Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội nhiều năm qua luôn được xem là một trong những kỳ thi căng thẳng nhất cả nước. Bước vào năm học 2026 - 2027, áp lực này tiếp tục gia tăng khi dự kiến toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh xét tốt nghiệp THCS, trong khi chỉ khoảng 88.000 em có cơ hội vào các trường THPT công lập, tỉ lệ trúng tuyển chỉ khoảng 55%, thấp nhất trong nhiều năm qua.
Điều trên đồng nghĩa với việc gần một nửa số học sinh sẽ phải tìm kiếm cơ hội học tập ở các trường ngoài hệ thống công lập.
Tại Hà Nội, có trường tỉ lệ chọi lên tới 1/3,35 - tức là cứ hơn 3 học sinh dự thi mới có 1 em đỗ.
Nỗi sợ "trượt công"
Những ngày này, nhiều học sinh lớp 9 gần như kín lịch học. Học chính khóa, học thêm, luyện đề, thi thử… Có em học tới khuya vì sợ “trượt công”.
Theo cô giáo Đỗ Thu Hà, Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường THCS Giáp Bát, phường Tương Mai, Hà Nội, áp lực thi lớp 10 hiện nay không chỉ đến từ kỳ thi mà còn xuất phát từ tâm lý xã hội. “Nhiều học sinh lo lắng quá mức vì nghĩ chỉ có trường công lập mới là lựa chọn tốt. Có em mất ngủ, căng thẳng kéo dài vì sợ không đạt được kỳ vọng của gia đình”, cô Hà chia sẻ, theo Hà Nội Mới.
Bước vào năm học 2026 - 2027, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh xét tốt nghiệp THCS. Ảnh minh họa
Nguyễn Minh Anh, học sinh lớp 9 tại phường Lĩnh Nam cho biết, điều khiến em áp lực không chỉ là điểm số mà còn là cảm giác phải theo kịp bạn bè. “Bạn bè quanh em hầu như đều đặt mục tiêu vào trường công lập. Nhiều lúc em nghĩ nếu mình không đỗ thì sẽ rất thất vọng”, Minh Anh chia sẻ.
Không ít phụ huynh cũng mang tâm lý xem trường công là lựa chọn “an toàn nhất”. Chị Nguyễn Thu Hương, phụ huynh có con chuẩn bị thi lớp 10 cho biết, nhiều gia đình vẫn quen với suy nghĩ phải vào công lập mới yên tâm. “Ngày trước ai cũng nghĩ học công lập là ổn định và là lựa chọn tốt nhất. Nhưng bây giờ tôi cũng bắt đầu tìm hiểu thêm nhiều hướng khác phù hợp với con hơn”, chị Hương nói.
Đảm bảo đủ chỗ học cho tất cả học sinh tốt nghiệp THCS
Phân tích số liệu đăng ký nguyện vọng vào từng trường công lập của Hà Nội cho thấy khoảng 22.000 học sinh lớp 9 đã chủ động rời "cuộc đua", không đăng ký dự thi vào lớp 10. Hiệu trưởng một trường THCS đóng tại phường Cầu Giấy nhận định con số này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong tư duy của phụ huynh và học sinh, khi không coi việc vào trường công là mục tiêu duy nhất.
Hà Nội hiện có nhiều loại hình giáo dục sau THCS, ngoài trường THPT công lập còn có trường tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và các cơ sở đào tạo nghề có chương trình THPT.
Năm học 2026-2027, thành phố đã giao 89 trường tư thục tuyển 817 lớp với trên 34.000 học sinh; giao 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tuyển 262 lớp với 11.675 học viên. Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có liên kết giảng dạy chương trình văn hóa THPT cũng tham gia tuyển sinh.
Đại diện Sở GD&ĐT TP Hà Nội khẳng định sẽ bảo đảm đủ chỗ học cho tất cả học sinh tốt nghiệp THCS có nhu cầu tiếp tục học lên. Khi xã hội ngày càng đề cao kỹ năng và năng lực thực tiễn, việc lựa chọn con đường học tập đa dạng, linh hoạt có thể giúp học sinh đến đích nhanh hơn với nhiều cơ hội phát triển bền vững.
Hà Nội hiện có nhiều loại hình giáo dục sau THCS. Ảnh minh họa
Thành công không chỉ có một con đường duy nhất
Theo cô giáo Đỗ Thu Hà, vài năm gần đây, phụ huynh đã cởi mở hơn với các mô hình giáo dục ngoài công lập, đặc biệt là những chương trình đào tạo gắn với kỹ năng, ngoại ngữ và định hướng nghề nghiệp sớm.
