Nhân viên y tế học đường còn thiếu ở nhiều trường
Ngày 1/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 973/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 nhằm tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và quản lý sức khỏe cho trẻ em, học sinh, sinh viên; xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, góp phần phát triển toàn diện thể chất, tinh thần và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Ngày 12/11 Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tổ chức Hội thảo Quốc gia về Chính sách Sức khỏe trường học và Nước sạch, Vệ sinh trong trường học: Từ Bằng chứng đến Hành động.
Tại hội thảo TS. Phạm Thị Thu Ba, thành viên nhóm nghiên cứu Trường Đại học Y tế công cộng chia sẻ kết quả khảo sát tại 959 trường học trên cả nước về chính sách, tình hình triển khai công tác sức khỏe trường học và khả năng tiếp cận nước sạch, vệ sinh.
Theo đó, kết quả khảo sát cho thấy khoảng 69,7% số trường có nhân sự y tế học đường, tương đương 668 trường. Tỷ lệ này ở khu vực thành thị đạt 80,6%, trong khi khu vực nông thôn là 65,3%. (Toàn bộ cách tính tỷ lệ % trong các nội dung tiếp theo tính trên số liệu khảo sát từ 959 trường - PV)
Trong số các trường có nhân sự y tế, 79% bố trí cán bộ thuộc nhóm điều dưỡng, y sĩ hoặc kỹ thuật viên y tế. Tuy nhiên, vẫn có 23% trường sử dụng nhân sự kiêm nhiệm không có bằng cấp về y tế. Nhân sự thuộc lĩnh vực tâm lý, tư vấn hoặc công tác xã hội chỉ chiếm 16,9%.
"Một số cơ sở giáo dục phản ánh gặp khó khăn trong tuyển dụng nhân viên y tế do yêu cầu về bằng cấp chuyên môn. Có trường cho biết nhân sự được đào tạo điều dưỡng có thể đảm nhiệm công việc nhưng chưa đáp ứng điều kiện tuyển dụng chính thức, buộc nhà trường phải bố trí lao động hợp đồng và tổ chức bồi dưỡng chuyên môn", TS Ba chia sẻ.
Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh (đeo kính, áo đỏ ở giữa) cùng các đại diện tham dự hội nghị.
Dù còn hạn chế về nhân lực, hoạt động khám sức khỏe định kỳ đã được triển khai khá phổ biến, với 93,7% số trường tham gia khảo sát tổ chức khám cho học sinh. Tỷ lệ chuyển tuyến khi phát hiện bất thường đạt 94,7%. Các hoạt động khám răng miệng, thị lực và sàng lọc dinh dưỡng lần lượt đạt 88,8%, 88,1% và 81,1%.
Tuy nhiên, công tác theo dõi sức khỏe sau khám chưa thực sự toàn diện. Trong số trường tham gia khảo sát, chỉ 75,4% số trường có quy trình rà soát dữ liệu sức khỏe. Thông tin về tiền sử tiêm chủng được ghi nhận tại 67,6% số trường, sức khỏe tâm thần đạt 68,7% và tiền sử dị ứng đạt 62,9%.
Đáng chú ý, chỉ 18,2% trường báo cáo có hỗ trợ học sinh mắc bệnh mạn tính và 23,9% có hỗ trợ phục hồi chức năng hoặc học sinh khuyết tật. Điều này cho thấy việc chăm sóc sức khỏe học đường vẫn cần chuyển từ trọng tâm khám định kỳ sang quản lý hồ sơ và theo dõi sức khỏe liên tục.
Thực phẩm bán trong trường học cần được kiểm soát chặt chẽ
Một nội dung đáng chú ý khác từ khảo sát là công tác dinh dưỡng và bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học.
Trong tổng số 959 trường được khảo sát, có 596 trường cung cấp dịch vụ ăn uống cho học sinh, chiếm 62,1%. Tuy nhiên, tỷ lệ này có sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực và cấp học.
Tại khu vực thành thị, 79,1% trường tham gia khảo sát có dịch vụ ăn uống, trong khi tỷ lệ ở nông thôn là 55,4%. Xét theo cấp học, mầm non có tỷ lệ cao nhất với 96,8%; tiểu học đạt 54,5%; THPT đạt 51,7% và THCS chỉ đạt 32,2%.
Trong nhóm trường có tổ chức dịch vụ ăn uống, bữa trưa là bữa ăn được cung cấp phổ biến nhất, với tỷ lệ 89,6%. Bữa phụ đạt 70,2%, trong khi bữa sáng chỉ đạt 38,4% và bữa tối đạt 12,3%.
Về thành phần thực phẩm trong thực đơn hằng tuần, rau được cung cấp tại 91,3% số trường có dịch vụ ăn uống; sữa và các chế phẩm từ sữa đạt 75,6%, trái cây đạt 63,5%.
Tuy nhiên, thực phẩm nhiều đường vẫn xuất hiện trong thực đơn của 24,2% số trường; sữa có đường là 24,5%, thực phẩm chiên, nhiều chất béo là 10,1% và nước ngọt có ga chứa đường là 4,3%.
