Hỏi thẳng chuyện nghề, chọn ngành từ hiểu biết
Tại các buổi tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026, các trường đại học ghi nhận một sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy của thí sinh. Thay vì những câu hỏi quen thuộc mang tính "thăm dò" như: "Năm nay điểm chuẩn bao nhiêu?" hay "Có dễ đỗ không?", học sinh ngày nay đặt ra hàng loạt vấn đề đi thẳng vào bản chất của con đường học thuật: học thế nào, chuẩn bị năng lực ra sao và ra trường làm gì để không bị tụt hậu.
Điển hình có thể kể đến em Lê Nguyên Vũ, học sinh lớp 11 Trường THPT chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa), dù chưa bước vào năm cuối cấp nhưng đã hoạch định lộ trình rất rõ ràng. Vũ đăng ký tham gia kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội ngay từ đợt 3 (tháng 5) với mục tiêu dài hạn là ngành Công nghệ thông tin. Dù sinh ra trong một gia đình có truyền thống hai đời theo ngành sư phạm, Vũ không chịu áp lực phải nối nghiệp mà được bố mẹ hoàn toàn tôn trọng và ủng hộ lựa chọn cá nhân.
Sự chủ động của Vũ không phải là cá biệt. Theo ghi nhận trên báo Tiền phong, từ các giảng viên và chuyên viên tư vấn của Đại học Bách khoa Hà Nội, tại các gian hàng tư vấn năm nay, những câu hỏi quen thuộc như "Năm nay điểm chuẩn bao nhiêu?", "Ngành này có dễ đỗ không?" đã dần vắng bóng. Thay thế vào đó là hàng loạt vấn đề đi thẳng vào bản chất của quá trình đào tạo và cơ hội nghề nghiệp.
Tại các buổi tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026, các trường đại học ghi nhận một sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy của thí sinh. Ảnh minh họa
Các chuyên gia cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực từ nhóm thí sinh nữ. Các em không còn băn khoăn hay tự đặt giới hạn bằng những câu hỏi như "Con gái có học được kỹ thuật không?". Thay vào đó, các nữ sinh tập trung tìm hiểu sâu về lộ trình học tập, các tổ hợp xét tuyển tối ưu và cách thức chuẩn bị năng lực ngay từ bây giờ. Sự tự tin này phản ánh sự chuyển dịch trong môi trường giáo dục phổ thông, nơi học sinh được khuyến khích theo đuổi năng lực cá nhân thay vì định kiến giới.
Đáng chú ý, chính áp lực và cường độ đào tạo cao tại đại học lại trở thành điểm thu hút thí sinh. Các em đặt ra nhiều câu hỏi mang tầm nhìn xa nhưng rất thực tế: "Kỹ sư ra trường sẽ làm việc ở đâu?", "Ngành nào đang có nhu cầu nhân lực rõ rệt?", hay "Chương trình học có gắn liền với các dự án và doanh nghiệp thực tế không?". Thậm chí, có em còn trăn trở: "Ngành Khoa học máy tính rất 'hot', nhưng kỹ năng cụ thể nào sẽ giúp sinh viên bứt phá sau này?".
Cô Dương Quỳnh Nga, giảng viên Khoa Ngoại ngữ (Đại học Bách khoa Hà Nội), cho biết cô luôn mang theo một cuốn sổ tay ghi lại những câu hỏi "người thật việc thật" của thí sinh. Trong đó có những thắc mắc rất thẳng thắn: "Học ngoại ngữ có dễ xin việc không?", "Ai cũng học tiếng Anh thì em còn lợi thế gì?". Một nam sinh chia sẻ với cô Nga rằng dù rất thích ngoại ngữ, nhưng em luôn nhớ lời bố mẹ dặn là không nên chạy theo "mốt", quan trọng nhất là học xong phải có việc làm.
Theo PGS. Vũ Duy Hải, Trưởng Ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, thế hệ học sinh ngày nay không còn coi đại học là "đích đến" cuối cùng. Các em đang định hình phong thái của một thế hệ "thực chiến", chọn ngành dựa trên sự hiểu biết, theo đuổi mục tiêu bằng quyết tâm dài hạn và luôn đặt câu hỏi về tương lai của chính mình để sống trọn vẹn với con đường học thuật.
Siết chặt điều kiện xét tuyển
Bên cạnh sự thay đổi trong tư duy của thí sinh, những điều chỉnh trongQuy chế tuyển sinh đại học năm 2026 của Bộ GD&ĐT cũng đang tạo ra những tác động sâu rộng, buộc các trường đại học phải điều chỉnh chiến lược tuyển sinh theo hướng tinh giản và chuẩn hóa hơn.
