Theo The War Zone, Hải quân Mỹ được cho là đã mất một phương tiện lặn không người lái (UUV) tiên tiến, sau khi chiếc Dive-LD bị Iran thu giữ gần eo biển Hormuz. Vụ việc đang thu hút sự chú ý bởi đây được xem là một trong những lần đầu tiên hệ thống UUV hiện đại này được triển khai trong thực tế, đồng thời đặt ra nguy cơ công nghệ Mỹ có thể bị Tehran nghiên cứu và khai thác.
Trước đó, giới chức Iran cho biết đã trục vớt một chiếc UUV Dive-LD của Mỹ trong tình trạng gần như nguyên vẹn tại khu vực cửa eo biển Hormuz. Tehran sau đó công bố hình ảnh và video ghi lại quá trình phương tiện này được đưa lên khỏi mặt nước.
Hình ảnh cho thấy tàu ngầm không người lái Dive-LD đang được trục vớt khỏi mặt nước. Ảnh: X
Nếu được xác nhận, đây có thể là lần triển khai tác chiến đầu tiên được biết đến của Dive-LD. Hệ thống này mới được Hải quân Mỹ đưa vào sử dụng hơn một năm rưỡi trước. Trước đó, giới chức Mỹ từng xác nhận sử dụng các phương tiện lặn không người lái để hỗ trợ hoạt động rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz, nơi nguy cơ thủy lôi của Iran được xem là một trong những yếu tố gây cản trở nghiêm trọng đối với hoạt động hàng hải.
Theo truyền thông nhà nước Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng tuyên bố đã “bắt giữ” một trong những UUV hiện đại của Mỹ tại cửa eo biển Hormuz trong một chiến dịch tình báo và tác chiến phức tạp. Tuy nhiên, Tehran chưa công bố chi tiết về cách thức chiếc UUV bị thu giữ.
Một quan chức Mỹ cho biết phương tiện lặn không người lái do lực lượng Mỹ vận hành đã gặp trục trặc hơn một ngày trước khi Iran công bố thông tin. Theo quan chức này, UUV đang thực hiện nhiệm vụ khảo sát vùng biển nhằm hỗ trợ các hoạt động của Mỹ trong khu vực.
Quan chức Mỹ mô tả phương tiện gặp sự cố là một mẫu cũ, không thu thập dữ liệu nhạy cảm và không được trang bị các hệ thống sonar hoặc radar mật. Người này cũng khẳng định các hoạt động của Mỹ trên biển trong khu vực vẫn tiếp diễn.
Tàu ngầm không người lái Dive-LD được trục vớt. Ảnh: X
Phía Mỹ không xác nhận hay phủ nhận chiếc UUV mà Iran thu giữ có phải Dive-LD hay không, đồng thời không cung cấp thông tin về nguyên nhân cụ thể khiến phương tiện gặp sự cố. Ban đầu, Anduril, nhà sản xuất Dive-LD, từ chối bình luận và chuyển các câu hỏi cho Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM). Sau đó, công ty xác nhận một chiếc Dive-LD đang hoạt động trong khu vực đã bị mất.
“Dive-LD là một hệ thống tự hành có thể bị tổn thất, được thiết kế ngay từ đầu để hoạt động trong những môi trường nguy hiểm, nơi nguy cơ mất phương tiện luôn hiện hữu”, đại diện Anduril cho biết. Theo công ty, mục tiêu của hệ thống là giúp đưa binh sĩ tránh xa những khu vực nguy hiểm nhất trong các nhiệm vụ dưới nước. Dive-LD đã hoạt động hàng nghìn giờ trong các chiến dịch kéo dài nhiều tháng tại khu vực CENTCOM.
UUV hiện đại, có khả năng hoạt động dài ngày
Dive-LD thuộc nhóm UUV cỡ lớn, dài khoảng 5,8 m, đường kính khoảng 1,2 m và nặng gần 3 tấn. Phương tiện sử dụng thiết kế vỏ ngoài được in 3D, có khả năng lặn tới độ sâu khoảng 6.000 m. Tùy cấu hình, Dive-LD có thể hoạt động liên tục trên biển khoảng 10 ngày và thực hiện nhiệm vụ với mức độ tự chủ cao.
Dive-LD ban đầu được phát triển bởi Dive Technologies, công ty Mỹ thành lập năm 2018. Anduril mua lại công ty này vào năm 2022, qua đó tiếp nhận và phát triển dòng phương tiện lặn không người lái.
Tháng 4/2025, Anduril thông báo bàn giao chiếc Dive-LD đầu tiên cho Nhóm Phương tiện dưới nước không người lái số 1 (UUVGRU-1) của Hải quân Mỹ. Trước đó khoảng 5 tháng, Hải quân Mỹ từng công bố hình ảnh nhân viên huấn luyện với một trong những UUV này. Hiện chưa rõ Hải quân Mỹ đang vận hành bao nhiêu chiếc Dive-LD.
