Chuẩn hóa, phân định rõ ba phương thức xét tuyển từ các kỳ thi đánh giá
Theo Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT, trong số 11 phương thức xét tuyển đại học áp dụng từ năm 2027, có ba phương thức sử dụng kết quả các kỳ thi đánh giá gồm: sử dụng kết quả kỳ thi tuyển sinh chung của các cơ sở đào tạo (mã 401), sử dụng kết quả kỳ thi tuyển sinh của một cơ sở đào tạo (mã 402) và sử dụng kết quả kỳ thi độc lập (mã 403).
Phân tích về quy định này, VTC News dẫn lời Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Thuyết, giảng viên, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật, Trường Vật liệu, Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng thời là cố vấn chuyên môn và hướng nghiệp tại Hệ thống giáo dục Empire Team cho rằng việc phân định rõ ba phương thức giúp chuẩn hóa nhóm kỳ thi riêng, cũng như làm rõ phạm vi và tính chất của từng loại hình đánh giá.
Cụ thể, phương thức 401 sử dụng kết quả kỳ thi chung do một nhóm cơ sở đào tạo liên kết hoặc phối hợp tổ chức. Thí sinh có thể dùng chung một kết quả để đăng ký xét tuyển vào các trường cùng tham gia hệ thống, qua đó giảm số lần dự thi, tiết kiệm thời gian và chi phí.
Đối với phương thức 402, kết quả xét tuyển được lấy từ kỳ thi do một cơ sở đào tạo tự tổ chức với nội dung đánh giá phù hợp định hướng đào tạo và yêu cầu đầu vào riêng của trường.
Chẳng hạn, kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội hướng đến những năng lực cần thiết đối với người học trong các lĩnh vực đào tạo của trường.
Trong khi đó, phương thức 403 sử dụng kết quả các kỳ thi độc lập có quy mô và phạm vi sử dụng rộng, không thuộc quyền quản lý trực tiếp của một trường đại học đơn lẻ hay nhóm trường liên kết hẹp.
Điển hình cho nhóm này là kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội (HSA) và Đại học Quốc gia TP.HCM (V-ACT), vốn có kết quả được nhiều cơ sở đào tạo sử dụng trong tuyển sinh.
Mỗi phương thức đều có những ưu điểm và yêu cầu riêng biệt. Với phương thức 401, thí sinh cần chủ động tìm hiểu danh sách các trường tham gia để xác định cơ hội xét tuyển.
Ở phương thức 402, việc đăng ký nhiều kỳ thi riêng lẻ có thể gây tốn kém thời gian, chi phí và phát sinh khó khăn do lịch thi chồng chéo. Riêng phương thức 403 thường chú trọng vào tư duy tổng hợp, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề thay vì chỉ kiểm tra việc ghi nhớ kiến thức đơn thuần.
Thí sinh thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: Lê Liên
Khác biệt cốt lõi giữa hai kỳ thi đánh giá năng lực trụ cột
Bước vào năm học lớp 12, không ít học sinh lứa 2009 (2k9) và phụ huynh rơi vào trạng thái "ngợp" trước hàng loạt phương thức tuyển sinh ngoài kỳ thi Tốt nghiệp THPT truyền thống, từ HSA, V-ACT cho đến các kỳ thi đánh giá tư duy hay kỳ thi chuyên biệt của khối trường sư phạm, công an. Dù thực tế những năm gần đây cho thấy việc tham gia thêm một kỳ thi sẽ mở thêm một cánh cửa vào đại học, nhiều thí sinh vẫn loay hoay trước câu hỏi nên đăng ký tất cả để tối đa hóa cơ hội trúng tuyển hay chỉ tập trung cho một kỳ thi duy nhất.
Theo PGS.TS Nguyễn Minh Thuyết, câu trả lời đòi hỏi thí sinh phải thấu hiểu bản chất từng kỳ thi, địa bàn tuyển sinh và quan trọng nhất là đề án tuyển sinh cụ thể của ngành học mục tiêu.