Những điều chỉnh trong Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 của Bộ GD&ĐT cũng đang tạo ra những tác động sâu rộng. Ảnh minh họa
Cụ thể, Trường Đại học Ngoại ngữ (Trường Đại học Quốc gia Hà Nội) đã quyết định dừng phương thức xét tuyển kết hợp giữa học bạ hoặc điểm thi tốt nghiệp THPT với các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế (IELTS, HSK, JLPT…). Đồng thời, nhà trường rút gọn số tổ hợp xét tuyển xuống còn 24, giảm tới 18 tổ hợp so với năm 2025.
Tại Trường Đại học Ngoại thương, diện tuyển thẳng đối với học sinh đạt giải tại cuộc thi Khoa học kỹ thuật quốc gia và quốc tế đã bị bãi bỏ. Thay vào đó, nhóm thí sinh này sẽ được chuyển sang diện cộng điểm ưu tiên, với mức cộng dao động từ 0,5 đến 3 điểm tùy theo cấp độ giải thưởng.
Tương tự, Trường Đại học Công nghệ (Trường Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng dừng tuyển thẳng đối với diện giải Khoa học kỹ thuật. Nhà trường chỉ giữ lại chính sách tuyển thẳng cho thí sinh đoạt giải Nhất, Nhì, Ba quốc gia, quốc tế ở các môn văn hóa cốt lõi như Toán, Lý, Hóa, Tin, Sinh, tùy thuộc vào từng ngành đào tạo cụ thể.
Đặc biệt, quy chế mới đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn đối với phương thức xét tuyển dựa trên kết quả học tập THPT (xét học bạ):
Tổ hợp xét tuyển phải sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ (lớp 10, 11 và 12) của tối thiểu 3 môn.
Bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn trong tổ hợp, và hai môn này phải chiếm tối thiểu 1/3 trọng số tính điểm.
Quy định về điểm sàn: Thí sinh xét học bạ vẫn phải đảm bảo tổng điểm thi tốt nghiệp THPT của 3 môn tương ứng trong tổ hợp xét tuyển đạt tối thiểu 15 điểm mới đủ điều kiện trúng tuyển. Ví dụ: Nếu xét học bạ theo tổ hợp A00 (Toán, Lý, Hóa), thí sinh bắt buộc phải có tổng điểm thi tốt nghiệp của 3 môn này từ 15 điểm trở lên.
Như vậy, học bạ không còn là "tấm vé độc lập" hay phương án "an toàn" tuyệt đối như trước đây, mà đã trở thành một cấu phần gắn chặt với kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT. Sự thay đổi này khiến không ít phụ huynh và thí sinh lo lắng, nhưng theo các chuyên gia, đây là cơ hội để người học nhìn nhận lại năng lực thực chất và xây dựng chiến lược chọn trường, chọn ngành dài hạn, phù hợp hơn trong bối cảnh tuyển sinh ngày càng siết chặt chất lượng đầu vào.
Học bạ không còn là "cửa dễ", IELTS giảm "quyền lực"
Theo quy chế tuyển sinh đại học 2026, phương thức xét tuyển bằng học bạ thông qua điều kiện xét đủ 6 học kỳ của 3 năm lớp 10, 11, 12. Trong đó, tổ hợp 3 môn xét tuyển bắt buộc phải có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tính điểm xét tối thiểu 1/3.
Trường hợp môn học trong tổ hợp xét tuyển không học đủ 6 học kỳ cấp THPT do thay đổi lựa chọn môn học, Bộ cho phép sử dụng kết quả học tập môn học khác gần lĩnh vực thay thế.
Cũng theo quy chế tuyển sinh mới, Bộ GD&ĐT siết chặt sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, trong đó IELTS tuy vẫn được quy đổi và cộng điểm nhưng ưu thế không còn vượt trội như những mùa tuyển sinh trước.
Chứng chỉ IELTS được xếp vào nhóm điểm khuyến khích với mức cộng tối đa 1,5 điểm trên thang 30. Nqoài ra, các trường đại học phải xây dựng bảng quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ sang thang điểm 10 với ít nhất 5 mức chênh lệch. Điều này chấm dứt tình trạng “cào bằng” khi nhiều trường trước đây quy đổi IELTS 5.0, 6.0 hay thậm chí 9.0 cùng về một mức điểm cao.