Đô đốc Daryl Caudle, Tham mưu trưởng Hải quân Mỹ, được giới thiệu về tàu ngầm không người lái Dive-LD UUV trong chuyến thăm Căn cứ Hải quân Kitsap-Keyport, Washington, vào tháng 6/2026. Ảnh: USN
Một trong những điểm đáng chú ý của Dive-LD là thiết kế có tính mô-đun cao, cho phép cấu hình phương tiện cho nhiều nhiệm vụ khác nhau. Theo Anduril, hệ thống có thể phục vụ công tác chuẩn bị tình báo môi trường tác chiến (IPOE), tình báo - giám sát - trinh sát (ISR) và xác định chính xác vị trí các vật thể dưới nước.
IPOE là hoạt động thu thập và tổng hợp nhiều loại thông tin tình báo về một khu vực nhằm phục vụ việc lập kế hoạch cho các chiến dịch quân sự.
Vai trò trong chiến dịch rà phá thủy lôi
Các phương tiện dưới nước không người lái được đánh giá đặc biệt hữu ích trong nhiệm vụ rà phá thủy lôi. Chúng có thể sử dụng sonar, camera và nhiều loại cảm biến để phát hiện, xác định vị trí và ghi nhận các vật thể dưới nước, qua đó giúp lực lượng con người hạn chế tiếp cận những khu vực nguy hiểm.
Việc rà phá thủy lôi vốn là nhiệm vụ phức tạp, tốn nhiều thời gian và tiềm ẩn rủi ro cao. Những khó khăn này càng lớn khi hoạt động diễn ra trong khu vực có nguy cơ bị đối phương tấn công.
Cuối tuần trước, Financial Times dẫn các nguồn tin am hiểu hoạt động cho biết quân đội Mỹ đã sử dụng UUV để hỗ trợ rà phá thủy lôi của Iran tại eo biển Hormuz. Theo báo cáo, trong khoảng thời gian kéo dài 4 tháng, lực lượng Mỹ chủ yếu hoạt động vào ban đêm, triển khai thợ lặn SEAL, tàu robot và các phương tiện dưới nước chuyên dụng.
Các nhóm thợ lặn Hải quân Mỹ hoạt động trên những phương tiện thân bơm hơi, trong khi tàu robot và phương tiện dưới nước hỗ trợ xác định vị trí thủy lôi bằng các hệ thống sonar.
Một trong những phương tiện được Hải quân Mỹ sử dụng cho nhiệm vụ này là Common Unmanned Surface Vehicle (CUSV), loại tàu không người lái có kích thước tương đương tàu cao tốc và được đưa vào biên chế từ đầu những năm 2020, chủ yếu phục vụ hoạt động rà phá thủy lôi.
Video: Hải quân Hoa Kỳ
Hiện chưa rõ những USV, UUV hay phương tiện chở thợ lặn nào đã được triển khai từ các căn cứ cụ thể để phục vụ chiến dịch tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tàu căn cứ biển viễn chinh USS Miguel Keith được cho là có thể đã tham gia hoạt động này.
Ba tàu chiến ven bờ lớp Independence được cấu hình chuyên biệt cho nhiệm vụ rà phá thủy lôi, trong đó có khả năng vận hành CUSV, từng được triển khai tới Bahrain trước khi xung đột với Iran bùng phát vào tháng 2. Ít nhất hai tàu trong số này là USS Santa Fe và USS Tulsa sau đó xuất hiện ở Đông Nam Á và hiện ở Singapore. Vị trí của chiếc thứ ba, USS Canberra, chưa được xác định rõ, dù USNI News cho biết con tàu đang di chuyển trên Biển Đông.
Ngoài ra, Hải quân Mỹ còn có nhiều tàu chiến khác tại Trung Đông có thể hỗ trợ các nhiệm vụ rà phá thủy lôi. Với khả năng hoạt động liên tục khoảng 10 ngày, Dive-LD có thể được triển khai từ những vị trí cách xa eo biển Hormuz, kể cả các cảng của những quốc gia đồng minh.
Không chỉ rà phá thủy lôi
Dive-LD còn có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác. Quan chức Mỹ cho biết chiếc UUV gặp sự cố khi đang “khảo sát vùng biển trong khu vực”. Hoạt động khảo sát dưới nước không chỉ phục vụ rà phá thủy lôi mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều nhiệm vụ khác.
Trong nhiều tháng, lực lượng Mỹ đã hỗ trợ hoạt động tàu thuyền ra vào Vịnh Ba Tư thông qua một tuyến đường gần bờ biển Oman, nhằm giữ khoảng cách với các mối đe dọa từ Iran. Trong bối cảnh đó, việc sở hữu bản đồ đáy biển có độ chính xác cao và được cập nhật thường xuyên đóng vai trò quan trọng, đặc biệt để bảo đảm các tàu thương mại cỡ lớn có đủ độ sâu an toàn khi di chuyển.
