Bộ Y tế họp báo làm rõ về đề xuất cho người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng

Tại họp báo, Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, dự án luật hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị cho người bệnh, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em.

Trước những ý kiến tranh luận về đề xuất mở rộng nguồn hiến mô, tạng từ người dưới 18 tuổi, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho rằng cần có quy định cởi mở hơn để cứu sống người bệnh, song phải bảo vệ tối đa quyền lợi và sức khỏe của trẻ em.

Theo ông, cần phân biệt rõ việc hiến tạng từ người còn sống với việc hiến tạng từ người đã chết não hoặc chết tuần hoàn. Đối với người hiến còn sống, việc lấy tạng cần được cân nhắc hết sức thận trọng, đặc biệt khi người hiến chưa đủ 18 tuổi.

Ông Hùng phân tích, pháp luật xác định người dưới 16 tuổi là trẻ em, người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi là người chưa thành niên. Từ đủ 18 tuổi, một người được coi là thành niên về mặt pháp lý và có thể tự đưa ra những quyết định liên quan đến bản thân theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, người chưa thành niên vẫn cần có sự tham gia của người đại diện theo pháp luật trong những vấn đề thuộc phạm vi luật định.

Đề cập đến ý kiến cho rằng cần tôn trọng quyền tự nguyện hiến tạng của trẻ em, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức nhấn mạnh, việc lắng nghe nguyện vọng của trẻ là cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với việc có thể lấy sự đồng ý của trẻ làm căn cứ để thực hiện việc lấy tạng. Theo ông, trẻ em chưa phát triển đầy đủ về nhận thức để tự quyết định những vấn đề có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, cơ thể và cuộc sống lâu dài của mình. “Ở đây, tất cả chúng ta đều là những người làm bố, làm mẹ. Chúng ta có đồng ý với điều đó không?”, ông Hùng đặt vấn đề.

Từ góc độ của người trực tiếp thực hiện ghép tạng, ông Hùng không đồng tình với việc lấy sự tự nguyện của trẻ làm căn cứ quyết định hiến tạng, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng quyền lợi và bảo vệ sức khỏe của trẻ.

Theo Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, ngay cả với người trưởng thành, việc hiến tạng khi còn sống cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Do đó, không thể mặc nhiên cho rằng người hiến một quả thận vẫn có tình trạng sức khỏe hoàn toàn như trước. Với người dưới 18 tuổi, việc bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người hiến càng phải được đặt lên hàng đầu.

Phân tích sâu hơn về đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến một số loại mô, PGS.TS Dương Đức Hùng cho rằng cần phân biệt giữa tạng và mô có khả năng tái tạo.

Theo ông, tạng có thể là một quả thận hoặc một phần gan. Trong khi đó, một số loại mô như tủy xương có khả năng tái tạo sau khi được lấy; bên cạnh đó, cũng có những loại mô không có khả năng tái tạo.

Vì vậy, việc cho phép lấy mô có khả năng tái tạo từ trẻ em phải đi kèm những điều kiện hết sức chặt chẽ, bảo đảm không ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ cả trước mắt lẫn lâu dài, đồng thời không để lại di chứng.

Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức nhấn mạnh vai trò của người giám hộ, đặc biệt là cha mẹ, trong việc quyết định những vấn đề liên quan đến sức khỏe của trẻ. Tuy nhiên, ngay cả sự đồng ý của cha mẹ cũng cần được xem xét thận trọng nhằm tránh nguy cơ ép buộc hoặc xung đột lợi ích. Một vấn đề khác được PGS.TS Dương Đức Hùng đề cập là phạm vi người thân được nhận mô hiến từ trẻ em.

Ông cho rằng, nếu áp dụng khái niệm thành viên gia đình theo phạm vi rộng, đối tượng có thể bao gồm cả anh rể, chị dâu, cha mẹ nuôi hoặc anh chị em nuôi. Trong khi đó, những người này không nhất thiết có quan hệ huyết thống với trẻ.

Theo ông, việc mở rộng phạm vi quá lớn có thể làm phát sinh nguy cơ lợi dụng các quan hệ gia đình, chẳng hạn thông qua việc nhận con nuôi để phục vụ những mục đích khác.

Vì vậy, ông Hùng đồng tình với hướng thu hẹp phạm vi người được nhận mô hiến từ trẻ em, tập trung vào những người có quan hệ huyết thống trực tiếp như cha mẹ đẻ và anh chị em ruột.

Từ thực tiễn điều trị, PGS.TS Dương Đức Hùng cho biết nhu cầu ghép tạng hiện lớn hơn nhiều so với nguồn tạng hiến.

Mặc dù trong khoảng 4 năm gần đây, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã đẩy mạnh công tác vận động hiến tạng, đặc biệt từ người chết não, tình trạng thiếu nguồn tạng vẫn là thách thức lớn. Đây cũng là vấn đề được ghi nhận tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Theo ông, đối với người đã chết não hoặc chết tuần hoàn, nếu không thể sử dụng nguồn tạng phù hợp để cứu sống những bệnh nhân khác thì sẽ bỏ lỡ cơ hội cứu người từ nguồn hiến này.

GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho rằng việc cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng sau chết não có thể mở thêm cơ hội sống cho nhiều trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo.

Theo ông Định, bệnh viện đã thực hiện 57 ca ghép gan cho trẻ em, trong đó 50 ca sử dụng gan từ người hiến sống, chủ yếu là cha mẹ, và 7 ca từ người chết não. Với trẻ em, các bác sĩ có thể chia gan từ người hiến sống để ghép, nhưng không thể áp dụng phương pháp này với mọi loại tạng.

“Vì vậy, nếu pháp luật cho phép hiến tạng sau khi chết não ở người dưới 18 tuổi với những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, nguồn tạng hiến sẽ có thêm cơ hội đến với những bệnh nhi đang chờ ghép”, GS.TS Nguyễn Hoàng Định cho hay.