Khảo sát cũng cho thấy 91% trường có dịch vụ ăn uống đã ban hành quy định hoặc hướng dẫn về cách chế biến thực phẩm. Dù vậy, tỷ lệ này có sự khác biệt giữa các cấp học, từ 99,3% ở mầm non xuống 71,2% ở THPT.
Bữa ăn học đường còn sự chênh lệch giữa các cấp học.
Không chỉ bữa ăn bán trú, thực phẩm và đồ uống được bán trong khuôn viên trường cũng đặt ra vấn đề cần quan tâm.
Theo khảo sát, có 15,1% trường cho biết học sinh có thể mua thực phẩm, đồ uống trong khuôn viên. Tỷ lệ này ở thành thị là 20,3%, cao hơn khu vực nông thôn với 13%.
Đáng chú ý, tỷ lệ trường có hoạt động bán thực phẩm, đồ uống cao nhất ở bậc THPT, đạt 35,3%; tiếp đến là THCS với 18,8%, tiểu học 15,8% và mầm non 4,1%.
Trong số 144 trường có bán thực phẩm, đồ uống, các mặt hàng như kẹo, sô-cô-la chiếm 56,3%; đồ ăn vặt nhiều muối chiếm 55,9%; nước ngọt có ga chứa đường chiếm 55,9%; thực phẩm nhiều đường chiếm 55,6%.
Trong khi đó, chỉ 63,7% số trường có hoạt động khuyến khích học sinh lựa chọn thực phẩm lành mạnh và 52,4% có quy định cấm bán đồ uống có đường trong khuôn viên trường.
Thực tế này cho thấy, dù các quy định về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm đã được quan tâm, việc kiểm soát thực phẩm, đồ uống bán trong trường học vẫn cần được tăng cường, đặc biệt ở các cấp học phổ thông.
Cần ưu tiên nguồn lực cho những trường còn khó khăn
Ở lĩnh vực giáo dục sức khỏe, 96,3% số trường khảo sát có tổ chức hoạt động cho học sinh. Tuy nhiên, 19,4% trường chưa phân công nhân sự phụ trách nội dung này. Trong khi đó, 97,9% trường có tổ chức giảng dạy giáo dục thể chất nhưng chỉ 44,6% có hoạt động thể chất phù hợp với học sinh khuyết tật.
Nguồn lực tài chính cũng là một trong những khó khăn đáng chú ý. Chỉ 65,9% số trường đánh giá kinh phí hiện có đủ đáp ứng nhu cầu. Tỷ lệ này tại khu vực nông thôn là 61,3%, thấp hơn mức 77,5% ở thành thị.
Từ kết quả khảo sát, nhóm nghiên cứu nhận định khung chính sách quốc gia về sức khỏe học đường đã tương đối toàn diện, song vẫn còn khoảng trống trong bảo đảm nguồn lực, giám sát và tổ chức thực hiện tại cơ sở.
Nhóm nghiên cứu khuyến nghị tăng cường phối hợp giữa Bộ GD&ĐT và Bộ Y tế; củng cố đội ngũ nhân viên y tế trường học thông qua tuyển dụng nhân lực có chuyên môn, đào tạo cán bộ kiêm nhiệm và phối hợp với y tế xã, phường. Đồng thời, cần ưu tiên kinh phí cho các trường ở địa bàn khó khăn, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và tăng cường quản lý thực phẩm, đồ uống trong trường học.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh, nguồn nước uống an toàn, nhà vệ sinh sạch sẽ, thuận tiện và sự chăm sóc kịp thời khi học sinh gặp vấn đề sức khỏe đều ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập, sinh hoạt hằng ngày. Bảo đảm những điều kiện thiết yếu này là trách nhiệm của ngành giáo dục, đồng thời đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa ngành y tế và chính quyền địa phương.
Theo Thứ trưởng, trong quá trình triển khai Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035, cần lấy khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ của học sinh làm căn cứ xác định thứ tự ưu tiên. Các trường cần bảo đảm học sinh được theo dõi, chăm sóc sức khỏe thường xuyên; hệ thống nước sạch, nhà vệ sinh và khu vực rửa tay phải an toàn, thuận tiện, có thể sử dụng hằng ngày.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thị Quyên Thanh.
Thứ trưởng cũng đề nghị các địa phương chú trọng lựa chọn trường cần ưu tiên đầu tư, đồng thời tính toán kinh phí vận hành, bảo trì công trình sau đầu tư và phân định rõ trách nhiệm của các bên liên quan.
Đối với dữ liệu khảo sát, cần khai thác kết quả để xác định nhu cầu, phân bổ nguồn lực và theo dõi những chuyển biến tại từng cơ sở giáo dục. Bộ GD&ĐT sẽ tiếp thu các ý kiến tại hội thảo, phối hợp với Bộ Y tế, địa phương và các đối tác để cụ thể hóa những đề xuất phù hợp trong quá trình triển khai chương trình.