Các nhiệm vụ ISR trên và dưới mặt nước cũng có thể là một phần trong hoạt động hiện tại và tương lai của Mỹ tại khu vực. Điều này bao gồm việc giám sát hoạt động hàng hải, cảng biển của Iran cũng như hỗ trợ các chiến dịch quân sự đang diễn ra.
Ảnh minh họa tàu USS Miguel Keith , tàu căn cứ hải quân viễn chinh của Hải quân Mỹ. Ảnh: Trung sĩ Luis Agostini
Đối với Hải quân Mỹ, việc đưa Dive-LD vào môi trường hoạt động thực tế cũng mang lại cơ hội kiểm nghiệm năng lực của hệ thống, đồng thời đánh giá các chiến thuật, kỹ thuật và quy trình vận hành UUV. Những kinh nghiệm này có thể đặc biệt hữu ích nếu Mỹ phải đối đầu với một đối thủ ngang hàng trong tương lai.
Dive-LD cũng đóng vai trò trong quá trình Anduril phát triển dòng UUV lớn và mạnh hơn mang tên Ghost Shark, với Hải quân Hoàng gia Australia là khách hàng đầu tiên. Ghost Shark là phiên bản quân sự hóa dựa trên thiết kế Dive-XL, được phát triển sau Dive-LD.
Tháng 3, Anduril cho biết công ty nằm trong số những doanh nghiệp được lựa chọn tham gia Dự án Nền tảng Hàng hải Tự hành Chiến đấu (CAMP), chương trình do Đơn vị Đổi mới Quốc phòng (DIU) và Hải quân Mỹ phối hợp thực hiện nhằm nhanh chóng phát triển các phương tiện dưới nước không người lái cỡ lớn. Anduril không tiết lộ nền tảng cụ thể sẽ được đưa vào chương trình nhưng sử dụng hình ảnh Ghost Shark để minh họa cho thông báo.
Tổn thất đáng kể đối với Mỹ
Việc Mỹ mất một chiếc Dive-LD còn nguyên vẹn vẫn được xem là tổn thất đáng chú ý, ngay cả khi phương tiện này không được trang bị những hệ thống nhiệm vụ đặc biệt nhạy cảm.
Dive-LD được thiết kế để có thể hoạt động trong môi trường nguy hiểm và chấp nhận nguy cơ mất phương tiện. Tuy nhiên, việc Iran thu hồi được một hệ thống hiện đại đang hoạt động trong thực tế có thể giúp Tehran hiểu rõ hơn về khả năng, giới hạn và phương thức vận hành của UUV Mỹ.
Hiện chưa rõ quân đội Mỹ có tiến hành nỗ lực thu hồi Dive-LD hay không. Việc phương tiện không bị phá hủy trước hoặc trong quá trình Iran trục vớt cho thấy lực lượng Mỹ có thể đã mất khả năng xác định vị trí của nó sau khi xảy ra sự cố.
Iran từ lâu có kinh nghiệm thu giữ và nghiên cứu các thiết bị quân sự nước ngoài, đặc biệt là khí tài của Mỹ và Israel. Trường hợp nổi tiếng nhất là máy bay không người lái RQ-170 Sentinel của Mỹ bị Iran thu giữ gần như nguyên vẹn năm 2011.
Tehran nhiều lần tiến hành phân tích ngược các thiết bị thu hồi được và có khả năng áp dụng phương pháp tương tự với Dive-LD. Không loại trừ khả năng Iran chia sẻ thiết bị này với các đối tác để phục vụ nghiên cứu.
Bên cạnh giá trị về công nghệ, vụ thu giữ còn mang lại lợi ích tuyên truyền đáng kể cho Iran trong bối cảnh Tehran đang tận dụng không gian thông tin để đáp trả sức ép quân sự và kinh tế từ Washington.
Việc một quốc gia thu giữ USV hoặc UUV của nước khác không phải hiện tượng mới, kể cả trong thời bình. Năm 2022, IRGC từng tìm cách thu giữ một tàu không người lái Saildrone của Hải quân Mỹ tại Vịnh Ba Tư. Vài ngày sau, lực lượng Iran tiếp tục tạm thời chiếm giữ hai Saildrone của Mỹ ở Biển Đỏ.
Xung đột hiện nay với Iran một lần nữa cho thấy vai trò ngày càng lớn của các nền tảng hàng hải không người lái trong hoạt động quân sự của Mỹ. Khi Washington mở rộng việc sử dụng USV và UUV, những hệ thống này sẽ tiếp tục mang lại nhiều lợi ích về tác chiến, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ bị đối phương phát hiện, thu giữ hoặc khai thác.
