Ngăn chặn tình trạng sử dụng khí cười sai mục đích
Bộ Y tế vừa có tờ trình Chính phủ về dự thảo Nghị định quy định chi tiết về kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm và nghiên cứu khoa học.
Theo Bộ Y tế, việc xây dựng nghị định nhằm cụ thể hóa chủ trương, chính sách của Quốc hội về cấm đầu tư, kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoại trừ các mục đích được pháp luật cho phép, gồm y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và các mục đích khác theo quy định của Chính phủ.
Việc kiểm soát tình trạng lạm dụng khí N₂O để giải trí được xác định là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và hạn chế những tác động tiêu cực phát sinh trong thực tiễn.
Theo hồ sơ dự thảo, khí N₂O hiện được sử dụng trong nhiều lĩnh vực chuyên môn. Chẳng hạn, lực lượng kỹ thuật hình sự thuộc Bộ Công an sử dụng loại khí này làm khí chuẩn phục vụ giám định các vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến N₂O, đồng thời sử dụng trong hỗn hợp khí phục vụ thiết bị quang phổ hấp thụ nguyên tử khi phân tích một số kim loại.
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho biết khí N₂O được sử dụng trong thử nghiệm xăng, dầu, khí, hóa chất, môi trường và thực hiện các phép thử xác định hàm lượng kim loại trong mẫu thực phẩm.
Qua tổng hợp báo cáo, Bộ Y tế cho biết có 9/13 bộ gửi văn bản phản hồi và 26/34 UBND tỉnh, thành phố có văn bản trả lời về tình hình quản lý, sử dụng khí N₂O. Trong số các địa phương phản hồi, 10 địa phương ghi nhận việc sử dụng loại khí này trong lĩnh vực thực phẩm, kiểm nghiệm và công nghiệp.
Đáng chú ý, cả 26 địa phương có văn bản phản hồi đều chưa ghi nhận cơ sở sản xuất, kinh doanh khí N₂O trên địa bàn.
Trên cơ sở kết quả khảo sát, Bộ Y tế đề xuất dự thảo nghị định tập trung điều chỉnh hoạt động kinh doanh khí N₂O phục vụ các mục đích đã được xác định, thay vì quy định việc quản lý loại khí này cho những mục đích khác chưa được các bộ, ngành và địa phương ghi nhận trong quá trình khảo sát.
Lực lượng chức năng tạm giữ 21 bình khí và số lượng lớn bóng bay để sản xuất bóng cười tại thành phố Móng Cái, Quảng Ninh năm 2023. Ảnh: QLTT
Chỉ ra khó khăn trong kiểm soát khí N₂O sau thông quan
Một trong những vấn đề được Bộ Y tế đề cập trong tờ trình là những khó khăn trong quản lý hoạt động nhập khẩu, lưu thông và sử dụng khí N₂O đúng mục đích.
Theo ý kiến của Bộ Tài chính được tổng hợp trong hồ sơ, N₂O là mặt hàng có tính lưỡng dụng. Tổ chức, cá nhân có thể lợi dụng việc nhập khẩu hợp pháp với mục đích sản xuất công nghiệp hoặc chế biến thực phẩm, sau đó sang chiết, phân phối trái phép để phục vụ hoạt động giải trí bằng bóng cười.
Tình trạng này tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại sức khỏe con người, đồng thời ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội.
Bên cạnh đó, công tác kiểm soát dòng luân chuyển khí N₂O trong nội địa cũng gặp khó khăn. Cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra, giám sát trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, từ khi hàng cập cảng đến khi được giải phóng hoặc thông quan. Trong khi đó, việc giám sát, hậu kiểm hoạt động sử dụng khí đúng mục đích tại nhà máy, kho hàng trong nội địa thuộc trách nhiệm phối hợp của nhiều lực lượng, gồm công an, quản lý thị trường, y tế và công thương.
Bộ Tài chính cũng chỉ ra những vướng mắc trong việc áp dụng chính sách quản lý đối với mặt hàng này. Theo quy định hiện hành được viện dẫn trong hồ sơ, khí N₂O thuộc nhóm hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, hoạt động nhập khẩu phải có giấy phép. Tuy nhiên, việc xác định nghĩa vụ tuân thủ pháp luật chuyên ngành và pháp luật về hóa chất trong một số trường hợp vẫn cần được làm rõ.
Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu hoàn thiện quy định nhằm bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh và sử dụng khí N₂O phục vụ các mục đích hợp pháp được quản lý chặt chẽ, đồng thời hạn chế nguy cơ bị lợi dụng để sử dụng sai mục đích.
Đề xuất bổ sung quy định xử phạt vi phạm
Về nội dung quản lý, dự thảo nghị định gồm 6 điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ, áp dụng điều ước quốc tế và pháp luật có liên quan, quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh khí N₂O, trách nhiệm thực hiện và hiệu lực thi hành.
Theo đề xuất của Bộ Y tế, hoạt động kinh doanh khí N₂O thuộc phạm vi điều chỉnh của nghị định sẽ phục vụ 4 nhóm mục đích chính: y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm và nghiên cứu khoa học.
Trong đó, mục đích y tế bao gồm khám bệnh, chữa bệnh, an toàn thực phẩm, kiểm nghiệm dược - mỹ phẩm và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực y tế.
Dự thảo cũng quy định việc quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh khí N₂O phải tuân thủ pháp luật chuyên ngành và các quy định liên quan về quản lý hóa chất, hóa chất nguy hiểm trong sản phẩm, hàng hóa. Chất lượng khí phải phù hợp với quy định chuyên ngành về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tiêu chuẩn công bố áp dụng theo mục đích sử dụng.
Đáng chú ý, Bộ Y tế đề xuất bổ sung một điều vào Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, liên quan đến vi phạm quy định kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho mục đích y tế.
Theo kế hoạch, Bộ Y tế dự kiến trình Chính phủ xem xét, ban hành nghị định trong tháng 12/2026. Nếu được ban hành theo lộ trình đề xuất, văn bản sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
