Nguồn gốc của Tết Nguyên tiêu
Rằm tháng Giêng là một trong những dịp lễ quan trọng ở nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam với tên gọi Tết Nguyên tiêu.
Trong tiếng Hán, "nguyên" có nghĩa là thứ nhất và "tiêu" có nghĩa là đêm. Nguyên tiêu được hiểu là đêm rằm đầu tiên của năm mới. Ngày 15/1 Âm lịch là thời điểm trăng tròn đầu tiên sau Tết Nguyên đán. Chính vì thế, Tết Nguyên tiêu còn được gọi là lễ Thượng nguyên (Tết Trung nguyên là Rằm tháng Bảy, còn Tết Hạ nguyên là Rằm tháng Mười).
Về nguồn gốc của Tết Nguyên tiêu, dân gian có nhiều giải thích. Có truyền thuyết cho rằng, Tết Nguyên tiêu bắt nguồn từ việc đồng áng trong dân gian.
Sau ngày Rằm tháng Giêng hàng năm, công việc cày bừa của vụ chiêm sẽ bắt đầu. Bà con nông dân ở các nơi đều khẩn trương chuẩn bị cho công việc đồng áng. Trước khi xuống đồng, họ làm lễ để tỏ lòng nhớ ơn tổ tiên, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Người dân thích thú xem diễn lân sư rồng trong chương trình diễu hành nghệ thuật đường phố trong lễ hội Nguyên tiêu 2024. (Ảnh: Tuổi trẻ).
Trong khi đó, theo TS.Trần Long, giảng viên khoa Văn hóa học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), tết Nguyên tiêu ở Việt Nam có nguồn gốc từ Trung Quốc. Người Việt cúng Rằm tháng Giêng vào ngày 15/1 Âm lịch trùng ngày Tết Nguyên tiêu của Trung Quốc.
Theo vị chuyên gia, hiện có nhiều tài liệu và câu chuyện viết về nguồn gốc tết Nguyên tiêu được lưu truyền.
Ngoài các truyền thuyết liên quan đến hoàng cung và vua chúa, rằm tháng Giêng còn được cho là có nguồn gốc từ nghề nông. Sau rằm tháng Giêng, vụ chiêm bắt đầu, nông dân khắp nơi chuẩn bị cho mùa vụ mới. Trước khi xuống đồng, họ tổ chức lễ cúng để tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa và vụ mùa bội thu.
Các tài liệu khác cũng chỉ ra rằng, Rằm tháng Giêng có mối liên hệ sâu sắc với Phật giáo. Vào ngày này, chư tăng tập trung để nghe Phật thuyết Pháp và những tín đồ Phật giáo nhân dịp này để tưởng nhớ đến đức Phật.
Dù có nhiều cách lý giải về nguồn gốc ngày Tết Nguyên tiêu, tất cả những câu chuyện và truyền thuyết này đều thể hiện lòng thành kính, sự biết ơn đối với thiên nhiên, trời đất, thần phật, tổ tiên và ước vọng về một năm mới bình an, may mắn, và thịnh vượng.
Người Việt làm gì trong Tết Nguyên tiêu?
Ở Việt Nam, ngày Tết Nguyên tiêu có những phong tục đẹp và ý nghĩa. Đây là thời điểm mà mọi gia đình sửa soạn lễ cúng gia tiên, dâng lên ông bà tổ tiên những món ăn truyền thống như bánh chưng, xôi, gà luộc, hoa quả... để tỏ lòng tri ân và cầu mong sự phù hộ cho gia đình. Ngoài ra, đi chùa cũng là một hoạt động phổ biến trong ngày này. Người dân thường đến chùa lễ Phật, cầu bình an, sức khỏe và may mắn cho bản thân và gia đình.
Một trong những điểm nhấn của Tết Nguyên tiêu chính là lễ hội hoa đăng. Ở nhiều nơi, người ta thả đèn lồng lên trời hoặc đèn hoa đăng trên mặt nước, tạo nên một khung cảnh lung linh đầy huyền ảo. Hành động thả đèn không chỉ để ngắm cảnh đẹp mà còn mang ý nghĩa gửi gắm những ước nguyện và hy vọng của con người.
Một trong những điểm nhấn của Tết Nguyên tiêu chính là lễ hội hoa đăng. (Ảnh minh họa: VietNamNet).
Bên cạnh đó, Tết Nguyên tiêu còn là dịp để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Những phong tục, nghi lễ và các trò chơi dân gian trong ngày này đã góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về những nét đẹp trong phong tục tập quán của ông cha.
Có thể nói, Tết Nguyên tiêu không chỉ là một ngày lễ quan trọng trong văn hóa Việt Nam mà còn là dịp để mọi người cùng nhìn lại những gì đã qua và hướng tới một năm mới tốt đẹp hơn. Với những ý nghĩa sâu sắc về văn hóa, tâm linh và xã hội, Tết Nguyên tiêu thực sự là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người dân Việt Nam.
