buổi học kéo dài, những kỳ vọng về điểm số và thành tích là không ít học sinh rơi vào trạng thái lo âu, mất ngủ, kiệt sức tinh thần nhưng âm thầm chịu đựng.

Theo Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, Bệnh viện đa khoa Phương Đông, áp lực mùa thi hiện nay không còn đơn thuần là câu chuyện điểm số, mà với nhiều học sinh, đó còn là cảm giác đang bị đặt lên “bàn cân” về giá trị bản thân, tương lai và sự kỳ vọng của gia đình.

Trong quá trình trị liệu, anh từng gặp không ít học sinh chia sẻ những suy nghĩ đầy áp lực như: “Nếu con thi trượt thì coi như hết”, hay “Con sợ làm bố mẹ thất vọng hơn là sợ điểm thấp”. Theo chuyên gia, điều đáng lo ngại là áp lực lớn nhất của nhiều học sinh hiện nay đôi khi không đến từ bài vở, mà xuất phát từ cảm giác phải luôn giỏi, luôn tốt hơn người khác.

“Các em bị so sánh liên tục, từ điểm số, trường lớp đến thành tích của bạn bè trên mạng xã hội. Trong khi đó, tuổi vị thành niên lại là giai đoạn tâm lý rất nhạy cảm, trẻ dễ đánh giá giá trị bản thân thông qua kết quả học tập. Nếu áp lực kéo dài mà không có nơi giải tỏa, nhiều em sẽ rơi vào trạng thái lo âu, kiệt sức cảm xúc hoặc mất dần động lực học tập”, chuyên gia Lân phân tích.

Theo chuyên gia, một trong những vấn đề đáng lo nhất hiện nay là nhiều biểu hiện bất ổn tâm lý ở học sinh thường bị người lớn xem nhẹ với suy nghĩ “ai đi thi mà chẳng stress”. Tuy nhiên, nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như mất ngủ kéo dài, dễ cáu gắt, khó tập trung, thường xuyên đau đầu, đau bụng, sợ đi học, thu mình hoặc khóc nhiều trước kỳ thi thì đó không còn là áp lực thông thường.

“Nhiều bạn bên ngoài vẫn đi học đầy đủ nhưng bên trong đã ở trạng thái kiệt sức tinh thần. Có em học rất nhiều nhưng đầu óc luôn căng như dây đàn, càng học càng sợ, càng thấy mình không đủ tốt. Đặc biệt, khi trẻ thường xuyên nói những câu như: ‘Con mệt quá’, ‘Con không muốn cố nữa’, ‘Con thấy mình vô dụng’, gia đình cần chú ý nhiều hơn và nên nghĩ tới việc tiếp cận hỗ trợ tâm lý hoặc y tế chuyên môn, thay vì chỉ động viên kiểu ‘cố lên rồi sẽ ổn’”, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân nói.

Chuyên gia tâm lý cũng cho rằng, khi việc học chỉ xoay quanh điểm số và thành tích, học sinh rất dễ đánh mất cảm giác được sống đúng với lứa tuổi của mình. Nhiều em có lịch học kín từ sáng đến tối, hết học chính khóa lại học thêm, tối về tiếp tục làm bài đến khuya. Việc kéo dài tình trạng này khiến cả cơ thể lẫn tinh thần đều rơi vào trạng thái quá tải.

“Điều đáng sợ là nhiều học sinh bắt đầu tin rằng giá trị của mình chỉ nằm ở điểm số. Nếu điểm thấp, các em cảm thấy mình thất bại, vô dụng hoặc không xứng đáng được công nhận. Trên thực tế, có những học sinh học rất giỏi nhưng lại mất ngủ kéo dài, sợ thi, sợ sai và luôn sống trong cảm giác không được phép cho bản thân nghỉ ngơi”, Ths Lân chia sẻ.

Theo vị chuyên gia, trong giai đoạn nước rút mùa thi, điều trẻ cần không phải thêm những lời dạy dỗ hay gây áp lực, mà là cảm giác bố mẹ thực sự ở bên cạnh mình. Đôi khi, những hành động rất nhỏ lại giúp trẻ giải tỏa tâm lý hiệu quả hơn nhiều lời nhắc nhở.

“Sau giờ học, bố mẹ có thể chở con đi ăn, đi dạo, nghe nhạc, trò chuyện những điều đời thường thay vì chỉ xoay quanh chuyện học hành. Không phải cứ ngồi canh con học mới là đồng hành. Có khi chỉ là thức cùng con một lúc, pha cho con cốc nước hay nói một câu như: ‘Mệt quá thì nghỉ chút cũng được’, cũng đủ khiến trẻ cảm thấy được thấu hiểu”, chuyên gia nói.

Thạc sĩ tâm lý cho rằng nhiều gia đình không tạo áp lực bằng lời nói nhưng lại mang đến cảm giác an toàn bằng hành động. Việc cuối tuần vẫn cho con đi cà phê, vận động nhẹ, gặp gỡ bạn bè hay đơn giản là có khoảng thời gian được cười, được sống đúng với lứa tuổi cũng rất cần thiết. Bởi khi não bộ căng thẳng liên tục, khả năng ghi nhớ và tập trung sẽ suy giảm đáng kể.

“Điều trẻ cần nhất trong mùa thi là một bầu không khí gia đình bớt căng thẳng, để các em hiểu rằng mình đang được yêu thương chứ không phải bị đánh giá chỉ qua một kỳ thi”, chuyên gia nhấn mạnh.

Học sinh cần được yêu thương khi thành công và cả khi thất bại

Gửi lời khuyên tới học sinh, chuyên gia Hoàng Quốc Lân cho rằng điều đầu tiên các em cần hiểu là áp lực mùa thi là điều có thật, và việc cảm thấy mệt mỏi, lo lắng hay sợ hãi là phản ứng rất tự nhiên.

“Khi não bộ quá tải, càng cố ép bản thân thì khả năng tập trung và ghi nhớ càng giảm. Thay vì học theo kiểu ‘đốt sức’, các em nên chia nhỏ thời gian học, ngủ đủ, ăn uống điều độ và cho bản thân những khoảng nghỉ thực sự. Có thể là đi bộ, nghe nhạc, chơi đàn, trò chuyện với bạn bè hoặc làm điều gì đó khiến mình dễ thở hơn. Đó không phải lãng phí thời gian mà là cách để não bộ hồi phục”, anh nói.

Chuyên gia cũng lưu ý học sinh không nên tự cô lập bản thân trong giai đoạn áp lực cao điểm. “Nhiều em càng gần thi càng im lặng, nhưng bên trong đã quá mệt mỏi. Nếu bản thân xuất hiện tình trạng mất ngủ kéo dài, thường xuyên muốn khóc, sợ đi học, mất động lực hoặc có suy nghĩ tiêu cực, hãy chủ động chia sẻ với bố mẹ, thầy cô hoặc người mà mình tin tưởng”, anh khuyến nghị.

Vị chuyên gia cho rằng, một kỳ thi có thể rất quan trọng, nhưng không quyết định toàn bộ giá trị của một con người. “Điểm số có thể ảnh hưởng đến một giai đoạn, nhưng sức khỏe tinh thần là điều sẽ đi cùng các em rất lâu về sau”, Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân nhấn mạnh.