Sự chênh lệch tỷ lệ bằng giỏi, xuất sắc giữa các khối ngành
Bộ GD&ĐT vừa ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với các cơ sở giáo dục đại học và trường cao đẳng sư phạm.
Thông tin trên báo Tiền phong, điểm đáng chú ý là Bộ đặt ra hàng loạt yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm tính trung thực trong đánh giá người học và đổi mới công tác tuyển sinh từ năm 2027.
Những chỉ đạo này được đưa ra trong bối cảnh tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc tại một số trường đang ở mức rất cao, đồng thời có sự chênh lệch đáng kể giữa các cơ sở đào tạo.
Số liệu tốt nghiệp năm 2026 cho thấy sự khác biệt rõ rệt.
Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, trong đợt tốt nghiệp tháng 8 với 5.724 sinh viên nhận bằng cử nhân, có tới trên 51% đạt loại xuất sắc và trên 26% đạt loại giỏi. Tổng tỷ lệ sinh viên đạt hai mức xếp loại cao nhất này lên tới hơn 77%, trong đó có 17 sinh viên đạt điểm tuyệt đối 4.0, mức cao nhất kể từ khi trường áp dụng thang điểm này vào năm 2012.
Tương tự, tại Học viện Tài chính, trong số 3.364 sinh viên đủ điều kiện tốt nghiệp vào tháng 8, tỷ lệ xuất sắc là hơn 28% và giỏi là 44%, đưa tổng số sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc vượt mức 72%. Tại Trường Đại học Ngoại thương, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc trong cả hai đợt năm 2026 cũng xấp xỉ gần 30%.
Trái ngược hoàn toàn với nhóm ngành kinh tế và tài chính, kết quả tại các trường kỹ thuật và y khoa lại khiêm tốn hơn rất nhiều. Đại học Bách khoa Hà Nội thông thường chỉ ghi nhận tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc ở mức khoảng 19%.
Đặc biệt, tại Trường Đại học Y Hà Nội, năm 2026 hoàn toàn không có sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc; chỉ có 103 trong tổng số 970 sinh viên tốt nghiệp đạt loại giỏi, tương đương tỷ lệ 10,6%.
Ảnh minh họa: Dân trí
Bộ GD&ĐT siết chặt kiểm soát lạm phát điểm số
Để chấn chỉnh công tác quản lý chất lượng trong năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở đào tạo phải rà soát toàn bộ quy định về kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp.
Các trường được yêu cầu phải phân tích chi tiết phân bố điểm học phần, kết quả học tập và xếp loại tốt nghiệp theo từng ngành, từng khóa học và hình thức đào tạo. Đồng thời, các trường phải đối chiếu kết quả này với chuẩn đầu ra cũng như phản hồi từ phía doanh nghiệp để phát hiện, kiểm tra và xử lý triệt để tình trạng lạm phát điểm số.
Bộ GD&ĐT nhấn mạnh nguyên tắc tuyệt đối không áp đặt tỷ lệ điểm hoặc tỷ lệ tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc, đồng thời kiên quyết không được hạ chuẩn để tăng thành tích. Các cơ sở đào tạo có trách nhiệm tổ chức kiểm tra mẫu các bài thi, đồ án, luận văn và các minh chứng đánh giá khác, xử lý nghiêm các sai phạm theo đúng thẩm quyền nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học. Trước khi kết thúc năm học, các trường bắt buộc phải hoàn thành báo cáo kiểm soát lạm phát điểm số và kết quả cải tiến.
Cùng với việc siết chặt khâu đánh giá, Bộ GD&ĐT cũng yêu cầu các cơ sở đào tạo phải kiểm soát chặt chẽ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các hoạt động học thuật.
Ngoài ra, Bộ yêu cầu các trường tiến hành rà soát và quyết định phương án tuyển sinh cho năm 2027 ngay sau khi hoàn thành công tác tuyển sinh năm 2026, bảo đảm thực hiện đúng chỉ tiêu, phương thức đã công bố và kiểm soát tốt các rủi ro.
