Bước đi này không chỉ nhằm bắt kịp xu thế công nghệ toàn cầu mà còn khẳng định sự chuyển mình mạnh mẽ trong định hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế số.
Chạy đua mở ngành mới đáp ứng nhu cầu thị trường 4.0
Theo phương án tuyển sinh đại học chính quy năm 2026, Trường ĐH Ngoại thương mở mới 10 ngành gắn với xu hướng phát triển, trong đó có nhóm ngành trọng tâm về kinh tế số, công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Chia sẻ với VietNamNet, bà Phạm Thanh Hà, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý đào tạo của Trường ĐH Ngoại thương cho hay các ngành thuộc nhóm này phản ánh rõ định hướng của trường trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho nền kinh tế số và quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh, gồm: Trí tuệ nhân tạo (Chương trình đào tạo Trí tuệ nhân tạo cho đổi mới sáng tạo trong kinh tế và kinh doanh); Khoa học dữ liệu (Chương trình đào tạo Khoa học dữ liệu cho đổi mới sáng tạo trong kinh tế và kinh doanh); Kinh tế số (Chương trình đào tạo Kinh tế số và Phân tích dữ liệu).
Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cho biết, năm 2026, trường tuyển sinh 58 ngành/chương trình đào tạo đại học hệ chính quy thuộc 9 lĩnh vực, trong đó có 8 ngành/chương trình mới ngoài sư phạm gồm: Giáo dục học (Giáo dục và truyền thông), Huấn luyện thể thao, Địa lý học (Địa lý tài nguyên và môi trường), Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Hóa học (Hóa dược), Quốc tế học, Ngôn ngữ Pháp (tiếng Pháp ứng dụng và giao tiếp quốc tế). Như vậy, trường sư phạm cũng mở ngành Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu.
Trong kỳ tuyển sinh đại học chính quy năm 2026, hàng loạt các trường đại học lớn trên cả nước đồng loạt mở mới các ngành đào tạo liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu và bán dẫn. Ảnh minh họa
Năm 2026, Trường ĐH Thương mại mở mới 6 chương trình đào tạo, trong đó 1 chương trình chuẩn, 3 chương trình định hướng chuyên sâu nghề nghiệp quốc tế (IPOP) và 2 chương trình song bằng quốc tế. Chương trình đào tạo chuẩn được mở mới là Khoa học máy tính (Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kinh doanh). Nhà trường cho biết chương trình này nhằm đào tạo cử nhân có nền tảng kinh doanh vững chắc kết hợp năng lực ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực như phân tích dữ liệu và ra quyết định, marketing số, tài chính - đầu tư, quản trị vận hành, chuỗi cung ứng, phát triển sản phẩm và khởi nghiệp công nghệ.
Ông Nguyễn Quang Trung, Phó Trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh của Trường ĐH Thương mại, cho hay nhà trường cũng đẩy mạnh ứng dụng AI nhằm nâng cao năng lực số cho người học trong kỷ nguyên số. Các chương trình đào tạo sẽ được xây dựng trên cơ sở tích hợp kiến thức nền tảng, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số và trải nghiệm thực tiễn; tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp, môi trường làm việc quốc tế và xu hướng của thị trường lao động 4.0.
Năm 2026, ĐH Công nghiệp Hà Nội dự kiến tuyển 8.300 chỉ tiêu cho 71 ngành/chương trình đào tạo đại học chính quy, trong đó có 4 chương trình đào tạo mới gồm: Trí tuệ nhân tạo, Vi mạch bán dẫn, Công nghệ sinh học, Công nghệ vật liệu.
Năm nay, Trường ĐH Giao thông vận tải cũng mở thêm ngành Trí tuệ nhân tạo. Năm 2026, trường này tuyển sinh bằng 4 phương thức cho 6.660 chỉ tiêu các chương trình đào tạo chuẩn và chất lượng cao; 70 chỉ tiêu chương trình đào tạo liên kết quốc tế. Như vậy, năm nay trường tăng 340 chỉ tiêu so với năm 2025, trong đó cơ sở chính Hà Nội tăng 160 chỉ tiêu, phân hiệu tăng 180 chỉ tiêu.
Đổi mới tư duy đào tạo và giải pháp cho các ngành chiến lược
Theo thông tin trên tờ Thương hiệu & Công luận, nếu trước đây việc mở ngành thường gắn với các “cơn sốt” nhân lực nhất thời, thì năm 2026 cho thấy tư duy đã thay đổi: các trường bắt đầu dựa trên những chuyển động dài hạn của nền kinh tế số và xu thế công nghệ toàn cầu.
Ba năm gần đây, AI tăng tốc và thâm nhập sâu vào tài chính, sản xuất, logistics, y tế, giáo dục… Giai đoạn 2026–2030 được xác định là thời điểm bản lề để Việt Nam phát triển nguồn nhân lực AI và bán dẫn.
Điều đó đặt ra yêu cầu mới cho đại học: không chỉ bảo đảm sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp, mà còn phải giúp họ đủ năng lực thích ứng, tránh bị đào thải trong 5–10 năm tới. AI không chỉ thay đổi ngành học mà còn buộc đại học đổi mới phương pháp đào tạo.
Theo đại diện Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM, khi AI có thể tiếp cận gần như toàn bộ tri thức nhân loại, lợi thế của con người không còn nằm ở “biết nhiều”, mà ở khả năng phân tích, tổng hợp và vận dụng AI để giải quyết vấn đề thực tiễn.
Nhiều trường chuyển mạnh sang mô hình lấy người học làm trung tâm, đào tạo liên ngành như công nghệ marketing, công nghệ tài chính, thương mại điện tử… Song song với kỹ năng số, các giá trị cảm xúc, thái độ nghề nghiệp và tư duy sáng tạo được chú trọng hơn – những yếu tố mà AI khó thay thế.
Giai đoạn 2026–2030 đòi hỏi người lao động có nền tảng khoa học – toán – công nghệ vững chắc, khả năng làm việc xuyên ngành và tinh thần đổi mới sáng tạo. Ảnh minh họa
Cùng với AI, công nghệ bán dẫn được xem là lĩnh vực chiến lược. Tuy nhiên, theo đại diện Trường Đại học Lạc Hồng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu kỹ sư thiết kế vi mạch chất lượng cao. Doanh nghiệp FDI cần nhân sự có thể tham gia dự án ngay, trong khi đào tạo trong nước còn khoảng cách.
Giải pháp được đề xuất là đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, đồng xây dựng bộ kỹ năng, triển khai chương trình ngắn hạn gắn với dự án thực tế và sự kèm cặp của chuyên gia. Cách làm này có thể hình thành nguồn nhân lực “làm được việc” trong 6–12 tháng, thay vì chờ chu kỳ đào tạo 4–5 năm.
Đại diện Trường Đại học Công Thương TP.HCM cũng cho rằng giai đoạn 2026–2030 đòi hỏi người lao động có nền tảng khoa học – toán – công nghệ vững chắc, khả năng làm việc xuyên ngành và tinh thần đổi mới sáng tạo.