Trong những năm vừa qua, HSA và V-ACT là hai kỳ thi đánh giá năng lực có quy mô lớn nhất, giữ vai trò trụ cột trong xét tuyển đại học ở hai miền Nam – Bắc. Dù cùng hướng tới mục tiêu đánh giá năng lực học đại học thay vì kiểm tra khả năng học vẹt, cấu trúc và triết lý đo lường của hai kỳ thi này có những khác biệt căn bản.
Nhìn vào cấu trúc, đề thi V-ACT tiệm cận với định dạng các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT hay GAT, chú trọng khả năng suy luận logic, xử lý dữ liệu và sử dụng ngôn ngữ, trong đó phần Tiếng Anh chiếm tới 30 câu tương đương 300 điểm.
Ngược lại, HSA kiểm tra sâu rộng kiến thức nền tảng trong chương trình phổ thông thông qua hai trụ cột định lượng – định tính và phần Khoa học chuyên biệt.
Sự khác biệt về cấu trúc dẫn đến chiến lược chọn kỳ thi cần được cá nhân hóa chặt chẽ, trước hết là theo vị trí địa lý của trường đại học đích. Kết quả HSA hiện được chấp nhận rộng rãi nhất tại các trường đại học ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc.
Trong khi đó, nếu thí sinh hướng đến hệ thống Đại học Quốc gia TP.HCM (như Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn...) hoặc các trường đại học tốp đầu từ khu vực Nam Trung Bộ trở vào, V-ACT là tấm vé thông hành bắt buộc phải ưu tiên.
Theo vị chuyên gia, thay vì nộp hồ sơ dự thi 3–4 nơi với tâm lý "trúng kỳ nào hay kỳ đó", việc chọn đúng kỳ thi phù hợp với thế mạnh cá nhân và khu vực trường mục tiêu mới là chìa khóa tối ưu hóa cơ hội trúng tuyển. Ảnh minh họa: Lê Liên
Chiến lược tối ưu hóa cơ hội cho học sinh 2k9
Chứng kiến nhiều học sinh lớp 12 nộp hồ sơ thi 3 đến 4 kỳ thi cùng lúc với hy vọng "trúng kỳ nào hay kỳ đó", các chuyên gia giáo dục cho rằng đây là chiến lược tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Dân Việt dẫn lời đại diện phòng tuyển sinh một trường đại học tại TP.HCM nhận định mỗi kỳ thi đánh giá năng lực đều đòi hỏi một tư duy làm bài và cách phân bổ thời gian khác nhau. Việc thí sinh dự thi quá nhiều đợt không chỉ gây tốn kém chi phí và thời gian di chuyển, mà còn dễ dẫn đến trạng thái bão hòa, kiệt sức ngay trước thềm kỳ thi Tốt nghiệp THPT vốn mang tính điều kiện tiên quyết.
Dưới góc độ chuyên môn về ôn luyện và phân tích bài thi, PGS.TS Nguyễn Minh Thuyết chia sẻ rằng học sinh 2k9 chỉ còn khoảng vài tháng để chuẩn bị. Nếu sở trường của thí sinh là tư duy toán học chuyên sâu và nắm vững các khối kiến thức tự nhiên hoặc xã hội của chương trình THPT, HSA sẽ là mảnh đất phù hợp để phát huy thế mạnh.
Ngược lại, nếu thí sinh có nền tảng tiếng Anh vững, phản xạ đọc hiểu nhanh và tư duy xử lý bảng biểu tốt, cấu trúc đề V-ACT sẽ giúp tối ưu hóa điểm số hơn rất nhiều. Việc xác định một kỳ thi trọng tâm giúp học sinh tập trung rèn luyện phương pháp làm bài và phản xạ đề thi, thay vì bị phân tâm giữa các cấu trúc đề đối nghịch nhau.
Thực tế không có kỳ thi nào "dễ hơn" kỳ thi nào, mà chỉ có kỳ thi phù hợp hơn với năng lực cá nhân và mục tiêu xét tuyển của từng người. Thay vì cuốn theo tâm lý đám đông, học sinh 2k9 và phụ huynh nên cùng ngồi lại, xác định rõ danh sách 3–5 ngành học ưu tiên, tra cứu kỹ phương thức xét tuyển và dồn toàn lực cho phương án có xác suất thành công cao nhất.