Chuyên gia cảnh báo hệ lụy, đề xuất giải pháp đánh giá thực chất
Trả lời trên VTC News về vấn đề này, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp thuộc Bộ GD&ĐT, đánh giá chỉ đạo của Bộ hoàn toàn nhất quán với chủ trương dạy thật, học thật và thi thật.
Dù hiện tại chưa thể khẳng định chắc chắn các trường đại học có đang xảy ra tình trạng lạm phát điểm số hay không, nhưng việc tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc tăng đột biến tại một số trường là một vấn đề cần được xem xét và làm rõ.
Ông Vinh nhận định điểm số thông thường phần nào phản ánh chất lượng đào tạo, nhưng vấn đề quan trọng nhất là năng lực thực tế của sinh viên có thực sự tương xứng với kết quả học tập đó hay không, và điều này cuối cùng phải được kiểm chứng thông qua thị trường lao động.
Tiến sĩ Vinh cho rằng cần làm rõ xem kết quả này xuất phát từ sự nỗ lực của sinh viên, chất lượng đầu vào được cải thiện, hay thực sự do các trường đã nâng cao được chất lượng đào tạo.
Đặc biệt, khi tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc tăng mạnh, phải xem xét các điều kiện bảo đảm chất lượng có được cải thiện tương xứng hay không, từ năng lực của đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất cho đến quy mô lớp học.
Theo ông, nếu quy mô tuyển sinh quá lớn trong khi đội ngũ giảng viên không đáp ứng kịp thì rất khó để bảo đảm chất lượng. Giảng viên không chỉ lên lớp mà còn phải chấm bài, nhận xét, hướng dẫn sinh viên làm bài tập, đồ án và tham gia các hoạt động chuyên môn khác.
Ông phân tích thêm rằng điều kiện đào tạo với tỷ lệ khoảng 15 sinh viên trên một giảng viên sẽ rất khác biệt so với mức 40 sinh viên, thậm chí cao hơn ở một số ngành; khi tỷ lệ này quá cao, việc bảo đảm chất lượng chắc chắn sẽ gặp nhiều vấn đề.
Ông cũng lưu ý áp lực cạnh tranh tuyển sinh, thu hút người học hoặc mong muốn tạo thuận lợi cho sinh viên tìm việc có thể dẫn đến xu hướng nới lỏng các tiêu chí đánh giá, hạ chuẩn chấm điểm. Nếu sinh viên được đánh giá cao nhưng lại thiếu năng lực thực chất, về lâu dài sẽ gây ra những hệ lụy đối với chất lượng nguồn nhân lực.
Vì vậy, các trường cần kết hợp nhiều hình thức đánh giá từ thi viết, vấn đáp đến bài tập lớn, đồ án, thực tập và trải nghiệm tại doanh nghiệp nhằm bảo đảm kết quả học tập phản ánh đúng năng lực người học.
Dưới góc độ cơ sở đào tạo, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, phụ trách Phòng Đào tạo Trường Quản trị và Kinh doanh (HSB) thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng bằng tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc là tín hiệu nhà trường gửi tới xã hội và nhà tuyển dụng về chất lượng của nhóm sinh viên nổi trội.
Tuy nhiên, khi tỷ lệ này quá cao, tín hiệu đó sẽ bị giảm giá trị đối với nhà tuyển dụng trong việc phân loại, và người chịu thiệt nhiều nhất lại chính là những sinh viên giỏi thật sự.
Theo ông, việc kiểm soát tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc là cần thiết nhưng không nên áp đặt tỷ lệ cơ học. Quan trọng hơn là chuẩn đầu ra rõ ràng, hình thức thi đánh giá được năng lực thực tế thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ, đồng thời quá trình đánh giá phải có sự kiểm soát độc lập.
Từ thực tiễn đào tạo, ông Tuấn đề xuất các trường đại học công khai phân bố điểm theo ngành, học phần; thường xuyên tiếp nhận phản hồi của doanh nghiệp và ghi nhận thêm thành tích nghiên cứu, dự án tốt nghiệp, hoạt động khởi nghiệp để đánh giá toàn diện năng lực sinh viên.
Ông khẳng định việc sinh viên có điểm số cao không đồng nghĩa với khả năng giải quyết công việc cho doanh nghiệp.