“Điều quan trọng không phải học ở đâu mà là môi trường đó có phù hợp với năng lực, tính cách và định hướng của học sinh hay không”, cô Hà nói.
Nhiều phụ huynh cũng nhận ra rằng, thay vì cố chạy theo một kỳ thi căng thẳng, điều họ quan tâm hơn là con được học trong môi trường phù hợp và phát triển đúng năng lực.
Theo cô giáo Đỗ Thu Hà, điều cần thay đổi lúc này không chỉ là cách tuyển sinh mà còn là cách xã hội nhìn nhận về thành công. “Nếu không đỗ công lập, các em vẫn còn rất nhiều lựa chọn khác như trường tư, học nghề, hệ giáo dục thường xuyên hoặc các chương trình đào tạo kỹ năng. Kỳ thi lớp 10 chỉ là một cột mốc chứ không quyết định toàn bộ tương lai”, cô Hà nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, khi giáo dục ngày càng đa dạng, cơ hội phát triển của học sinh cũng không còn chỉ nằm trên một con đường duy nhất. Điều quan trọng nhất có lẽ không phải là bằng mọi giá bước qua cánh cổng trường công, mà là tìm được hướng đi phù hợp để mỗi học sinh có thể phát huy tốt nhất khả năng của mình.
Ở góc độ doanh nghiệp, chị Nguyễn Thu Trà, Trưởng phòng Nhân sự Công ty Truyền thông Vigen, phường Phú Diễn, Hà Nội cho biết, thị trường lao động hiện nay đang thay đổi rất nhanh và tiêu chí tuyển dụng cũng khác trước. “Nhiều doanh nghiệp hiện không còn quá đặt nặng việc ứng viên học trường nào mà quan tâm nhiều hơn tới kỹ năng, khả năng thích nghi, tư duy sáng tạo và trải nghiệm thực tế”, chị Trà chia sẻ.
Theo chị Trà, nhiều bạn trẻ hiện nay có thể tạo dựng cơ hội nghề nghiệp rất sớm nếu biết chủ động học hỏi, tích lũy kỹ năng và tìm đúng môi trường phát triển. “Mỗi học sinh có một thế mạnh riêng. Không phải ai cũng phù hợp với cùng một con đường”, chị nói.
Mỗi học sinh có thế mạnh riêng. Ảnh minh họa
Mở ra những con đường thực sự có giá trị
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT) để phân luồng hiệu quả cần bắt đầu từ sớm: “Hướng nghiệp phải được thực hiện ngay từ tiểu học, trung học cơ sở, giúp học sinh có nhận thức ban đầu về nghề nghiệp. Đây phải là một quá trình lâu dài, có trải nghiệm thực chất, chứ không thể làm theo phong trào”.
Bên cạnh đó, ông cho rằng việc thay đổi nhận thức xã hội là quá trình không thể “một sớm một chiều”, đòi hỏi sự kiên trì và đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và truyền thông.
Ông Vinh nhấn mạnh yếu tố cốt lõi vẫn là nằm ở chất lượng đào tạo nghề, theo đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải nâng cao chất lượng, gắn với doanh nghiệp, tăng cường thực hành, thực tập và đặc biệt là đảm bảo cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Khi đầu ra rõ ràng, tự khắc phụ huynh và học sinh sẽ tin tưởng.
Các chuyên gia cho rằng, vấn đề cốt lõi không phải là “đẩy” học sinh sang hướng nào, mà là xây dựng một hệ sinh thái giáo dục linh hoạt, nơi mỗi học sinh đều có thể phát triển theo năng lực riêng. Phân luồng vì vậy không nên bị nhìn nhận như việc “đóng lại” cánh cửa học tập, mà cần mở ra nhiều lối đi như học nghề, liên thông, vừa học vừa làm. Khi đó, mỗi lựa chọn sẽ không còn là phương án thay thế, mà trở thành một hướng đi có giá trị.
Câu chuyện phân luồng sau THCS không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà còn phản ánh cách xã hội nhìn nhận về giá trị của giáo dục và nghề nghiệp. Khi tâm lý “chuộng bằng cấp” vẫn còn phổ biến, khi công tác hướng nghiệp chưa thực sự hiệu quả, thì những ngã rẽ sau lớp 9 vẫn sẽ là bài toán khó.
Trong bối cảnh đó, điều cần thiết không chỉ là mở thêm chỗ học, mà là mở ra những con đường thực sự có giá trị để mỗi lựa chọn của học sinh không còn là “lựa chọn cuối cùng”, mà trở thành một hướng đi đúng đắn cho tương lai.
